વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.55.1
वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः।
बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥ ६.५५.१ ॥
વાલીપુત્ર દ્વારા વજ્રદંષ્ટ્ર માર્યો ગયો એ સાંભળીને રાવણે હાથ જોડીને પાસે ઊભેલા સેનાધ્યક્ષને આ કહ્યું.
6.55.2
शीघ्रं निर्यान्तुदुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः।
अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रास्त्रकोविदम् ॥ ६.५५.२ ॥
સર્વ શસ્ત્રાસ્ત્રમાં નિપુણ અકંપનને આગળ રાખીને ભયંકર પરાક્રમી દુર્ધર્ષ રાક્ષસો તરત નીકળી પડો.
6.55.3
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सत्तमः।
भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः ॥ ६.५५.३ ॥
આ યુદ્ધમાં શાસક, રક્ષક, નેતા અને શ્રેષ્ઠ છે; આ હંમેશાં મારા કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે અને હંમેશાં યુદ્ધપ્રિય છે.
6.55.4
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम्।
वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति न संशयः ॥ ६.५५.४ ॥
આ કાકુત્સ્થ બંનેને, મહાબલી સુગ્રીવને જીતશે, અને બીજા ભયંકર વાનરોને પણ મારશે — એમાં સંશય નથી.
6.55.5
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः।
बलं सम्प्रेरयामास तदा लघुपराक्रमः ॥ ६.५५.५ ॥
રાવણની એ આજ્ઞા સ્વીકારીને, તે મહાબલી અને ઝડપી પરાક્રમી તરત સેનાને આગળ મોકલવા લાગ્યો.
6.55.6
ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः।
निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः ॥ ६.५५.६ ॥
ત્યારે અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો ધારણ કરેલા, ભયાનક નેત્રો અને ભયંકર રૂપવાળા મુખ્ય રાક્ષસો સેનાધ્યક્ષથી પ્રેરાઈને નીકળી પડ્યા.
6.55.7
रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः ॥ ६.५५.७ ॥
સોનાથી શણગારેલા વિશાળ રથ પર સવાર થઈને, મેઘ જેવી કાંતિ અને મેઘ જેવા વર્ણવાળો, મેઘગર્જના જેવા મહાનાદ સાથે (તે નીકળ્યો).
6.55.8
राक्षसैः संवृतो घोरैस्तदा निर्यात्यकम्पनः।
नहि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे ॥ ६.५५.८ ॥
ત્યારે ભયંકર રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો અકંપન નીકળ્યો; મહાયુદ્ધમાં દેવો પણ તેને ડગાવી શકે તેમ નહોતા.
6.55.9
अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा।
तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयुत्सया ॥ ६.५५.९ ॥
પછી તેમનામાં અકંપન સૂર્ય સમાન તેજથી (ચમક્યો); યુદ્ધની ઇચ્છાથી ક્રોધિત થઈને દોડતા તેનું (તેજ અદ્ભુત હતું).
6.55.10
अकस्माद् दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम्।
व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः ॥ ६.५५.१० ॥
અચાનક રથ ખેંચતા ઘોડાઓ પર દૈન્ય આવ્યું; યુદ્ધપ્રિય તેની ડાબી આંખ ફરકવા લાગી.
6.55.11
विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वनः।
अभवत् सुदिने काले दुर्दिनं रूक्षमारुतम् ॥ ६.५५.११ ॥
મુખનો રંગ ઝાંખો પડ્યો, સ્વર ગદ્ગદ થયો; શુભ દિવસે તે સમયે રૂક્ષ પવન સાથે દુર્દિન આવ્યું.
6.55.12
ऊचुः खगमृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः।
स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः ॥ ६.५५.१२ ॥
બધાં પક્ષીઓ અને પશુઓ ભયાનક અને ક્રૂર વાણીમાં બોલ્યાં; તે સિંહ જેવા પુષ્ટ ખભા અને વાઘ જેવા પરાક્રમવાળો હતો.
6.55.13
तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्।
तथा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः ॥ ६.५५.१३ ॥
તે અપશુકનોની પરવા કર્યા વિના તે રણભૂમિ તરફ નીકળી પડ્યો. આ રીતે નીકળેલા તે રાક્ષસની સાથે બીજા રાક્ષસો પણ ચાલ્યા.
6.55.14
बभूव सुमहान् नादः क्षोभयन्निव सागरम्।
तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः ॥ ६.५५.१४ ॥
સમુદ્રને હલાવી નાખે તેવો અત્યંત મોટો ગર્જનાનાદ થયો. તે અવાજથી વાનરોની મહાસેના ભયભીત થઈ ગઈ.
6.55.15
द्रुमशैलप्रहाराणां योद्धुं समुपतिष्ठताम्।
तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम् ॥ ६.५५.१५ ॥
વૃક્ષો અને પર્વતશિખરોથી પ્રહાર કરવા ઊભેલા યોદ્ધાઓ વચ્ચે વાનરો અને રાક્ષસોનું અત્યંત ભયંકર યુદ્ધ થયું.
6.55.16
रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तदेहिनः।
सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः ॥ ६.५५.१६ ॥
રામ અને રાવણ માટે પોતાના દેહની પરવા છોડી દેનારા સૌ અતિ બળવાન વીરો હતા; સૌ પર્વત સમાન વિશાળ હતા.
6.55.17
हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसया।
तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगेऽतितरस्विनाम् ॥ ६.५५.१७ ॥
એકબીજાને મારવાની ઇચ્છાથી વાનરો અને રાક્ષસો યુદ્ધમાં અતિ વેગથી ગર્જવા લાગ્યા; તેમની ગર્જનાનો અવાજ ગુંજી ઊઠ્યો.
6.55.18
शुश्रुवे सुमहान् कोपादन्योन्यमभिगर्जताम्।
रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद् भृशम् ॥ ६.५५.१८ ॥
ક્રોધથી એકબીજા પર ગર્જતા તેમનો અતિ મોટો અવાજ સંભળાયો. લાલ રંગની આભાવાળી ધૂળ અત્યંત ભયાનક રીતે છવાઈ ગઈ.
6.55.19
उद्धृतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश।
अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धतपाण्डुना ॥ ६.५५.१९ ॥
વાનરો અને રાક્ષસોએ ઉડાડેલી તે ધૂળે દસે દિશાઓ ઘેરી લીધી. રેશમ જેવી ફિક્કી પીળી તે ધૂળથી એકબીજાને દેખાતું ન હતું.
6.55.20
संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे।
न ध्वजो न पताका वा चर्म वा तुरगोऽपि वा ॥ ६.५५.२० ॥
યુદ્ધભૂમિમાં પ્રાણીઓ ઢંકાઈ ગયા અને દેખાયા નહીં. ધ્વજ, પતાકા, ઢાલ કે ઘોડો પણ દેખાયો નહીં.
6.55.21
आयुधं स्यन्दनो वापि ददृशे तेन रेणुना।
शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम् ॥ ६.५५.२१ ॥
તે ધૂળમાં શસ્ત્ર કે રથ પણ દેખાયો નહીં. પરંતુ ગર્જના કરતા એકબીજા પર દોડતા તેમનો અવાજ અતિ મોટો હતો.
6.55.22
श्रूयते तुमुलो युद्धे न रूपाणि चकाशिरे।
हरीनेव सुसंरुष्टा हरयो जघ्नुराहवे ॥ ६.५५.२२ ॥
યુદ્ધમાં માત્ર કોલાહલ સંભળાતો હતો, રૂપો દેખાતાં ન હતાં. અત્યંત ક્રોધિત વાનરોએ વાનરોને જ માર્યા.
6.55.23
राक्षसा राक्षसांश्चापि निजघ्नुस्तिमिरे तदा।
ते परांश्च विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः ॥ ६.५५.२३ ॥
ત્યારે તે અંધકારમાં રાક્ષસોએ રાક્ષસોને જ માર્યા. શત્રુઓને મારતા તે વાનરો અને રાક્ષસોએ પોતાનાઓને પણ માર્યા.
6.55.24
रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम्।
ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं ह्यपगतं रजः ॥ ६.५५.२४ ॥
ત્યારે તેમણે ધરતીને લોહીથી ભીની કરી કાદવના લેપ જેવી બનાવી દીધી. પછી રક્તપ્રવાહથી ભીંજાઈને તે ધૂળ બેસી ગઈ.
6.55.25
शरीरशवसंकीर्णा बभूव च वसुंधरा।
द्रुमशक्तिगदाप्रासैः शिलापरिघतोमरैः ॥ ६.५५.२५ ॥
શરીરો અને શબોથી ભરાયેલી તે ધરતી બની; વૃક્ષો, શક્તિ, ગદા, પ્રાસ, શિલા, પરિઘ અને તોમરથી.
6.55.26
राक्षसा हरयस्तूर्णं जघ्नुरन्योन्यमोजसा।
बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमान् ॥ ६.५५.२६ ॥
રાક્ષસો અને વાનરો ઝડપથી એકબીજા પર બળપૂર્વક પ્રહાર કરવા લાગ્યા; પરિઘ જેવા બાહુઓથી, પર્વત જેવા થઈને લડતા.
6.55.27
हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ्जघ्नुराहवे।
राक्षसास्त्वभिसंक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः ॥ ६.५५.२७ ॥
ભયંકર કર્મો કરનારા વાનરોએ યુદ્ધમાં રાક્ષસોને માર્યા; રાક્ષસો અતિ ક્રોધે ભરાઈ હાથમાં પ્રાસ અને તોમર લઈને.
6.55.28
कपीन् निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः।
अकम्पनः सुसंक्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः ॥ ६.५५.२८ ॥
ત્યાં રાક્ષસોએ અતિ ભયંકર શસ્ત્રોથી વાનરોને મારી નાખ્યા; રાક્ષસોના સેનાપતિ અકંપન અત્યંત ક્રોધે ભરાયા.
6.55.29
संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान्।
हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः ॥ ६.५५.२९ ॥
તે બધા ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસોને પ્રોત્સાહિત કરે છે; વાનરો મોટાં વૃક્ષો અને મોટા પથ્થરોથી રાક્ષસોને મારે છે.
6.55.30
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः।
एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः ॥ ६.५५.३० ॥
આક્રમણ કરીને, પોતાના પરાક્રમથી શસ્ત્રો કાપીને તેઓ તેમને ચીરી નાખે છે. આ દરમિયાન વીર વાનરો કુમુદ અને નલ (આગળ આવ્યા).
6.55.31
मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्।
ते तु वृक्षैर्महावीरा राक्षसानां चमूमुखे ॥ ६.५५.३१ ॥
મૈંદ અને દ્વિવિદ ક્રોધે ભરાઈને અત્યંત વેગથી દોડ્યા. તે મહાવીરોએ રાક્ષસસેનાના મોખરે વૃક્ષોથી પ્રહાર કર્યો.
6.55.32
कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरिपुंगवाः।
ममन्थू राक्षसान् सर्वे नानाप्रहरणैर्भृशम् ॥ ६.५५.३२ ॥
તે શ્રેષ્ઠ વાનરોએ રમતાં રમતાં મોટો સંહાર કર્યો. સૌએ વિવિધ શસ્ત્રોથી રાક્ષસોને અત્યંત કચડી નાખ્યા.