वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.55.1
वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः।
बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥ ६.५५.१ ॥
वालिपुत्राने वज्रदंष्ट्राला ठार केले हे ऐकून रावण हात जोडून समीप उभ्या असलेल्या सेनाध्यक्षाला म्हणाला.
6.55.2
शीघ्रं निर्यान्तुदुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः।
अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रास्त्रकोविदम् ॥ ६.५५.२ ॥
सर्व शस्त्रास्त्रांत निपुण अकंपनाला पुढे करून, भयंकर पराक्रमी व अजिंक्य राक्षसांनी त्वरित बाहेर पडावे.
6.55.3
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सत्तमः।
भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः ॥ ६.५५.३ ॥
हा युद्धात शासक, रक्षक, नेता आणि उत्तम आहे; हा नेहमी माझ्या कल्याणाची इच्छा करतो आणि नेहमी युद्धप्रिय आहे.
6.55.4
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम्।
वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति न संशयः ॥ ६.५५.४ ॥
हा काकुत्स्थ दोघांना आणि महाबली सुग्रीवाला जिंकेल, आणि इतर भयंकर वानरांनाही मारील — यात संशय नाही.
6.55.5
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः।
बलं सम्प्रेरयामास तदा लघुपराक्रमः ॥ ६.५५.५ ॥
रावणाची ती आज्ञा स्वीकारून, तो महाबली आणि वेगवान पराक्रमी (अकंपन) तेव्हा सैन्य पुढे पाठवू लागला.
6.55.6
ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः।
निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः ॥ ६.५५.६ ॥
मग विविध शस्त्रे धारण केलेले, भयंकर डोळे व भयानक रूप असलेले प्रमुख राक्षस सेनाध्यक्षाच्या प्रेरणेने बाहेर पडले.
6.55.7
रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः ॥ ६.५५.७ ॥
सोन्याने अलंकृत केलेल्या विशाल रथावर आरूढ होऊन, मेघासारखी कांती व मेघवर्ण असलेला, मेघगर्जनेसारख्या महान गर्जनेसह (तो निघाला).
6.55.8
राक्षसैः संवृतो घोरैस्तदा निर्यात्यकम्पनः।
नहि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे ॥ ६.५५.८ ॥
तेव्हा घोर राक्षसांनी वेढलेला अकंपन बाहेर निघाला; महायुद्धात देवसुद्धा त्याला हलवू शकत नसत.
6.55.9
अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा।
तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयुत्सया ॥ ६.५५.९ ॥
मग त्या सर्वांमध्ये अकंपन सूर्यासारख्या तेजाने (झळकला); युद्धेच्छेने संतप्त होऊन धावणाऱ्या त्याचे (तेज अद्भुत होते).
6.55.10
अकस्माद् दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम्।
व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः ॥ ६.५५.१० ॥
अचानक रथ ओढणाऱ्या घोड्यांवर दैन्य आले; युद्धप्रिय त्याचा डावा डोळा फडफडू लागला.
6.55.11
विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वनः।
अभवत् सुदिने काले दुर्दिनं रूक्षमारुतम् ॥ ६.५५.११ ॥
मुखाचा रंग फिका पडला, स्वर गद्गद झाला; शुभ दिवशी त्या वेळी रूक्ष वाऱ्यासह दुर्दिन आले.
6.55.12
ऊचुः खगमृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः।
स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः ॥ ६.५५.१२ ॥
सर्व पक्षी व पशू भयावह व क्रूर वाणीने बोलले; तो सिंहासारखे पुष्ट खांदे आणि वाघासारखा पराक्रम असलेला होता.
6.55.13
तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्।
तथा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः ॥ ६.५५.१३ ॥
त्या अपशकुनांकडे दुर्लक्ष करून तो रणभूमीकडे निघाला. अशा प्रकारे निघालेल्या त्या राक्षसासोबत इतर राक्षसही निघाले.
6.55.14
बभूव सुमहान् नादः क्षोभयन्निव सागरम्।
तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः ॥ ६.५५.१४ ॥
समुद्राला ढवळून टाकावे असा प्रचंड गर्जनाध्वनी झाला. त्या आवाजाने वानरांची महासेना भयभीत झाली.
6.55.15
द्रुमशैलप्रहाराणां योद्धुं समुपतिष्ठताम्।
तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम् ॥ ६.५५.१५ ॥
वृक्ष आणि पर्वतशिखरांनी प्रहार करण्यास उभ्या राहिलेल्या त्यांच्यात वानर आणि राक्षसांचे अत्यंत भयंकर युद्ध सुरू झाले.
6.55.16
रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तदेहिनः।
सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः ॥ ६.५५.१६ ॥
राम आणि रावण यांच्यासाठी प्राणांची पर्वा न करणारे सर्वजण अत्यंत बलवान वीर होते; सर्वजण पर्वतासारखे विशाल होते.
6.55.17
हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसया।
तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगेऽतितरस्विनाम् ॥ ६.५५.१७ ॥
एकमेकांना मारण्याच्या इच्छेने वानर आणि राक्षस युद्धात अत्यंत वेगाने गर्जना करू लागले; त्यांच्या गर्जनेचा आवाज घुमला.
6.55.18
शुश्रुवे सुमहान् कोपादन्योन्यमभिगर्जताम्।
रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद् भृशम् ॥ ६.५५.१८ ॥
रागाने एकमेकांवर गर्जणाऱ्या त्यांचा प्रचंड आवाज ऐकू आला. तांबूस रंगाची धूळ अत्यंत भयानकपणे पसरली.
6.55.19
उद्धृतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश।
अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धतपाण्डुना ॥ ६.५५.१९ ॥
वानर आणि राक्षसांनी उडवलेल्या त्या धुळीने दहाही दिशा व्यापून टाकल्या. रेशमासारख्या फिकट पिवळ्या त्या धुळीमुळे एकमेकांना दिसेनासे झाले.
6.55.20
संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे।
न ध्वजो न पताका वा चर्म वा तुरगोऽपि वा ॥ ६.५५.२० ॥
रणभूमीत प्राणी झाकून गेले आणि दिसेनासे झाले. ध्वज, पताका, ढाल किंवा घोडाही दिसेना.
6.55.21
आयुधं स्यन्दनो वापि ददृशे तेन रेणुना।
शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम् ॥ ६.५५.२१ ॥
त्या धुळीत शस्त्र किंवा रथही दिसला नाही. पण गर्जना करत एकमेकांवर धावणाऱ्यांचा आवाज अतिशय मोठा होता.
6.55.22
श्रूयते तुमुलो युद्धे न रूपाणि चकाशिरे।
हरीनेव सुसंरुष्टा हरयो जघ्नुराहवे ॥ ६.५५.२२ ॥
युद्धात केवळ गोंधळ ऐकू येत होता, रूपे दिसत नव्हती. अत्यंत संतप्त झालेल्या वानरांनी वानरांनाच मारले.
6.55.23
राक्षसा राक्षसांश्चापि निजघ्नुस्तिमिरे तदा।
ते परांश्च विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः ॥ ६.५५.२३ ॥
तेव्हा त्या अंधारात राक्षसांनी राक्षसांनाच मारले. शत्रूंना मारत असताना ते वानर आणि राक्षस आपल्यांनाही मारू लागले.
6.55.24
रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम्।
ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं ह्यपगतं रजः ॥ ६.५५.२४ ॥
तेव्हा त्यांनी पृथ्वी रक्ताने ओली करून चिखलाच्या लेपासारखी केली. मग रक्तप्रवाहाने भिजून ती धूळ खाली बसली.
6.55.25
शरीरशवसंकीर्णा बभूव च वसुंधरा।
द्रुमशक्तिगदाप्रासैः शिलापरिघतोमरैः ॥ ६.५५.२५ ॥
शरीरे आणि प्रेतांनी भरलेली ती भूमी झाली; वृक्ष, शक्ती, गदा, प्रास, शिळा, परिघ आणि तोमरांनी.
6.55.26
राक्षसा हरयस्तूर्णं जघ्नुरन्योन्यमोजसा।
बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमान् ॥ ६.५५.२६ ॥
राक्षस आणि वानर त्वरेने एकमेकांवर बळाने प्रहार करू लागले; परिघासारख्या बाहूंनी, पर्वतासारखे होऊन लढताना.
6.55.27
हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ्जघ्नुराहवे।
राक्षसास्त्वभिसंक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः ॥ ६.५५.२७ ॥
भयंकर कर्म करणाऱ्या वानरांनी युद्धात राक्षसांना मारले; राक्षस अत्यंत संतप्त होऊन हातात प्रास व तोमर घेऊन.
6.55.28
कपीन् निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः।
अकम्पनः सुसंक्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः ॥ ६.५५.२८ ॥
तेथे राक्षसांनी अत्यंत भयंकर शस्त्रांनी वानरांना ठार केले; राक्षसांचा सेनापती अकंपन अत्यंत संतापला.
6.55.29
संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान्।
हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः ॥ ६.५५.२९ ॥
तो सर्व भयंकर पराक्रमी राक्षसांना उत्तेजित करतो; वानरही मोठ्या वृक्षांनी व मोठ्या शिळांनी राक्षसांवर प्रहार करतात.
6.55.30
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः।
एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः ॥ ६.५५.३० ॥
पुढे झेपावून, आपल्या पराक्रमाने शस्त्रे तोडून ते त्यांना फाडतात. याच वेळी वीर वानर कुमुद आणि नल (पुढे आले).
6.55.31
मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्।
ते तु वृक्षैर्महावीरा राक्षसानां चमूमुखे ॥ ६.५५.३१ ॥
मैंद आणि द्विविद क्रोधाने अत्यंत वेगाने धावले. त्या महावीरांनी राक्षससेनेच्या अग्रभागी वृक्षांनी प्रहार केला.
6.55.32
कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरिपुंगवाः।
ममन्थू राक्षसान् सर्वे नानाप्रहरणैर्भृशम् ॥ ६.५५.३२ ॥
त्या श्रेष्ठ वानरांनी सहजपणे मोठा संहार केला. सर्वांनी विविध शस्त्रांनी राक्षसांना अत्यंत तुडवले.