વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.56.1
तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः।
क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः ॥ ६.५६.१ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠોએ કરેલું એ અતિ મહાન કર્મ જોઈને અકંપને યુદ્ધમાં તીવ્ર ક્રોધ ધારણ કર્યો.
6.56.2
क्रोधमूिर्च्छत तरूपस्तु धुन्वन् परमकार्मुकम्।
दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५६.२ ॥
ક્રોધથી ભડકેલો તે યુવાન વીર પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય હલાવતો, શત્રુઓનું એ કાર્ય જોઈને સારથિને આ વચન બોલ્યો.
6.56.3
तत्रैव तावत् त्वरितो रथं प्रापय सारथे।
एते च बलिनो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे ॥ ६.५६.३ ॥
હે સારથિ, તરત જ રથ ત્યાં જ લઈ લે. આ બળવાન વાનરો યુદ્ધમાં ઘણા રાક્ષસોને મારી રહ્યા છે.
6.56.4
एते च बलवन्तो वा भीमकोपाश्च वानराः।
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम ॥ ६.५६.४ ॥
વૃક્ષો અને પર્વતશિલાઓ શસ્ત્ર તરીકે ધરાવતા આ બળવાન અને ભયંકર ક્રોધી વાનરો મારી સામે ઊભા છે.
6.56.5
एतान् निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्।
एतैः प्रमथितं सर्वं रक्षसां दृश्यते बलम् ॥ ६.५६.५ ॥
યુદ્ધમાં પોતાની વીરતાનો ગર્વ કરનારા આ વાનરોને હું મારવા ઇચ્છું છું; આમનાથી રાક્ષસોનું આખું સૈન્ય કચડાયેલું દેખાય છે.
6.56.6
ततः प्रचलिताश्वेन रथेन रथिनां वरः।
हरीनभ्यपतद् दूराच्छरजालैरकम्पनः ॥ ६.५६.६ ॥
ત્યારે દોડતા ઘોડાવાળા રથમાં બેસીને રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ અકંપન દૂરથી જ બાણોની જાળ વરસાવતો વાનરો પર ધસી ગયો.
6.56.7
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे।
अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः ॥ ६.५६.७ ॥
અકમ્પનના બાણોથી ભાંગી પડેલા વાનરો ઊભા પણ રહી ન શક્યા, યુદ્ધ કરવાની તો વાત જ ક્યાં; બધા ભાગી ગયા.
6.56.8
तान् मृत्युवशमापन्नानकम्पनशरानुगान्।
समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः ॥ ६.५६.८ ॥
અકમ્પનના બાણોથી મૃત્યુના વશ થયેલા એ સ્વજનોને જોઈને મહાબલી હનુમાન તેમની પાસે આવી ઊભા રહ્યા.
6.56.9
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे ते प्लवगर्षभाः।
समेत्य समरे वीराः संहृष्टाः पर्यवारयन् ॥ ६.५६.९ ॥
એ મહાન કૂદનારને જોઈને તે બધા વાનરશ્રેષ્ઠ વીરો હર્ષિત થઈ યુદ્ધમાં એકઠા થયા અને તેને ઘેરી લીધો.
6.56.10
व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा प्लवगर्षभाः।
बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः ॥ ६.५६.१० ॥
હનુમાનને દૃઢ રીતે ઊભેલા જોઈને તે વાનરશ્રેષ્ઠો બળવાન બની ગયા, કારણ કે તેમણે એક બળવાનનો આશ્રય લીધો હતો.
6.56.11
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम्।
महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.५६.११ ॥
પરંતુ અકમ્પને પર્વત જેવા ઊભેલા હનુમાન પર મહેન્દ્ર ધારાઓથી વરસાદ વરસાવે તેમ બાણોની વર્ષા કરી.
6.56.12
अचिन्तयित्वा बाणौघान् शरीरे पातितान् कपिः।
अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः ॥ ६.५६.१२ ॥
શરીર પર પડતા બાણોના પ્રવાહની પરવા ન કરીને, એ મહાબલી વાનરે અકમ્પનને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો.
6.56.13
स प्रहस्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.५६.१३ ॥
મહાતેજસ્વી મારુતાત્મજ હનુમાન હસીને, પૃથ્વીને કંપાવતા હોય તેમ તે રાક્ષસ તરફ દોડ્યા.
6.56.14
तस्याथ नर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा।
बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः ॥ ६.५६.१४ ॥
ગર્જના કરતા, તેજથી ઝળહળતા તેમનું રૂપ અજેય બની ગયું, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવું.
6.56.15
आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः।
शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुङ्गवः ॥ ६.५६.१५ ॥
પોતાની પાસે શસ્ત્ર નથી એમ જાણી, ક્રોધે ભરાયેલા તે શ્રેષ્ઠ વાનરે વેગથી એક પર્વત ઉખેડી નાખ્યો.
6.56.16
गृहीत्वा सुमहाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः।
स विनद्य महानादं भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ ६.५६.१६ ॥
મારુતિએ એક હાથે તે વિશાળ પર્વત પકડી, મહાનાદ કરીને, પરાક્રમથી તેને ફેરવ્યો.
6.56.17
ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम्।
पुरा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः ॥ ६.५६.१७ ॥
પછી તે રાક્ષસરાજ અકમ્પન તરફ દોડ્યા, જેમ પૂર્વે યુદ્ધમાં પુરંદરે વજ્રથી નમુચિ પર હુમલો કર્યો હતો.
6.56.18
अकम्पनस्तु तद् दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम्।
दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ॥ ६.५६.१८ ॥
પરંતુ અકમ્પને ઊંચકાયેલું તે પર્વતશિખર જોયું અને દૂરથી જ મહાબાણો તથા અર્ધચંદ્ર બાણોથી તેને વીંધી નાખ્યું.
6.56.19
तं पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम्।
विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान् क्रोधमूिर्च्छतः ॥ ६.५६.१९ ॥
આકાશમાં રાક્ષસોના બાણોથી વિદારાયેલું, વિખરાઈને પડેલું એ પર્વતશિખર જોઈને હનુમાન ક્રોધે ભરાયા.
6.56.20
सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः।
तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम् ॥ ६.५६.२० ॥
ક્રોધ અને અભિમાનથી ભરાયેલા એ વાનરે અશ્વકર્ણ વૃક્ષ પાસે જઈને, ઊંચા મહાપર્વતની જેમ તેને તરત ઉખેડી નાખ્યું.
6.56.21
तं गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः।
प्रगृह्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे ॥ ६.५६.२१ ॥
એ મહાતેજસ્વીએ અશ્વકર્ણ વૃક્ષનું વિશાળ થડ પકડીને, પરમ ઉત્સાહથી યુદ્ધભૂમિમાં તેને ફેરવ્યું.
6.56.22
प्रधावन्नुरुवेगेन बभञ्ज तरसा द्रुमान्।
हनूमान् परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयन् महीम् ॥ ६.५६.२२ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલા હનુમાને વેગથી દોડતાં વૃક્ષોને બળપૂર્વક ભાંગી નાખ્યાં; પગોથી ધરતી ચીરી નાખી.
6.56.23
गजांश्च सगजारोहान् सरथान् रथिनस्तथा।
जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश्च पदातिगान् ॥ ६.५६.२३ ॥
બુદ્ધિમાન હનુમાને હાથીઓને તેમના મહાવત સહિત, રથોને તેમના રથી સહિત અને પગે ચાલતા રાક્ષસોને પણ મારી નાખ્યા.
6.56.24
तमन्तकमिव क्रुद्धं सद्रुमं प्राणहारिणम्।
हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.५६.२४ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા, વૃક્ષ હાથમાં લઈને પ્રાણ હરનાર યમ સમાન હનુમાનને જોઈને રાક્ષસો ચારેય દિશામાં ભાગી ગયા.
6.56.25
तमापतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम्।
ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्षोभ च ननाद च ॥ ६.५६.२५ ॥
રાક્ષસોને ભય પમાડતા, ક્રોધે ભરાઈને પોતાની તરફ ધસી આવતા તે હનુમાનને જોઈને વીર અકમ્પન ક્ષુબ્ધ થયો અને ગર્જ્યો.
6.56.26
स चतुर्दशभिर्बाणैर्निशितैर्देहदारणैः।
निर्बिभेद महावीर्यं हनूमन्तमकम्पनः ॥ ६.५६.२६ ॥
અકમ્પને તીક્ષ્ણ, શરીરને વીંધી નાખે તેવા ચૌદ બાણોથી તે મહાપરાક્રમી હનુમાનને વીંધી નાખ્યો.
6.56.27
स तथा विप्रकीर्णस्तु नाराचैः शितशक्तिभिः।
हनूमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥ ६.५६.२७ ॥
લોખંડી બાણો અને તીક્ષ્ણ ભાલાઓથી આ રીતે ઢંકાયેલો તે વીર હનુમાન, શિખરો સહિત ઊંચા વધી ગયેલા પર્વત જેવો દેખાયો.
6.56.28
विरराज महावीर्यो महाकायो महाबलः।
पुष्पिताशोकसंकाशो विधूम इव पावकः ॥ ६.५६.२८ ॥
મહાપરાક્રમી, વિશાળ કાયા અને મહાબળવાન હનુમાન, ખીલેલા અશોક વૃક્ષ જેવા અને ધુમાડા વિનાના અગ્નિ જેવા ઝળહળી ઊઠ્યા.
6.56.29
ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम्।
शिरस्याभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम् ॥ ६.५६.२९ ॥
પછી હનુમાને બીજું વૃક્ષ ઉખેડીને, અનુપમ વેગથી ઉપાડ્યું અને તરત જ રાક્ષસેન્દ્ર અકમ્પનના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
6.56.30
स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना।
राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात च ममार च ॥ ६.५६.३० ॥
તે ક્રોધે ભરાયેલા મહાત્મા વાનરેન્દ્રના એ વૃક્ષના પ્રહારથી તે રાક્ષસ પડીને મૃત્યુ પામ્યો.
6.56.31
तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम्।
व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः ॥ ६.५६.३१ ॥
જમીન પર હણાયેલા એ રાક્ષસરાજ અકમ્પનને જોઈને, ધરતીકંપમાં વૃક્ષો ધ્રૂજે તેમ બધા રાક્ષસો વ્યથિત થયા.
6.56.32
त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः।
लङ्कामभिययुस्त्रासाद् वानरैस्तैरभिद्रुताः ॥ ६.५६.३२ ॥
શસ્ત્રો ફેંકીને પરાજિત થયેલા તે બધા રાક્ષસો, વાનરો દ્વારા પીછો કરાતા, ભયથી લંકા તરફ દોડી ગયા.
6.56.33
ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः।
भयाच्छ्रमजलैरङ्गैः प्रस्रवद्भिर्विदुद्रुवुः ॥ ६.५६.३३ ॥
વિખરાયેલા વાળ સાથે, ગભરાયેલા, અભિમાન ભાંગેલા, પરાજિત થયેલા તેઓ ભયથી ભાગ્યા; શ્રમના પરસેવાથી તેમના અંગો વહેતા હતા.
6.56.34
अन्योन्यं ये प्रमथ्नन्तो विविशुर्नगरं भयात्।
पृष्ठतस्ते तु सम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः ॥ ६.५६.३४ ॥
એકબીજાને ધક્કા મારતા તેઓ ભયથી નગરમાં પ્રવેશ્યા; મૂંઝાઈને વારંવાર પાછળ જોતા રહ્યા.
6.56.35
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः।
समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन् ॥ ६.५६.३५ ॥
રાક્ષસો લંકામાં પ્રવેશ્યા પછી, મહાબલી બધા વાનરો ભેગા થઈને હનુમાનનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
6.56.36
सोऽपि प्रवृद्धस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत्।
हनूमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हमनुकूलतः ॥ ६.५६.३६ ॥
આનંદિત થયેલા હનુમાને પણ, સત્ત્વસંપન્ન હોવાથી, તે બધા વાનરોનું યોગ્યતા પ્રમાણે, પ્રેમપૂર્વક સન્માન કર્યું.
6.56.37
विनेदुश्च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः।
चकृषुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान् ॥ ६.५६.३७ ॥
વિજયના ગર્વથી ભરેલા વાનરોએ પોતાની પૂરી શક્તિથી ગર્જના કરી; અને ત્યાં જીવતા રાક્ષસોને પણ ફરી ઘસડ્યા.
6.56.38
स वीरशोभामभजन्महाकपिः
समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः।
महासुरं भीमममित्रनाशनं
विष्णुर्यथैवोरुबलं चमूमुखे ॥ ६.५६.३८ ॥
તે મહાકપિ મારુતિ રાક્ષસોનો સામનો કરીને તેમને હણીને વીરશોભા પામ્યા; સેનાના અગ્રભાગમાં મહાબલી વિષ્ણુ જેમ ભયંકર, શત્રુનાશક મહાસુરને હણે તેમ.
6.56.39
अपूजयन् देवगणास्तदाकपिं
स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः।
तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा
विभीषणश्चैव महाबलस्तदा ॥ ६.५६.३९ ॥
ત્યારે દેવગણોએ તે વાનરનું સન્માન કર્યું; અતિબલી રામ અને લક્ષ્મણ પોતે, સુગ્રીવના નેતૃત્વમાં વાનરો, અને મહાબલી વિભીષણ પણ તેવી જ રીતે તેનું સન્માન કરતા હતા.