वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.56.1
तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः।
क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः ॥ ६.५६.१ ॥
वानरश्रेष्ठांनी केलेले ते अत्यंत मोठे कर्म पाहून अकम्पनाने युद्धात तीव्र क्रोध धारण केला.
6.56.2
क्रोधमूिर्च्छत तरूपस्तु धुन्वन् परमकार्मुकम्।
दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५६.२ ॥
क्रोधाने पेटलेला तो तरुण वीर आपले उत्कृष्ट धनुष्य हलवत शत्रूंचे ते कृत्य पाहून सारथ्याला असे म्हणाला.
6.56.3
तत्रैव तावत् त्वरितो रथं प्रापय सारथे।
एते च बलिनो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे ॥ ६.५६.३ ॥
हे सारथ्या, लगेच रथ तिथेच ने. हे बलवान वानर युद्धात पुष्कळ राक्षसांना ठार मारत आहेत.
6.56.4
एते च बलवन्तो वा भीमकोपाश्च वानराः।
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम ॥ ६.५६.४ ॥
वृक्ष आणि पर्वतशिला हीच शस्त्रे घेतलेले हे बलवान आणि भयंकर क्रोधी वानर माझ्यासमोर उभे आहेत.
6.56.5
एतान् निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्।
एतैः प्रमथितं सर्वं रक्षसां दृश्यते बलम् ॥ ६.५६.५ ॥
युद्धात आपल्या पराक्रमाचा अभिमान बाळगणाऱ्या या वानरांना मी ठार मारू इच्छितो; यांच्यामुळे राक्षसांचे संपूर्ण सैन्य चिरडले गेलेले दिसत आहे.
6.56.6
ततः प्रचलिताश्वेन रथेन रथिनां वरः।
हरीनभ्यपतद् दूराच्छरजालैरकम्पनः ॥ ६.५६.६ ॥
तेव्हा धावणाऱ्या घोड्यांच्या रथावर स्वार झालेला रथिकांमधील श्रेष्ठ अकम्पन दुरूनच बाणांचे जाळे सोडत वानरांवर धावून गेला.
6.56.7
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे।
अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः ॥ ६.५६.७ ॥
अकम्पनाच्या बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले वानर उभेही राहू शकले नाहीत, युद्ध करणे तर दूरच; सर्व पळून गेले.
6.56.8
तान् मृत्युवशमापन्नानकम्पनशरानुगान्।
समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः ॥ ६.५६.८ ॥
अकम्पनाच्या बाणांनी मृत्यूच्या अधीन झालेल्या त्या नातेवाईकांना पाहून महाबली हनुमान त्यांच्याकडे धावून आले.
6.56.9
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे ते प्लवगर्षभाः।
समेत्य समरे वीराः संहृष्टाः पर्यवारयन् ॥ ६.५६.९ ॥
त्या महान उड्डाणकर्त्याला पाहून ते सर्व वानरश्रेष्ठ वीर आनंदित होऊन युद्धात एकत्र आले आणि त्यांनी त्याला वेढले.
6.56.10
व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा प्लवगर्षभाः।
बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः ॥ ६.५६.१० ॥
हनुमान स्थिरपणे उभे असलेले पाहून ते वानरश्रेष्ठ बलवान झाले, कारण त्यांनी एका बलवानाचा आश्रय घेतला होता.
6.56.11
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम्।
महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह ॥ ६.५६.११ ॥
परंतु अकम्पनाने पर्वतासारख्या उभ्या असलेल्या हनुमानावर महेंद्र धारांनी वर्षाव करतो तसा बाणांचा वर्षाव केला.
6.56.12
अचिन्तयित्वा बाणौघान् शरीरे पातितान् कपिः।
अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः ॥ ६.५६.१२ ॥
शरीरावर पडणाऱ्या बाणांच्या प्रवाहाकडे दुर्लक्ष करून त्या महाबली वानराने अकम्पनाला ठार करण्याचा निश्चय केला.
6.56.13
स प्रहस्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.५६.१३ ॥
महातेजस्वी मारुतपुत्र हनुमान हसून, पृथ्वी कंपित करत असल्यासारखे त्या राक्षसाकडे धावले.
6.56.14
तस्याथ नर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा।
बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः ॥ ६.५६.१४ ॥
गर्जना करत, तेजाने तळपणारे त्यांचे रूप अजेय झाले, प्रज्वलित अग्नीसारखे.
6.56.15
आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः।
शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुङ्गवः ॥ ६.५६.१५ ॥
आपल्याजवळ शस्त्र नाही हे जाणून, क्रोधाने भरलेल्या त्या श्रेष्ठ वानराने वेगाने एक पर्वत उपटून काढला.
6.56.16
गृहीत्वा सुमहाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः।
स विनद्य महानादं भ्रामयामास वीर्यवान् ॥ ६.५६.१६ ॥
मारुतीने एका हाताने त्या विशाल पर्वताला धरून, महानाद करत, पराक्रमाने तो फिरवला.
6.56.17
ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम्।
पुरा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः ॥ ६.५६.१७ ॥
मग त्याने त्या राक्षसराज अकंपनाकडे धाव घेतली, जसे पूर्वी युद्धात पुरंदराने वज्राने नमुचीवर हल्ला केला होता.
6.56.18
अकम्पनस्तु तद् दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम्।
दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ॥ ६.५६.१८ ॥
पण अकंपनाने उचललेले ते पर्वतशिखर पाहिले आणि दुरूनच महाबाण व अर्धचंद्र बाणांनी ते फोडून टाकले.
6.56.19
तं पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम्।
विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान् क्रोधमूिर्च्छतः ॥ ६.५६.१९ ॥
आकाशात राक्षसांच्या बाणांनी फोडल्या गेलेल्या, विखुरून पडलेल्या त्या पर्वतशिखराकडे पाहून हनुमान क्रोधाने भरले.
6.56.20
सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः।
तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम् ॥ ६.५६.२० ॥
रोष आणि अभिमानाने भरलेल्या त्या वानराने अश्वकर्ण वृक्षाजवळ जाऊन, उंच महापर्वताप्रमाणे तो त्वरेने उपटून काढला.
6.56.21
तं गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः।
प्रगृह्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे ॥ ६.५६.२१ ॥
त्या महातेजस्वीने अश्वकर्ण वृक्षाचे मोठे खोड धरून, मोठ्या उत्साहाने रणांगणात तो गरगरा फिरवला.
6.56.22
प्रधावन्नुरुवेगेन बभञ्ज तरसा द्रुमान्।
हनूमान् परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयन् महीम् ॥ ६.५६.२२ ॥
अत्यंत संतप्त झालेल्या हनुमानांनी वेगाने धावत झाडे बळाने मोडली; पायांनी पृथ्वी फोडली.
6.56.23
गजांश्च सगजारोहान् सरथान् रथिनस्तथा।
जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश्च पदातिगान् ॥ ६.५६.२३ ॥
बुद्धिमान हनुमानांनी हत्ती त्यांच्या माहुतांसह, रथ त्यांच्या रथिकांसह आणि पायदळ राक्षसांनाही ठार मारले.
6.56.24
तमन्तकमिव क्रुद्धं सद्रुमं प्राणहारिणम्।
हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.५६.२४ ॥
क्रुद्ध झालेल्या, वृक्ष हाती घेतलेल्या प्राणहारी यमासारख्या हनुमानांना पाहून राक्षस चारी दिशांना पळून गेले.
6.56.25
तमापतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम्।
ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्षोभ च ननाद च ॥ ६.५६.२५ ॥
राक्षसांना भय घालणाऱ्या, क्रोधाने आपल्यावर चालून येणाऱ्या त्या हनुमानाला पाहून वीर अकम्पन क्षुब्ध झाला आणि गर्जला.
6.56.26
स चतुर्दशभिर्बाणैर्निशितैर्देहदारणैः।
निर्बिभेद महावीर्यं हनूमन्तमकम्पनः ॥ ६.५६.२६ ॥
अकम्पनाने तीक्ष्ण, शरीर भेदणाऱ्या चौदा बाणांनी त्या महापराक्रमी हनुमानाला विंधले.
6.56.27
स तथा विप्रकीर्णस्तु नाराचैः शितशक्तिभिः।
हनूमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥ ६.५६.२७ ॥
लोखंडी बाणांनी आणि तीक्ष्ण भाल्यांनी असा वेढलेला तो वीर हनुमान, शिखरांसह उंच वाढलेल्या पर्वतासारखा दिसू लागला.
6.56.28
विरराज महावीर्यो महाकायो महाबलः।
पुष्पिताशोकसंकाशो विधूम इव पावकः ॥ ६.५६.२८ ॥
महापराक्रमी, विशालकाय आणि महाबली हनुमान फुललेल्या अशोक वृक्षासारखे आणि धूररहित अग्नीसारखे तेजस्वी दिसले.
6.56.29
ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम्।
शिरस्याभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम् ॥ ६.५६.२९ ॥
मग हनुमानाने दुसरा वृक्ष उपटून, अतुलनीय वेगाने उचलला आणि राक्षसराज अकम्पनाच्या मस्तकावर त्वरित प्रहार केला.
6.56.30
स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना।
राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात च ममार च ॥ ६.५६.३० ॥
त्या क्रोधित महात्म्या वानरेंद्राच्या त्या वृक्षाच्या प्रहाराने तो राक्षस पडला आणि मरण पावला.
6.56.31
तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम्।
व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः ॥ ६.५६.३१ ॥
जमिनीवर मारल गेलेला तो राक्षसराज अकंपन पाहून, भूकंपात वृक्ष हादरतात तसे सर्व राक्षस व्यथित झाले.
6.56.32
त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः।
लङ्कामभिययुस्त्रासाद् वानरैस्तैरभिद्रुताः ॥ ६.५६.३२ ॥
शस्त्रे टाकून पराभूत झालेले ते सर्व राक्षस, वानरांनी पाठलाग केल्यामुळे भयाने लंकेकडे पळाले.
6.56.33
ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः।
भयाच्छ्रमजलैरङ्गैः प्रस्रवद्भिर्विदुद्रुवुः ॥ ६.५६.३३ ॥
विखुरलेल्या केसांनी, गोंधळलेले, गर्व भंगलेले, पराभूत असे ते भयाने पळाले; श्रमाच्या घामाने त्यांचे अंग ओघळत होते.
6.56.34
अन्योन्यं ये प्रमथ्नन्तो विविशुर्नगरं भयात्।
पृष्ठतस्ते तु सम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः ॥ ६.५६.३४ ॥
एकमेकांना ढकलत ते भयाने नगरात शिरले; गोंधळून वारंवार मागे वळून पाहत होते.
6.56.35
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः।
समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन् ॥ ६.५६.३५ ॥
राक्षस लंकेत शिरल्यानंतर, महाबली सर्व वानरांनी एकत्र येऊन हनुमानाचा सन्मान केला.
6.56.36
सोऽपि प्रवृद्धस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत्।
हनूमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हमनुकूलतः ॥ ६.५६.३६ ॥
आनंदित झालेल्या हनुमानानेही, सत्त्वसंपन्न असल्यामुळे, त्या सर्व वानरांचा यथायोग्य आणि प्रेमाने सन्मान केला.
6.56.37
विनेदुश्च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः।
चकृषुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान् ॥ ६.५६.३७ ॥
विजयाच्या अभिमानाने वानरांनी आपल्या पूर्ण शक्तीने गर्जना केली; आणि तेथे जिवंत असलेल्या राक्षसांनाही पुन्हा ओढले.
6.56.38
स वीरशोभामभजन्महाकपिः
समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः।
महासुरं भीमममित्रनाशनं
विष्णुर्यथैवोरुबलं चमूमुखे ॥ ६.५६.३८ ॥
तो महाकपी मारुती राक्षसांशी लढून त्यांना मारून वीरशोभा पावला; सैन्याच्या अग्रभागी महाबल विष्णू जसा भयंकर, शत्रुनाशक महासुराला मारतो.
6.56.39
अपूजयन् देवगणास्तदाकपिं
स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः।
तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा
विभीषणश्चैव महाबलस्तदा ॥ ६.५६.३९ ॥
तेव्हा देवगणांनी त्या वानराचा सन्मान केला; अतिबलशाली राम आणि लक्ष्मण स्वतः, सुग्रीवाच्या नेतृत्वाखालील वानर, आणि महाबल विभीषणही तसेच त्याचा गौरव करत होते.