వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.57.1
अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः।
किंचिद् दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षत ॥ ६.५७.१ ॥
అకంపనుని వధ విని రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు కోపోద్రిక్తుడయ్యాడు; అతని ముఖం కొంత దీనంగా మారింది. అతడు ఆ మంత్రులవైపు చూశాడు.
6.57.2
स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च।
ततस्तु रावणः पूर्वदिवसे राक्षसाधिपः।
पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान् गुल्मानवेक्षितुम् ॥ ६.५७.२ ॥
అతడు క్షణకాలం ధ్యానించి, మంత్రులతో బాగుగా చర్చించి, తరువాత, ముందురోజు రాక్షసాధిపతి రావణుడు అన్ని గుల్మములను (కావలి దళాలను) పరిశీలించుటకు లంకా నగరమంతా తిరిగెను.
6.57.3
तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम्।
ददर्श नगरीं राजा पताकाध्वजमालिनीम् ॥ ६.५७.३ ॥
రాజు ఆ నగరాన్ని చూశాడు; అది రాక్షస సమూహాలచే రక్షించబడి, అనేక గుల్మములచే చుట్టబడి, పతాకలు ధ్వజములతో మాలలు ధరించి ఉంది.
6.57.4
रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
उवाचात्महितं काले प्रहस्तं युद्धकोविदम् ॥ ६.५७.४ ॥
నగరం ముట్టడించబడి ఉండటం చూసి రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, సరైన సమయంలో తన హితమైన మాటను యుద్ధ నిపుణుడైన ప్రహస్తునితో చెప్పాడు.
6.57.5
पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य ह।
नान्ययुद्धात् प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद ॥ ६.५७.५ ॥
యుద్ధ విశారదా! నగరాన్ని చుట్టుముట్టి, అకస్మాత్తుగా పీడింపబడిన మాకు, మరొక యుద్ధం లేకుండా విముక్తి కనిపించడం లేదు.
6.57.6
अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम।
इन्द्रजिद् वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम् ॥ ६.५७.६ ॥
నేనో, లేదా కుంభకర్ణుడో, లేదా నీవో, లేదా నా సేనాపతి ఇంద్రజిత్తో, లేదా నికుంభుడో — ఇటువంటి భారాన్ని మోయాలి.
6.57.7
स त्वं बलमतः शीघ्रमादाय परिगृह्य च।
विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः ॥ ६.५७.७ ॥
నీవు వెంటనే సేనను సమీకరించి, విజయం కోసం, వనవాసులందరూ ఉన్నచోటికి బయలుదేరు.
6.57.8
निर्याणादेव तूर्णं च चलिता हरिवाहिनी।
नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति ॥ ६.५७.८ ॥
బయలుదేరిన వెంటనే వానర సేన వేగంగా కదులుతుంది; రాక్షసరాజుల గర్జన విని అది పారిపోతుంది.
6.57.9
चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः।
न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः ॥ ६.५७.९ ॥
వానరులు చంచలురు, అవినీతులు, చపల చిత్తులు; ఏనుగులు సింహగర్జనను సహించనట్లు వారు ఆ గర్జనను సహించరు.
6.57.10
विद्रुते च बले तस्मिन् रामः सौमित्रिणा सह।
अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्त वशमेष्यति ॥ ६.५७.१० ॥
ఆ సేన పారిపోతే, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి, ఆధారం లేక నిస్సహాయుడై, ఓ ప్రహస్తా, నీ వశమవుతాడు.
6.57.11
आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता।
प्रतिलोमानुलोमं वा यत् तु नो मन्यसे हितम् ॥ ६.५७.११ ॥
ఆపద సందేహాస్పదమే; ఇక్కడ సందేహం నివృత్తి కాలేదు. తిరగబడినదైనా, నేరుగా ఉన్నదైనా, మనకు హితమని నీవు భావించేది చెప్పు.
6.57.12
रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना ॥ ६.५७.१२ ॥
రావణుడు ఇలా పలకగా, సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు ఆ రాక్షసరాజుతో ఇలా అన్నాడు—అసురరాజుతో ఉశనస్సు (శుక్రుడు) చెప్పినట్లు.
6.57.13
राजन् मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः।
विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम् ॥ ६.५७.१३ ॥
రాజా! మనం ముందు నేర్పరులైన మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించాము; అయినా పరస్పరం పరిశీలించినప్పుడు మన మధ్య విభేదం తలెత్తింది.
6.57.14
प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया।
अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेव तथैव नः ॥ ६.५७.१४ ॥
సీతను తిరిగి ఇవ్వడమే మేలని నేను నిశ్చయించాను; ఇవ్వకపోతే మళ్ళీ యుద్ధమే జరుగుతుందని మనకు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
6.57.15
सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया।
सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां हितं तव ॥ ६.५७.१५ ॥
మీచేత దానాలతో, గౌరవాలతో, వివిధ ఓదార్పు మాటలతో నిరంతరం సత్కరింపబడిన నేను, సరైన సమయంలో మీకు మేలు చేయకుండా ఉండగలనా?
6.57.16
नहि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि च।
त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि ॥ ६.५७.१६ ॥
నా ప్రాణం, పుత్రులు, భార్య, ధనం రక్షించదగినవి కావు. మీ కోసం యుద్ధంలో నా ప్రాణాన్ని అర్పిస్తున్న నన్ను చూడండి.
6.57.17
एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः।
उवाचेदं बलाध्यक्षान् प्रहस्तः पुरतः स्थितान् ॥ ६.५७.१७ ॥
రావణునితో ఈ విధంగా చెప్పి, సేనాపతి ప్రహస్తుడు తన ముందు నిలిచిన సేనానాయకులతో ఇలా అన్నాడు.
6.57.18
समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महाबलम्।
मद्बाणानां तु वेगेन हतानां च रणाजिरे ॥ ६.५७.१८ ॥
రాక్షసుల మహాబలాన్ని వెంటనే నా దగ్గరకు తీసుకురండి; నా బాణాల వేగంతో యుద్ధభూమిలో హతమైనవారిని కూడా తీసుకురండి.
6.57.19
अद्य तृप्यन्तु मांसादाः पक्षिणः काननौकसाम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षा महाबलाः ॥ ६.५७.१९ ॥
ఈ రోజు మాంసాహారులైన పక్షులు అడవిలో నివసించువారి మాంసముతో తృప్తి చెందుగాక. ఆయన ఆ మాటను విని మహాబలులైన సేనాధిపతులు...
6.57.20
बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन् राक्षसमन्दिरे।
सा बभूव मुहूर्तेन भीमैर्नानाविधायुधैः ॥ ६.५७.२० ॥
ఆ రాక్షస నగరంలో వారు సైన్యాన్ని సిద్ధం చేశారు. క్షణంలోనే అది నానావిధ భయంకర ఆయుధాలతో నిండిపోయింది.
6.57.21
लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला।
हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम् ॥ ६.५७.२१ ॥
లంక ఆ రాక్షస వీరులతో ఏనుగుల వలె నిండి ఉంది. అగ్నిని తృప్తిపరుస్తూ, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరిస్తూ...
6.57.22
आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर्मारुतो ववौ।
स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः ॥ ६.५७.२२ ॥
నెయ్యి సువాసనను మోసుకొస్తూ సుగంధ వాయువు వీచింది. మంత్రాలతో అభిమంత్రించిన నానా ఆకారాల మాలలను వారు ధరించారు.
6.57.23
संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन् राक्षसास्तदा।
सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः ॥ ६.५७.२३ ॥
యుద్ధానికి సిద్ధమై ఆనందించిన రాక్షసులు అప్పుడు ధనువులు ధరించి, కవచాలు తొడిగి వేగంగా దూకారు.
6.57.24
रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं पर्यवारयन्।
अथामन्त्र्य तु राजानं भेरीमाहत्य भैरवाम् ॥ ६.५७.२४ ॥
రాజు రావణుణ్ణి చూసి వారు ప్రహస్తుని చుట్టుముట్టారు. అనంతరం రాజు వద్ద వీడ్కోలు తీసుకొని భయంకరమైన భేరిని మ్రోగించారు.
6.57.25
आरुरोह रथं युक्तः प्रहस्तः सज्जकल्पितम्।
हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतं सुसंयतम् ॥ ६.५७.२५ ॥
ప్రహస్తుడు సిద్ధంగా అమర్చిన రథాన్ని ఎక్కాడు; దానికి మహావేగవంతమైన గుర్రాలు కట్టబడి ఉన్నాయి, సమర్థుడైన సారథి ఉన్నాడు, అది చక్కగా నియంత్రించబడి ఉంది.
6.57.26
महाजलदनिर्घोषं साक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम्।
उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम् ॥ ६.५७.२६ ॥
అది మహామేఘ గర్జనలా ధ్వనించేది, సాక్షాత్తు చంద్రసూర్యుల వలె ప్రకాశించేది, నాగధ్వజంతో అజేయంగా ఉండేది, అందమైన గొడుగు, మంచి సామగ్రి కలిగి ఉండేది.
6.57.27
सुवर्णजालसंयुक्तं प्रहसन्तमिव श्रिया।
ततस्तं रथमास्थाय रावणार्पितशासनः ॥ ६.५७.२७ ॥
అది బంగారు జాలీలతో అలంకరించబడి, తన శోభతో నవ్వుతున్నట్లు ఉండింది. అప్పుడు రావణుడు అప్పగించిన ఆజ్ఞ కలిగిన ప్రహస్తుడు ఆ రథాన్ని ఎక్కాడు.
6.57.28
लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः।
ततो दुन्दुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः।
वादित्राणां च निनदः पूरयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.५७.२८ ॥
ఆ మహాసేనతో చుట్టుముట్టబడి అతడు వేగంగా లంక నుండి బయలుదేరాడు. అప్పుడు దుందుభుల ధ్వని మేఘగర్జనలా మ్రోగింది; వాద్యాల నాదం భూమిని నింపుతున్నట్లు వ్యాపించింది.
6.57.29
शुश्रुवे शङ्खशब्दश्च प्रयाते वाहिनीपतौ।
निनदन्तः स्वरान् घोरान् राक्षसा जग्मुरग्रतः ॥ ६.५७.२९ ॥
సేనాపతి బయలుదేరగా శంఖధ్వని వినిపించింది. భయంకర స్వరాలతో గర్జిస్తూ రాక్షసులు ముందుకు సాగారు.
6.57.30
भीमरूपा महाकायाः प्रहस्तस्य पुरःसराः।
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः।
प्रहस्तसचिवा ह्येते निर्ययुः परिवार्य तम् ॥ ६.५७.३० ॥
భయంకర రూపులు, మహాకాయులు, ప్రహస్తునికి ముందు నడిచినవారు నరాంతకుడు, కుంభహనువు, మహానాదుడు, ఉన్నతుడు — వీరు ప్రహస్తుని మంత్రులు; అతనిని చుట్టుముట్టి బయలుదేరారు.
6.57.31
व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात् स निर्ययौ।
गजयूथनिकाशेन बलेन महता वृतः ॥ ६.५७.३१ ॥
అతడు వ్యూహంగా అమర్చబడిన అత్యంత భయంకరమైన సేనతో తూర్పు ద్వారం గుండా బయలుదేరాడు. ఏనుగుల గుంపును పోలిన మహా సేనతో చుట్టబడి ఉన్నాడు.
6.57.32
सागरप्रतिमौघेन वृतस्तेन बलेन सः।
प्रहस्तो निर्ययौ क्रुद्धः कालान्तकयमोपमः ॥ ६.५७.३२ ॥
సముద్రంలా ఉప్పొంగే ఆ సేనతో చుట్టబడి, కోపంతో ప్రహస్తుడు కాలుడు, అంతకుడు, యముడు వంటివాడిగా బయలుదేరాడు.
6.57.33
तस्य निर्याणघोषेण राक्षसानां च नर्दताम्।
लङ्कायां सर्वभूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.५७.३३ ॥
అతడు బయలుదేరిన ధ్వనితో, గర్జిస్తున్న రాక్షసులతో లంకలోని సర్వ ప్రాణులు వికృత స్వరాలతో అరిచాయి.
6.57.34
व्यभ्रमाकाशमाविश्य मांसशोणितभोजनाः।
मण्डलान्यपसव्यानि खगाश्चक्रू रथं प्रति ॥ ६.५७.३४ ॥
మాంసం, రక్తం తినే పక్షులు మేఘాలు లేని ఆకాశంలో ప్రవేశించి, రథం వైపు అపసవ్య (అశుభ) వలయాలు తిరిగాయి.
6.57.35
वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे।
अन्तरिक्षात् पपातोल्का वायुश्च परुषं ववौ ॥ ६.५७.३५ ॥
అగ్నిజ్వాలలను వమించే భయంకర నక్కలు ఊళ పెట్టాయి. ఆకాశం నుండి ఉల్క పడింది, కఠినమైన గాలి వీచింది.
6.57.36
अन्योन्यमभिसंरब्धा ग्रहाश्च न चकाशिरे।
मेघाश्च खरनिर्घोषा रथस्योपरि रक्षसः ॥ ६.५७.३६ ॥
గ్రహాలు ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొంటూ ప్రకాశించలేదు; రాక్షసుని రథం పైన కఠినమైన ఉరుముతో మేఘాలు కమ్మాయి.
6.57.37
ववर्षू रुधिरं चास्य सिषिचुश्च पुरःसरान्।
केतुमूर्धनि गृध्रस्तु विलीनो दक्षिणामुखः ॥ ६.५७.३७ ॥
అతనిపై రక్తం వర్షంలా కురిసింది; ముందు నడిచే వారిని కూడా అది తడిపింది. ధ్వజం శిఖరంపై దక్షిణ ముఖంగా ఒక రాబందు వాలింది.
6.57.38
नदन्नुभयतः पार्श्वं समग्रां श्रियमाहरत्।
सारथेर्बहुशश्चास्य संग्राममवगाहतः ॥ ६.५७.३८ ॥
రెండు వైపులా గర్జిస్తూ అది అతని సంపూర్ణ శోభను హరించింది. యుద్ధంలో పలుమార్లు మునిగిన అతని సారథి శోభను కూడా అది చెరిపింది.
6.57.39
प्रतोदो न्यपतद्धस्तात् सूतस्य हयसादिनः।
निर्याणश्रीश्च या च स्याद् भास्वरा च सुदुर्लभा ॥ ६.५७.३९ ॥
గుర్రాలను నడిపే సారథి చేతినుండి అంకుశం జారి పడిపోయింది. బయలుదేరే వేళ ఉండే శోభ, ప్రకాశవంతమై అత్యంత అరుదైనదైనది కూడా నశించింది.
6.57.40
सा ननाश मुहूर्तेन समे च स्खलिता हयाः।
प्रहस्तं तं हि निर्यान्तं प्रख्यातगुणपौरुषम्।
युधि नानाप्रहरणा कपिसेनाभ्यवर्तत ॥ ६.५७.४० ॥
ఆ శోభ క్షణంలో నశించింది; సమతల భూమిపై కూడా గుర్రాలు తడబడ్డాయి. ప్రసిద్ధ గుణపరాక్రమాలు కలిగిన ప్రహస్తుడు యుద్ధానికి బయలుదేరగా, వివిధ ఆయుధాలతో వానర సేన అతనిపై ముందుకు సాగింది.
6.57.41
अथ घोषः सुतुमुलो हरीणां समजायत।
वृक्षानारुजतां चैव गुर्वीर्वै गृह्णतां शिलाः ॥ ६.५७.४१ ॥
అప్పుడు వానరుల ఘోరమైన కోలాహలం పుట్టింది — వారు వృక్షాలను విరుస్తూ, బరువైన శిలలను పట్టుకుంటూ ఉన్నారు.
6.57.42
नदतां राक्षसानां च वानराणां च गर्जताम्।
उभे प्रमुदिते सैन्ये रक्षोगणवनौकसाम् ॥ ६.५७.४२ ॥
గర్జిస్తున్న రాక్షసులు, వానరులు — రెండు సేనలూ హర్షించాయి; రాక్షస సమూహమూ, అడవిలో నివసించే వానరులూ.
6.57.43
वेगितानां समर्थानामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्।
परस्परं चाह्वयतां निनादः श्रूयते महान् ॥ ६.५७.४३ ॥
వేగంగా దూసుకువచ్చే, సమర్థులైన, ఒకరినొకరు చంపాలని కోరుకునే, పరస్పరం సవాలు విసురుకునే వీరుల మహా కోలాహలం వినిపిస్తోంది.
6.57.44
ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनी-
मभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः।
विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूं
यथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम् ॥ ६.५७.४४ ॥
అప్పుడు దుర్మతి అయిన ప్రహస్తుడు విజయం కోసం కపిరాజు సైన్యంపైకి దూసుకెళ్లాడు; పెరిగిన వేగంతో ఉన్న ఆ సేనలో, మరణించాలనుకునే మిడత అగ్నిలో పడినట్లు ప్రవేశించాడు.