Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
भीमायुधं सागरवेगतुल्यं
विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥ ६.५९.१ ॥
Cuando el protector del ejército de los rākṣasas fue abatido en la batalla por el más excelso de los monos, el ejército del rey rākṣasa, de terribles armas y de un ímpetu igual al de las olas del mar, huyó en todas direcciones.
6.59.2
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः
सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य
रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ॥ ६.५९.२ ॥
Habiendo ido, informaron al señor de los rākṣasas que el comandante había sido abatido por el hijo de Agni. Al oír sus palabras, el señor de los rākṣasas se dejó dominar por la ira.
6.59.3
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य
क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः।
उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या-
निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान् ॥ ६.५९.३ ॥
Al oír que Prahasta había sido abatido en la batalla, atormentado por la ira y con la mente invadida por el dolor, habló a aquellos jefes de las tropas rākṣasas como Indra habla a los jefes de la hueste de los dioses.
6.59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.५९.४ ॥
No se debe mostrar desprecio hacia el enemigo por quien fue abatido, junto con su séquito y sus elefantes, el destructor del ejército de Indra, el protector de mi ejército.
6.59.5
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥ ६.५९.५ ॥
Por tanto, yo mismo, sin vacilar, para la destrucción del enemigo y para la victoria, iré al frente de aquella maravillosa batalla.
6.59.6
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्।
निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः।
अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः ॥ ६.५९.६ ॥
Hoy quemaré a esa hueste de monos y a Rāma junto con Lakṣmaṇa con torrentes de flechas, como fuegos ardientes queman un bosque. Hoy saciaré la tierra con la sangre de los monos.
6.59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं
रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं
समारुरोहामरराजशत्रुः ॥ ६.५९.७ ॥
Tras decir esto, subió al carro, semejante al fuego, uncido a una hilera de excelentes caballos, resplandeciente y ardiendo con su propio cuerpo; era el enemigo del señor de los dioses.
6.59.8
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै-
रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान-
स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥ ६.५९.८ ॥
Entre el sonido de caracolas, timbales y tambores, entre aplausos, rugidos y gritos semejantes a los de un león, y siendo honrado con alabanzas auspiciosas, el principal de los reyes rākṣasa partió entonces.
6.59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपै-
र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो
भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥ ६.५९.९ ॥
Rodeado de rākṣasas de forma semejante a montañas y nubes, devoradores de carne, con ojos ardientes como el fuego, el principal de los reyes rākṣasa resplandecía como Rudra rodeado de espíritus, como el señor de los inmortales.
6.59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श
समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥ ६.५९.१० ॥
Entonces, saliendo de repente de la ciudad, el de gran poder vio aquel feroz ejército de monos, que tronaba como las nubes del gran océano, con árboles y montañas alzados en sus manos.
6.59.11
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड-
मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ-
मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥ ६.५९.११ ॥
Al ver aquel ejército rākṣasa, sumamente feroz, Rāma —de brazos como el señor de las serpientes, de gran esplendor, acompañado de su ejército— habló a Vibhīṣaṇa, el mejor de los portadores de armas.
6.59.12
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं
प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं
सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ ६.५९.१२ ॥
Llena de muchos estandartes, banderas y sombrillas, provista de lanzas, espadas, tridentes y otras armas, servida por guerreros intrépidos y elefantes semejantes a los de Indra: ¿de quién es este ejército inquebrantable?
6.59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं
विभीषणः शक्रसमानवीर्यः।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं
महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥ ६.५९.१३ ॥
Entonces, habiendo oído las palabras de Rāma, Vibhīṣaṇa, cuyo valor igualaba al de Indra, describió a Rāma la fuerza y el valor de los grandes campeones rākṣasas.
6.59.14
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः।
संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति
ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥ ६.५९.१४ ॥
Oh rey, aquel magnánimo sentado en el hombro del elefante, con el rostro rojo como el sol recién salido, que avanza haciendo temblar la cabeza del elefante: sabed que es Akampana, el Inconmovible.
6.59.15
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु-
र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥ ६.५९.१५ ॥
Aquel que está de pie en el carro, cuyo estandarte es el león, sacudiendo su arco que brilla como el arco iris de Indra, resplandeciente como un elefante con terribles colmillos al descubierto: es Indrajit, el primero entre los excelentes.
6.59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं
नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ ६.५९.१६ ॥
Y este, semejante a las montañas Vindhya y Mahendra, arquero de pie en su carro, gran auriga y guerrero muy valiente, tensando un arco de medida incomparable: por nombre Atikāya, de cuerpo inmensamente vasto.
6.59.17
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु-
रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा
महोदरो नाम स एष वीरः ॥ ६.५९.१७ ॥
Aquel de ojos enrojecidos como el sol recién salido, que monta un elefante o un asno y ruge con un estruendo como el de campanas, ese héroe magnánimo se llama Mahodara.
6.59.18
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड-
मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं
पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः ॥ ६.५९.१८ ॥
Este que llega montado en un caballo con arreos dorados y variados, resplandeciente como una montaña de nubes del atardecer, blandiendo una lanza ceñida de rayos: este pisācha es veloz como el rayo.
6.59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य
विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्।
वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश-
मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥ ६.५९.१९ ॥
Y este que avanza empuñando un tridente afilado, brillante como el relámpago, veloz como el rayo de Kiṅkara, montado en un toro excelso que resplandece como la luna: ese célebre de tres cabezas es Triśirā.
6.59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः
कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः।
समाहितः पन्नगराजकेतु-
र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन् ॥ ६.५९.२० ॥
Y este, de forma semejante a una nube de tormenta, es Kumbha, de pecho ancho y bien formado, con un estandarte del rey de las serpientes; sereno, tensa su arco y lo agita mientras avanza.
6.59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं
दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतो
योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ ६.५९.२१ ॥
Y este que avanza empuñando una maza de hierro engastada en oro y diamantes, ardiente y humeante, estandarte de la hueste de los rākṣasas: ese es Nikumbha, de hazañas maravillosas y terribles.
6.59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं
पताकिनं पावकदीप्तरूपम्।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो
नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥ ६.५९.२२ ॥
Y este que resplandece en alto, montado en un carro con banderas que arde como fuego, colmado de arcos, espadas y una riada de flechas: el guerrero como cima de montaña, aniquilador de hombres, es ese.
6.59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपै-
र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै-
र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥ ६.५९.२३ ॥
Y este que resplandece, rodeado de espíritus de muchas formas terribles, con rostros de tigres, camellos, grandes elefantes, ciervos y caballos, de ojos desorbitados — el que destruye incluso el orgullo de los dioses: es ese.
6.59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति
छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा
भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥ ६.५९.२४ ॥
Allí donde brilla este excelso parasol blanco, como la luna, de finas varillas, allí aparece este magnánimo señor de los rakshasas, rodeado de espíritus, semejante a Rudra.
6.59.25
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो
नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ॥ ६.५९.२५ ॥
Este coronado, de rostro adornado con pendientes que se balancean, de cuerpo terrible como el Vindhya, rey de las montañas, destructor del orgullo de Indra y Yama — el señor de los rakshasas aparece como el sol.
6.59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः।
अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.५९.२६ ॥
Entonces Rāma, domador de enemigos, respondió a Vibhīṣaṇa: "¡Ah! ¡Qué resplandeciente de gran esplendor es Rāvaṇa, señor de los rakshasas!"
6.59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः।
न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥ ६.५९.२७ ॥
Rāvaṇa resplandece con rayos, difícil de mirar como el sol; no percibo con claridad su forma, pues está envuelta en esplendor.
6.59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते ॥ ६.५९.२८ ॥
El cuerpo de los héroes de los dioses y de los dānavas no sería como este; sin embargo, el cuerpo de este señor de los rākṣasas resplandece así.
6.59.29
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः ॥ ६.५९.२९ ॥
Todos eran como montañas, todos combatían como montañas, todos portaban armas resplandecientes: los guerreros de aquel magnánimo.
6.59.30
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ ६.५९.३० ॥
Aquel señor de los rākṣasas resplandece, rodeado de seres ardientes, de aspecto terrible y feroces, como el propio Antaka hecho cuerpo.
6.59.31
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ॥ ६.५९.३१ ॥
Por fortuna, este pecador ha llegado hoy a mi vista. Hoy liberaré la ira nacida del rapto de Sītā.
6.59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ॥ ६.५९.३२ ॥
Habiendo dicho esto, el poderoso Rāma tomó su arco, se detuvo con Lakṣmaṇa a su lado y alzó una excelente flecha.
6.59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
रक्षांसि तान्याह महाबलानि।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु
सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥ ६.५९.३३ ॥
Entonces aquel magnánimo señor de los rākṣasas dijo a aquellos poderosos rākṣasas: "Permaneced en las puertas, en las casas de guardia y en las torres, completamente tranquilos y sin temor."
6.59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भि-
र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य
प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ॥ ६.५९.३४ ॥
Habiendo venido aquí con todos ustedes, los monos que habitan en el bosque, conociendo esta debilidad, podrían reunirse y atacar de repente esta ciudad vacía y difícil de tomar, tras aplastarla.
6.59.35
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान्
गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्।
व्यदारयद् वानरसागरौघं
महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ॥ ६.५९.३५ ॥
Entonces, despedidos aquellos ministros y marchados los rākṣasas según las órdenes, desgarró la corriente del mar de monos como un gran pez atraviesa la corriente de un océano lleno.
6.59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं
दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ॥ ६.५९.३६ ॥
Al ver de repente al señor de los rākṣasas abalanzarse sobre él en la batalla, con flechas ardientes y arco, el señor de los monos arrancó una gran cumbre de montaña y corrió hacia el señor de los rākṣasas.
6.59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं
प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ ६.५९.३७ ॥
Levantando aquella cumbre de montaña con muchos árboles en sus laderas, la arrojó contra el nocturno; y al verla abalanzarse de repente sobre él, el rākṣasa la cortó con flechas emplumadas de oro.
6.59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे
शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं
समादधे राक्षसलोकनाथः ॥ ६.५९.३८ ॥
Cuando aquella cumbre, con altos árboles en sus excelentes laderas, quedó hecha añicos y cayó a la tierra, el señor del mundo de los rākṣasas colocó en su arco una flecha semejante a una gran serpiente, parecida a la Muerte.
6.59.39
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं
सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं
चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥ ६.५९.३९ ॥
Enfurecido, tomó aquella flecha, veloz como el viento, que brillaba como fuego ardiente con chispas, de una velocidad igual al rayo de Indra, y la lanzó para matar a Sugrīva.
6.59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः
शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद्
गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ ६.५९.४० ॥
Aquella flecha, lanzada desde el brazo de Rāvaṇa, con su cuerpo brillando como el rayo de Indra, alcanzó a Sugrīva y lo atravesó con fuerza, como la feroz lanza enviada por Guha atravesó la montaña Krauñca.
6.59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः
कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.५९.४१ ॥
Herido por la flecha, con la mente confundida, el héroe gritó y cayó al suelo. Al verlo caído en tierra, inconsciente, los rākṣasas, llenos de júbilo, rugieron en la batalla.
6.59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण-
स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च।
शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः
प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.४२ ॥
Entonces Gavākṣa, Gavaya, Suṣeṇa, Ṛṣabha, Jyotimukha y Nala, arrancando picos de montaña y con sus cuerpos agigantados, se lanzaron contra el señor de los rākṣasas.
6.59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान्
रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै-
र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ ६.५९.४३ ॥
El señor de los rākṣasas hizo inútiles sus golpes con cientos de flechas de punta afilada, y también traspasó a aquellos jefes de los vānaras con una red de flechas cuyas plumas estaban adornadas con oro.
6.59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै-
र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः।
ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं
प्रच्छादयामास स बाणजालैः ॥ ६.५९.४४ ॥
Atravesados por las flechas del enemigo de los dioses, aquellos señores de los vānaras de cuerpos terribles cayeron al suelo. Entonces cubrió aquel feroz ejército de vānaras con una red de flechas.
6.59.45
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा
नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः।
शाखामृगा रावणसायकार्ता
जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥ ६.५९.४५ ॥
Muertos y caídos, aquellos héroes atravesados por la espina del miedo, gritando, afligidos por las flechas de Rāvaṇa, acudieron en busca de refugio a Rāma, digno de ser refugio.
6.59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा-
नादाय रामः सहसा जगाम।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य
उवाच रामं परमार्थयुक्तम् ॥ ६.५९.४६ ॥
Entonces el magnánimo Rāma, tomando su arco, avanzó de repente. Lakṣmaṇa se acercó con las manos juntas y habló a Rāma, que estaba unido al supremo propósito.
6.59.47
काममार्य सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः।
विधमिष्याम्यहं चैतमनुजानीहि मां विभो ॥ ६.५९.४७ ॥
Noble señor, soy plenamente capaz de dar muerte a este de alma perversa. Ciertamente lo destruiré. Oh poderoso, concédeme tu permiso.
6.59.48
तमब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः।
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ॥ ६.५९.४८ ॥
Entonces Rāma, de gran esplendor y verdadero valor, le dijo: "Ve, Lakṣmaṇa, y sé diligente en la batalla."
6.59.49
रावणो हि महावीर्यो रणेऽद्भुतपराक्रमः।
त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ॥ ६.५९.४९ ॥
Rāvaṇa es de gran poder, de valor asombroso en la batalla; aun si los tres mundos se enfurecieran, es difícil de resistir; no hay duda.
6.59.50
तस्यच्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय।
चक्षुषा धनुषाऽऽत्मानं गोपायस्व समाहितः ॥ ६.५९.५० ॥
Busca sus puntos débiles y vigila los tuyos. Con atención serena, protégete con la mirada y con tu arco.
6.59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा सम्परिष्वज्य पूज्य च।
अभिवाद्य च रामाय ययौ सौमित्रिराहवे ॥ ६.५९.५१ ॥
Tras escuchar las palabras de Rāghava, abrazarlo y honrarlo, y saludar con reverencia a Rāma, Saumitri partió hacia la batalla.
6.59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुं
ददर्श भीमोद्यतदीप्तचापम्।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालै-
स्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ॥ ६.५९.५२ ॥
Vio a Rāvaṇa, de brazos como trompas de elefante, terrible, con su arco resplandeciente en alto, cubriendo a aquellos vānaras con una red de lluvias de flechas, sus cuerpos destrozados y esparcidos.
6.59.53
तमालोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
निवार्य शरजालानि विदुद्राव स रावणम् ॥ ६.५९.५३ ॥
Al verlo, Hanumān, el de gran esplendor, hijo del Viento, detuvo las redes de flechas y se lanzó contra Rāvaṇa.
6.59.54
रथं तस्य समासाद्य बाहुमुद्यम्य दक्षिणम्।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.५४ ॥
Llegando a su carro, alzando el brazo derecho y amedrentando a Rāvaṇa, el sabio Hanumān pronunció estas palabras.
6.59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ॥ ६.५९.५५ ॥
De dioses, dānavas, gandharvas, yakṣas y rākṣasas has obtenido la invulnerabilidad; pero de los vānaras te llega el temor.
6.59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः।
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम् ॥ ६.५९.५६ ॥
Aquí está mi brazo derecho, alzado como un árbol de cinco ramas. Aplastará el aliento vital que ha habitado largo tiempo en tu cuerpo.
6.59.57
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.५९.५७ ॥
Al oír las palabras de Hanumān, Rāvaṇa de terrible valor, con los ojos enrojecidos de cólera, pronunció estas palabras.
6.59.58
क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ॥ ६.५९.५८ ॥
Golpea pronto y sin temor, y obtén gloria duradera. Luego, oh mono, te destruiré a ti, cuyo valor es conocido.
6.59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्।
प्रहतं हि मया पूर्वमक्षं तव सुतं स्मर ॥ ६.५९.५९ ॥
Al oír las palabras de Rāvaṇa, el hijo del Viento dijo: "Recuerda, ya he derribado a tu hijo Akṣa."
6.59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६० ॥
Así interpelado, Rāvaṇa, el poderoso señor de los rākṣasas de gran esplendor, golpeó al hijo del Viento en el pecho con la palma de la mano.
6.59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः।
स्थितो मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ॥ ६.५९.६१ ॥
Golpeado por aquel golpe de palma, se tambaleó una y otra vez; sin embargo, el radiante de gran mente se mantuvo firme por un momento.
6.59.62
आजघान च संक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्।
ततः स तेनाभिहतो वानरेण महात्मना ॥ ६.५९.६२ ॥
Enfurecido, golpeó con la palma al enemigo de los dioses. Entonces, herido por aquel vānara magnánimo,
6.59.63
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमितलेऽचलः।
संग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ॥ ६.५९.६३ ॥
Como una montaña sobre la tierra, Rāvaṇa, el de diez cuellos, quedó completamente sacudido; al ver a Rāvaṇa golpeado por la palma en la batalla,
6.59.64
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः।
अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६४ ॥
Los sabios, los vānaras, los siddhas y los dioses, junto con los asuras, rugieron. Entonces el magnánimo Rāvaṇa, recuperado, habló estas palabras:
6.59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६५ ॥
"¡Bien hecho, vānara, por tu valor! Aunque eres mi enemigo, eres digno de elogio." Cuando Rāvaṇa habló así, Hanumān respondió con estas palabras:
6.59.66
धिगस्तु मम वीर्यस्य यत् त्वं जीवसि रावण।
सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ॥ ६.५९.६६ ॥
"¡Vergüenza sobre mi valor, que tú, Rāvaṇa, sigas vivo! ¡Déjame golpearte una vez más ahora, necio! ¿Por qué presumes?"
6.59.67
ततस्त्वां मामको मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम्।
ततो मारुतिवाक्येन कोपस्तस्य प्रजज्वले ॥ ६.५९.६७ ॥
"Entonces este puño mío te llevará a la morada de Yama." Con las palabras de Hanumān, su cólera se encendió.
6.59.68
संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्।
पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६८ ॥
Con los ojos enrojecidos, el poderoso, con esfuerzo, cerró su puño derecho y lo descargó con fuerza sobre el pecho del mono.
6.59.69
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः।
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.५९.६९ ॥
Cuando el golpe cayó sobre su pecho, Hanumān se tambaleó una y otra vez; y al ver al poderoso Hanumān aturdido, (todos quedaron atónitos).
6.59.70
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ ६.५९.७० ॥
El gran auriga, señor de los rākṣasas, el valiente de diez cuellos, avanzó rápidamente en su carro hacia Nīla.
6.59.71
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः।
शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ॥ ६.५९.७१ ॥
Con flechas terribles como serpientes, que perforaban los puntos vitales, incendió a Nīla, comandante del ejército de monos.
6.59.72
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः।
करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ ६.५९.७२ ॥
Cubierto por una lluvia de flechas, Nīla, comandante del ejército de monos, con una sola mano arrojó la cima de una montaña contra el señor de los rākṣasas.
6.59.73
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ॥ ६.५९.७३ ॥
También el radiante y magnánimo Hanumān, recobrado, deseoso de combate, mirando alrededor, habló con ira estas palabras.
6.59.74
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्।
अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ॥ ६.५९.७४ ॥
No era propio abalanzarse sobre Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, que combatía con Nīla y luchaba contra otro.
6.59.75
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह ॥ ६.५९.७५ ॥
Entonces Rāvaṇa, de gran esplendor, golpeó aquel pico con siete flechas de punta muy afilada, y se derrumbó hecho pedazos.
6.59.76
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः।
कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा ॥ ६.५९.७६ ॥
Al ver aquel pico de la montaña hecho pedazos, el comandante del ejército de monos, matador de héroes enemigos, ardió de cólera como el fuego del fin de los tiempos.
6.59.77
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे ॥ ६.५९.७७ ॥
Nīla, en la batalla, arrojó árboles aśvakarṇa, árboles sāla, mangos en plena floración y otros muchos tipos de árboles.
6.59.78
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः।
अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम् ॥ ६.५९.७८ ॥
Rāvaṇa llegó a aquellos árboles y los cortó; luego cubrió a Pāvaki (Nīla) con una terrible lluvia de flechas.
6.59.79
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः।
ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ॥ ६.५९.७९ ॥
Cubierto por un torrente de flechas, como una gran montaña oculta por nubes, redujo su forma y descendió sobre la punta del estandarte.
6.59.80
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्।
जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च ॥ ६.५९.८० ॥
Al ver al hijo del Fuego erguido en la punta del estandarte, Rāvaṇa ardió de ira; entonces Nīla rugió.
6.59.81
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्।
लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः ॥ ६.५९.८१ ॥
Al ver a aquel mono en la punta del estandarte, en la punta del arco y en la punta de la diadema, Lakṣmaṇa, Hanumān y Rāma quedaron muy asombrados.
6.59.82
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ ६.५९.८२ ॥
Rāvaṇa, de gran esplendor, también asombrado por la agilidad del mono, invocó un arma ígnea, ardiente y maravillosa.
6.59.83
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ॥ ६.५९.८३ ॥
Entonces los monos, alegres por haber dado en el blanco, gritaron al ver a Rāvaṇa desconcertado en la batalla por la agilidad de Nīla.
6.59.84
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ ६.५९.८४ ॥
Enfurecido por el rugido de los monos, Rāvaṇa quedó sin respuesta, con el corazón embargado por la confusión, y no encontró nada que hacer.
6.59.85
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ॥ ६.५९.८५ ॥
Tomando una flecha cargada con el arma ígnea, el morador de la noche Rāvaṇa miró a Nīla de pie en la cima del estandarte.
6.59.86
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह ॥ ६.५९.८६ ॥
Entonces Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, de gran esplendor, habló: «Oh mono, eres ágil, junto con una ilusión suprema».
6.59.87
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर।
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ॥ ६.५९.८७ ॥
«Oh mono, si eres capaz, protege tu vida; creas una y otra vez aquellas múltiples formas tuyas.»
6.59.88
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः।
जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ॥ ६.५९.८८ ॥
«Sin embargo, la flecha lanzada por mí, impulsada por el arma, te hará caer de la vida, a ti que proteges tu vida.»
6.59.89
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः।
संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ॥ ६.५९.८९ ॥
Tras hablar así, Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, de brazos poderosos, colocó una flecha con el arma y golpeó al comandante del ejército.
6.59.90
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः।
निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले ॥ ६.५९.९० ॥
Nīla, herido en el pecho por la flecha lanzada con el arma, ardiendo, de repente cayó al suelo.
6.59.91
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा।
जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत ॥ ६.५९.९१ ॥
Por la unión con la grandeza de su padre y también por su propio esplendor, cayó al suelo de rodillas, pero no fue separado de su aliento vital.
6.59.92
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ ६.५९.९२ ॥
Al ver al mono inconsciente, Rāvaṇa, el de diez cuellos, ansioso por la batalla, se lanzó con su carro, cuyo estruendo era como el de nubes tronantes, contra Saumitri.
6.59.93
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्।
धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.५९.९३ ॥
Llegando a Saumitri en medio de la batalla, cerrándole el paso, el poderoso señor de los rākṣasas se alzó ardiente y tensó su arco.
6.59.94
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो
विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्।
अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र
न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि ॥ ६.५९.९४ ॥
Saumitri, de ánimo indomable, le dijo mientras tensaba su arco incomparable: 'Señor de los nocturnos, sábete que hoy me enfrentas a mí. No te corresponde combatir contra los vānaras.'
6.59.95
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं
ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा।
आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं
रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः ॥ ६.५९.९५ ॥
Al oír sus palabras resonantes y el feroz chasquido de la cuerda, el rey se acercó a Saumitri, que estaba de pie, y el rākṣasa, lleno de ira, habló estas palabras.
6.59.96
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं
प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं
संसाद्यमानो मम बाणजालैः ॥ ६.५९.९६ ॥
'Raghava, por fortuna has entrado en mi campo de visión, tú de mente perversa, tú que caminas hacia tu fin. En este mismo instante, acosado por la red de mis flechas, irás al mundo de la muerte.'
6.59.97
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो
गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्।
राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा
विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ॥ ६.५९.९७ ॥
Lakṣmaṇa, sin asombrarse, le dijo a él, que rugía con sus afilados colmillos alzados: "¡Oh rey, los de gran poder no rugen. Oh el más eminente de los malvados, te jactas."
6.59.98
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र
बलं प्रतापं च पराक्रमं च।
अवस्थितोऽहं शरचापपाणि-
रागच्छ किं मोघविकत्थनेन ॥ ६.५९.९८ ॥
"Oh señor de los rākṣasas, conozco tu valor, tu fuerza, tu esplendor y tu coraje. Yo estoy aquí con arco y flecha en mano. Ven: ¿de qué sirve la jactancia vana?"
6.59.99
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज
रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्।
ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै-
श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ ६.५९.९९ ॥
Así interpelado, el señor de los rākṣasas, enfurecido, disparó siete flechas bien emplumadas. Lakṣmaṇa las cortó con flechas de plumas doradas y variadas y puntas de filo agudo.
6.59.100
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्
निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम
ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान् ॥ ६.५९.१०० ॥
Al ver aquellas cortadas de repente, como grandes serpientes con las anillas seccionadas, el señor de Laṅkā cayó bajo el poder de la ira y disparó otras flechas afiladas.
6.59.101
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं
रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः
शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ॥ ६.५९.१०१ ॥
Aquella feroz lluvia de flechas disparada desde el arco, el hermano menor de Rāma la cortó con flechas de filo de navaja, de media luna, de orejas finas y de bhalla, y no se perturbó.
6.59.102
स बाणजालान्यपि तानि तानि
मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः।
विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन
पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच ॥ ६.५९.१०२ ॥
Viendo fracasar todas aquellas nubes de sus flechas, el rey de los enemigos de los dioses quedó asombrado por la destreza de Lakṣmaṇa, y de nuevo lanzó flechas afiladas.
6.59.103
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान्
महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्।
संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान्
ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ॥ ६.५९.१०३ ॥
Lakṣmaṇa, igual al gran Indra, también colocó en su arco flechas afiladas, terribles en velocidad como rayos y resplandecientes como el fuego, y las lanzó para dar muerte al señor de los rākṣasas.
6.59.104
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः
शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण
स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे ॥ ६.५९.१०४ ॥
El señor de los rākṣasas cortó aquellas flechas y golpeó a Lakṣmaṇa con una sola flecha, resplandeciente como el fuego del fin de los tiempos, dada por Svayambhū (Brahmā), que le alcanzó en la frente.
6.59.105
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त-
श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य।
पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा-
च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ॥ ६.५९.१०५ ॥
Lakṣmaṇa, afligido por la flecha de Rāvaṇa, se tambaleó sosteniendo su arco flojo; luego, con dificultad, recobró el sentido y cortó el arco del enemigo de Indra.
6.59.106
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान
बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः।
स सायकार्तो विचचाल राजा
कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद ॥ ६.५९.१०६ ॥
Cuando su arco fue cortado, el hijo de Daśaratha lo hirió con tres flechas de punta afilada; el rey, afligido por la flecha, se tambaleó, y con dificultad recobró el sentido.
6.59.107
स कृत्तचापः शरताडितश्च
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः।
जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः
स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः ॥ ६.५९.१०७ ॥
Con el arco roto, herido por flechas, el cuerpo empapado de médula y sangre, aquel feroz enemigo de los dioses empuñó en la batalla la lanza que le había dado Svayambhū.
6.59.108
स तां सधूमानलसंनिकाशां
वित्रासनां संयति वानराणाम्।
चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं
सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ॥ ६.५९.१०८ ॥
El señor del reino rākṣasa arrojó con fuerza contra Saumitri aquella lanza ardiente, semejante a un fuego humeante, que aterroriza a los monos en la batalla.
6.59.109
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै-
र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः।
तथापि सा तस्य विवेश शक्ति-
र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम् ॥ ६.५९.१०९ ॥
El hermano menor de Bharata golpeó aquella lanza que se acercaba con armas y con flechas semejantes al fuego sacrificial, pero aun así penetró entre los amplios brazos del hijo de Daśaratha.
6.59.110
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन्
जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः।
तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य
जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ॥ ६.५९.११० ॥
Herido por la lanza, aquel héroe de los Raghu cayó al suelo ardiendo; el rey se acercó de repente y lo sujetó con rapidez por ambos brazos cuando tambaleaba.
6.59.111
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः ॥ ६.५९.१११ ॥
El Himalaya, Mandara, Meru o los tres mundos junto con los dioses podrían levantarse con los brazos; pero el hermano menor de Bharata no puede ser levantado.
6.59.112
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे।
विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ॥ ६.५९.११२ ॥
Aunque fue herido en el pecho por la lanza de Brahmā, Saumitri se recordó a sí mismo como la porción inconmensurable de Viṣṇu.
6.59.113
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ ६.५९.११३ ॥
Entonces aquel rākṣasa, espina de los dioses, presionó con ambos brazos a Saumitri, destructor del orgullo de los Dānavas, pero no pudo levantarlo.
6.59.114
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.५९.११४ ॥
Entonces el hijo del Viento, encolerizado, se abalanzó sobre Rāvaṇa y con furia lo golpeó en el pecho con un puño como un rayo.
6.59.115
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः।
जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च ॥ ६.५९.११५ ॥
Con aquel golpe de puño, Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, cayó de rodillas al suelo; tambaleó y cayó.
6.59.116
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु।
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.५९.११६ ॥
De su boca, sus ojos y sus oídos brotó abundante sangre; tambaleándose e inmóvil, se sentó en el suelo de su carro.
6.59.117
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्।
विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ॥ ६.५९.११७ ॥
Perdió el conocimiento y quedó desmayado, sin poder siquiera mantenerse en su lugar. Al ver a Rāvaṇa, de terrible valor en la batalla, sin sentido—
6.59.118
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः।
हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ॥ ६.५९.११८ ॥
Sabios, monos, dioses y asuras rugieron a una. Entonces el resplandeciente Hanumān vio a Lakṣmaṇa, atormentado por Rāvaṇa.
6.59.119
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः।
शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ॥ ६.५९.११९ ॥
Hanumān lo tomó con ambos brazos y lo llevó junto a Rāghava. Por la amistad y la suprema devoción del hijo del Viento, quien ni los enemigos podían mover se volvió ligero para aquel mono.
6.59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत् ॥ ६.५९.१२० ॥
Habiendo soltado a Lakṣmaṇa, hijo de Sumitrā, vencido en la batalla, aquella lanza volvió de nuevo a su lugar en el carro de Rāvaṇa.
6.59.121
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे।
आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः ॥ ६.५९.१२१ ॥
También Rāvaṇa, de gran esplendor, recobró el sentido en aquella gran batalla, tomó afiladas flechas y empuñó su gran arco.
6.59.122
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ॥ ६.५९.१२२ ॥
Lakṣmaṇa, destructor de enemigos, recobró el ánimo y quedó libre de la lanza; recordando su propia naturaleza incomensurable, como porción de Viṣṇu.
6.59.123
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥ ६.५९.१२३ ॥
Al ver caer en la batalla a los grandes héroes del vasto ejército de monos, Rāghava se lanzó contra Rāvaṇa.
6.59.124
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ॥ ६.५९.१२४ ॥
Entonces Hanumān se acercó a él y dijo: "Súbete a mi espalda y somete a este rākṣasa."
6.59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्।
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ॥ ६.५९.१२५ ॥
Como Viṣṇu monta a Garuḍa para enfrentar al enemigo de los dioses, así Rāghava, habiendo oído las palabras del hijo del Viento, montó.
6.59.126
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्।
रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥ ६.५९.१२६ ॥
Entonces montó de repente sobre el gran mono Hanumān, y el señor de los hombres vio a Rāvaṇa de pie en su carro en la batalla.
6.59.127
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्।
वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ॥ ६.५९.१२७ ॥
Al verlo, el de gran resplandor se precipitó contra Rāvaṇa, como Viṣṇu airado con el arma alzada contra Bali, hijo de Virocana.
6.59.128
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्।
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥ ६.५९.१२८ ॥
Rāma hizo resonar la cuerda del arco con un estruendo feroz, áspero como el choque de rayos, y con voz profunda habló al señor de los rākṣasas.
6.59.129
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि ॥ ६.५९.१२९ ॥
"¡Detente, detente! Después de haberme ofendido así, ¿adónde irás, oh tigre de los rākṣasas, para hallar escape?"
6.59.130
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा
स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा।
गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा
तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥ ६.५९.१३० ॥
Aunque vayas ante Indra, ante Yama hijo de Vivasvān, ante el Sol, ante Svayambhū, Vaiśvānara o Śaṅkara, o huyas en las diez direcciones, hoy no escaparás de mí.
6.59.131
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य
गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ ६.५९.१३१ ॥
Aquel a quien hoy abatiste con tu lanza, el que se acercó de repente con aflicción, es la muerte del rey de las huestes rākṣasas; hoy en la batalla él será la muerte para ti, junto con tus hijos y nietos.
6.59.132
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि
शरैर्जनस्थानकृतालयानि।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि
रक्षःसहस्राणि निषूदितानि ॥ ६.५९.१३२ ॥
Por él fueron abatidos con flechas los catorce mil rākṣasas que habitaban en Janasthāna, de aspecto espantosamente extraordinario y armados con excelentes armas.
6.59.133
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः।
वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे ॥ ६.५९.१३३ ॥
Al oír las palabras de Rāghava, el poderoso señor de los rākṣasas vio al hijo del Viento, de gran velocidad, que llevaba a Rāghava en la batalla.
6.59.134
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्।
आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः ॥ ६.५९.१३४ ॥
Poseído por gran ira, recordando su antigua enemistad, lo golpeó con flechas ardientes como las llamas del fuego del tiempo.
6.59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ ६.५९.१३५ ॥
Aunque herido por las flechas del rākṣasa en la batalla, su esplendor, naturalmente radiante, creció aún más.
6.59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान् ॥ ६.५९.१३६ ॥
Entonces Rāma, de gran resplandor, al ver al tigre de los monos herido por Rāvaṇa, cayó bajo el poder de la ira.
6.59.137
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं
रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः ॥ ६.५९.१३७ ॥
Acercándose a su carro, con sus ruedas, caballos, estandartes, sombrilla y grandes pendones, con su auriga, y con sus rayos, lanzas y espadas, Rāma lo destrozó con las puntas de flechas afiladas.
6.59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान
बाणेन वज्राशनिसंनिभेन।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे
वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ॥ ६.५९.१३८ ॥
Luego golpeó velozmente al enemigo de Indra con una flecha semejante al rayo y al trueno, en el amplio y bellamente dorado pecho entre sus brazos, como el venerable Indra golpea el Meru con su rayo.
6.59.139
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता-
न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा।
स रामबाणाभिहतो भृशार्त-
श्चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥ ६.५९.१३९ ॥
Aquel rey, que no se había inmutado ni movido ante la caída de los rayos y el estruendo de los relámpagos, herido por la flecha de Rāma, tembló de gran angustia, y el héroe soltó su arco.
6.59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः
समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं
चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ ६.५९.१४० ॥
Viéndolo tambalearse aturdido, Rāma, el de gran alma, tomó una flecha ardiente en forma de media luna, y con ella cortó de pronto la diadema color sol del señor de los rākṣasas.
6.59.141
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं
शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट-
मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.१४१ ॥
Rāma habló así en la batalla al señor de los rākṣasas, que parecía una serpiente sin veneno, como el sol de llama apagada, privado de esplendor, con la cima de su corona cortada.
6.59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्।
तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य
न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ॥ ६.५९.१४२ ॥
Has realizado una hazaña grande y terrible, y al matar a mis héroes también me has fatigado. Por eso, pensando que estás agotado, no te llevo al dominio de la muerte con mis flechas.
6.59.143
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं
प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्।
आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी
तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः ॥ ६.५९.१४३ ॥
¡Vete! Sé que estás afligido por la batalla. Oh señor de los errantes nocturnos, entra en Laṅkā, recupérate y sal de nuevo con carro y arco; entonces verás mi ejército desde mi carro.
6.59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो
निकृत्तचापः स हताश्वसूतः।
शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो
विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥ ६.५९.१४४ ॥
Así interpelado, el rey, con el orgullo y la alegría destruidos, con el arco cortado, los caballos y el auriga muertos, herido por flechas y con su gran corona rota, entró de repente en Laṅkā.
6.59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे
महाबले दानवदेवशत्रौ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन
चकार रामः परमाहवाग्रे ॥ ६.५९.१४५ ॥
Cuando aquel poderoso señor de los errantes nocturnos, enemigo de los dānavas y de los devas, hubo entrado, Rāma, junto con Lakṣmaṇa, en la primera línea de la gran batalla, dejó libres de flechas a los monos.
6.59.146
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ
सुरासुरा भूतगणा दिशश्च।
ससागराः सर्षिमहोरगाश्च
तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः ॥ ६.५९.१४६ ॥
Cuando aquel enemigo del señor de los treinta dioses fue derrotado, los dioses y los demonios, las multitudes de seres y las direcciones, junto con los océanos, los sabios y las grandes serpientes, y asimismo cuantos se mueven por tierra y agua, se regocijaron.