ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
भीमायुधं सागरवेगतुल्यं
विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥ ६.५९.१ ॥
ରାକ୍ଷସ ସେନାପାଳ ନିହତ ହେବାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସାଗର ବେଗ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ପଳାୟନ କଲା।
6.59.2
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः
सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य
रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ॥ ६.५९.२ ॥
ଯାଇ ସେମାନେ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର (ସ୍କନ୍ଦ) ଦ୍ୱାରା ନିହତ ସେନାପତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସେ କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସାଧିପତି କ୍ରୋଧର ବଶ ହେଲେ।
6.59.3
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य
क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः।
उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या-
निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान् ॥ ६.५९.३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହୋଇଛି ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେପରି ସେ ସେହି ରାକ୍ଷସପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.५९.४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ବିନାଶକାରୀ ମୋର ସେନାପାଳ ପରିବାର ଓ ହାତୀ ସହିତ ନିହତ ହୋଇଛି। ସେ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଅବହେଳା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.59.5
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥ ६.५९.५ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ, ବିଚାର ନ କରି, ନିଜେ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ରଣମୁଖକୁ ଯିବି।
6.59.6
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्।
निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः।
अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः ॥ ६.५९.६ ॥
ଆଜି ମୁଁ ସେହି ବାନରସେନା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ, ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ବନ ଯେପରି ପୋଡ଼ାଯାଏ, ସେପରି ବାଣର ପ୍ରବାହରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ବାନରଙ୍କ ରକ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।
6.59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं
रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं
समारुरोहामरराजशत्रुः ॥ ६.५९.७ ॥
ଏହିପରି କହି ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱପଙ୍କ୍ତିରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥିବା, ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରଭାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା; ସେ ଦେବରାଜଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିଲା।
6.59.8
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै-
रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान-
स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥ ६.५९.८ ॥
ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ, ପଣବର ନାଦ, ତାଳି, ଗର୍ଜନ ଓ ସିଂହନାଦ ମଧ୍ୟରେ, ମଙ୍ଗଳ ସ୍ତୁତିରେ ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ସେ ତେବେ ଯାତ୍ରା କଲା।
6.59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपै-
र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो
भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥ ६.५९.९ ॥
ପର୍ବତ ଓ ମେଘ ସମାନ ରୂପଧାରୀ, ମାଂସଭୋଜୀ, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତ ନୟନ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ ରାକ୍ଷସରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ସେ, ଭୂତଗଣ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ରୁଦ୍ର ପରି, ଦେବେଶ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।
6.59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श
समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥ ६.५९.१० ॥
ତା'ପରେ ନଗରରୁ ହଠାତ୍ ମହାବଳୀ ବାହାରି ଆସି, ମହାସାଗର ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି, ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତ ହାତରେ ଉଠାଇ ଥିବା ସେ ଉଗ୍ର ବାନର-ସେନା ଦେଖିଲା।
6.59.11
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड-
मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ-
मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥ ६.५९.११ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସ-ସେନାକୁ ଅତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦେଖି, ନାଗରାଜ ପରି ବାହୁଥିବା, ମହାଶ୍ରୀମାନ ରାମ, ସେନା ସହିତ ରହି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.59.12
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं
प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं
सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ ६.५९.१२ ॥
ନାନା ପତାକା, ଧ୍ୱଜ ଓ ଛତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରାସ, ଖଡ୍ଗ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ, ନିର୍ଭୀକ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତୀ ପରି ହାତୀରେ ଭରା ଏହି ଅଜେୟ ସେନା କାହାର?
6.59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं
विभीषणः शक्रसमानवीर्यः।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं
महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥ ६.५९.१३ ॥
ତା'ପରେ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ବିଭୀଷଣ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ ରାମଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
6.59.14
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः।
संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति
ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥ ६.५९.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ହାତୀ ସ୍କନ୍ଧରେ ବସିଥିବା ଏହି ମହାତ୍ମା, ନୂଆ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ, ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପାଇ ଆଗକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ଅକମ୍ପନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ।
6.59.15
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु-
र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥ ६.५९.१५ ॥
ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ସିଂହଧ୍ୱଜ ଧାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁ ଝଟକାଉଥିବା, ହାତୀ ପରି ଭୟଙ୍କର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଦାନ୍ତରେ ଶୋଭିତ—ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
6.59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं
नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ ६.५९.१६ ॥
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ଧନୁର୍ଧାରୀ, ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ମହାରଥୀ, ଅତିବୀର; ଅତୁଳ୍ୟ ମାପର ଧନୁ ଟାଣୁଥିବା—ନାମରେ ଅତିକାୟ, ଅତି ବିଶାଳ ଦେହଧାରୀ।
6.59.17
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु-
रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा
महोदरो नाम स एष वीरः ॥ ६.५९.१७ ॥
ନୂଆ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ, ଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନି ପରି ଗର୍ଜନ ସହିତ ହାତୀ କିମ୍ବା ଗଧ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ବୀର ମହୋଦର।
6.59.18
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड-
मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं
पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः ॥ ६.५९.१८ ॥
ସୁନା ଚିତ୍ରିତ ସାଜ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ପର୍ବତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିରଣରେ ବନ୍ଧା ପ୍ରାସ ଉଠାଇ ଆସୁଥିବା ଏହି ପିଶାଚ ବଜ୍ରସମ ବେଗବାନ।
6.59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य
विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्।
वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश-
मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥ ६.५९.१९ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିଙ୍କରର ବଜ୍ର ପରି ବେଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷ ଉପରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଏ ଯଶସ୍ୱୀ ତ୍ରିଶିରା।
6.59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः
कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः।
समाहितः पन्नगराजकेतु-
र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन् ॥ ६.५९.२० ॥
ମେଘ ସଦୃଶ ରୂପ ଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁଗଠିତ ବକ୍ଷ ଥିବା ଏହି କୁମ୍ଭ; ନାଗରାଜଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଥିବା; ଏକାଗ୍ରତାରେ ଧନୁ ଟାଣି ଓ ହଲାଇ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।
6.59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं
दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतो
योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ ६.५९.२१ ॥
ସୁନା ଓ ହୀରାରେ ଖଚିତ, ଧୂଆଁ ସହିତ ଜଳୁଥିବା ଲୌହ ଗଦା ଧରି ଆସୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଧ୍ୱଜସ୍ୱରୂପ; ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା ସେ ନିକୁମ୍ଭ।
6.59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं
पताकिनं पावकदीप्तरूपम्।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो
नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥ ६.५९.२२ ॥
ଧ୍ୱଜାଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ନିସମ ଦୀପ୍ତ ରୂପର, ଧନୁ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଶରର ସ୍ରୋତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଉଚ୍ଚ ରୂପେ ଶୋଭିତ ଏହି ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଯୋଦ୍ଧା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସଂହାରକ — ସେ ହିଁ ଏ।
6.59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपै-
र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै-
र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥ ६.५९.२३ ॥
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ରୂପର, ବାଘ, ଓଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ, ହରିଣ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୁଖ ଥିବା, ଘୂରୁଥିବା ଆଖିର ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଶୋଭିତ, ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ବ ମଧ୍ୟ ହରଣକାରୀ — ସେ ହିଁ ଏ।
6.59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति
छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा
भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥ ६.५९.२४ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଧଳା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶଲାକାଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛତ୍ର ଯେଉଁଠି ଶୋଭେ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ମହାତ୍ମା ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।
6.59.25
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो
नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ॥ ६.५९.२५ ॥
ଏ ମୁକୁଟଧାରୀ, ଦୋଲାୟମାନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ମୁଖର, ପର୍ବତରାଜ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶରୀରର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମଙ୍କ ଗର୍ବ ହରଣକାରୀ — ରାକ୍ଷସାଧିପତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ।
6.59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः।
अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.५९.२६ ॥
ସେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁଦମନ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ଅହୋ! ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣଙ୍କର କେତେ ଦୀପ୍ତ ମହାତେଜ!
6.59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः।
न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥ ६.५९.२७ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର, କିରଣରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରାବଣ; ତାଙ୍କ ରୂପ ତେଜରେ ଆବୃତ, ମୁଁ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି ପାରୁନାହିଁ।
6.59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते ॥ ६.५९.२८ ॥
ଦେବ ଓ ଦାନବ ବୀରମାନଙ୍କ ଶରୀର ଏପରି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଶରୀର ଏପରି ଝଲସୁଛି।
6.59.29
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः ॥ ६.५९.२९ ॥
ସମସ୍ତେ ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ସମସ୍ତେ ପର୍ବତ ସହ ଯୁଦ୍ଧକାରୀ, ସମସ୍ତେ ଝଲସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ—ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
6.59.30
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ ६.५९.३० ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜ ଝଲସୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରୀରଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ, ଶରୀରଧାରୀ ଯମଙ୍କ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
6.59.31
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ॥ ६.५९.३१ ॥
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ପାପାତ୍ମା ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପଥକୁ ଆସିଛି। ଆଜି ସୀତାହରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିବି।
6.59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ॥ ६.५९.३२ ॥
ଏହା କହି ପରାକ୍ରମୀ ରାମ ଧନୁ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ବାଣ ଉଠାଇଲେ।
6.59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
रक्षांसि तान्याह महाबलानि।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु
सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥ ६.५९.३३ ॥
ତେବେ ସେହି ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସାଧିପତି ସେହି ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦ୍ୱାରରେ, ପହରା ଗୃହ ଓ ଗୋପୁରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ଭୟରେ ଠିଆ ହୁଅ।"
6.59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भि-
र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य
प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ॥ ६.५९.३४ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଛି ଏବଂ ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି, ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏହି ଶୂନ୍ୟ, ଦୁର୍ଜୟ ନଗରୀକୁ ହଠାତ୍ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଆକ୍ରମଣ କରିପାରନ୍ତି।
6.59.35
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान्
गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्।
व्यदारयद् वानरसागरौघं
महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ॥ ६.५९.३५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଗଲା ପରେ, ମହାମତ୍ସ୍ୟ ଯେପରି ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରର ସ୍ରୋତ ଚିରେ, ସେପରି ବାନର-ସାଗରର ସ୍ରୋତକୁ ଚିରିଦେଲା।
6.59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं
दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ॥ ६.५९.३६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତା ବାଣ-ଧନୁ ଧରି ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜକୁ ହଠାତ୍ ଝାମ୍ପି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବାନରରାଜ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ-ଶିଖର ଉପାଡ଼ି ରାକ୍ଷସାଧିପତି ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଲା।
6.59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं
प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ ६.५९.३७ ॥
ବହୁ ବୃକ୍ଷରେ ଭରା ସେହି ପର୍ବତ-ଶିଖରକୁ ଉଠାଇ ସେ ସେହି ନିଶାଚର ଉପରକୁ ଫିଙ୍ଗିଲା; ତାହା ଝାମ୍ପି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସୁନା ପାଖିର ବାଣରେ ସେ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲା।
6.59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे
शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं
समादधे राक्षसलोकनाथः ॥ ६.५९.३८ ॥
ଉଚ୍ଚ ଢ଼ାଳ ଓ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷରେ ଭରା ସେହି ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାକ୍ଷସଲୋକର ଅଧିପତି ଯମ ପରି ଚମକୁଥିବା, ମହାସର୍ପ ସଦୃଶ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ିଲେ।
6.59.39
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं
सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं
चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥ ६.५९.३९ ॥
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ପବନ ସମାନ ବେଗ ଥିବା, ଫୁଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମାନ ବେଗ ଥିବା ସେହି ବାଣ ଧରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः
शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद्
गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ ६.५९.४० ॥
ରାବଣର ବାହୁରୁ ମୁକ୍ତ ସେହି ବାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତ ଶରୀରରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ବେଗରେ ବିନ୍ଧିଦେଲା; ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ପ୍ରେରିତ ଉଗ୍ର ଶକ୍ତି କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଭେଦିଥିବା ପରି।
6.59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः
कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.५९.४१ ॥
ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ବୀର, ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନରେ ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାକୁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण-
स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च।
शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः
प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.४२ ॥
ତା'ପରେ ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ସୁଷେଣ, ଋଷଭ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୁଖ ଓ ନଳ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପାଡ଼ି, ବିଶାଳ ଶରୀର ଧରି ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान्
रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै-
र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ ६.५९.४३ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସାଧିପତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଯୁକ୍ତ ଶହ ଶହ ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରହାରକୁ ବିଫଳ କଲା; ସୁନା ଚିତ୍ରିତ ପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ବାଣଜାଲରେ ସେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କଲା।
6.59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै-
र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः।
ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं
प्रच्छादयामास स बाणजालैः ॥ ६.५९.४४ ॥
ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଶରୀରୀ ବାନରପ୍ରମୁଖମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତା'ପରେ ସେ ସେହି ଉଗ୍ର ବାନରସେନାକୁ ବାଣଜାଲରେ ଢାଙ୍କି ଦେଲା।
6.59.45
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा
नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः।
शाखामृगा रावणसायकार्ता
जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥ ६.५९.४५ ॥
ବଧ ହେଉଥିବା, ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ବୀର ବାନରମାନେ, ଭୟରୂପୀ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କରି, ରାବଣର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶରଣ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶରଣରେ ଗଲେ।
6.59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा-
नादाय रामः सहसा जगाम।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य
उवाच रामं परमार्थयुक्तम् ॥ ६.५९.४६ ॥
ତା'ପରେ ମହାତ୍ମା ରାମ ଧନୁ ଧରି ହଠାତ୍ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତଯୋଡ଼ି ନିକଟକୁ ଯାଇ ପରମାର୍ଥଯୁକ୍ତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.59.47
काममार्य सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः।
विधमिष्याम्यहं चैतमनुजानीहि मां विभो ॥ ६.५९.४७ ॥
ଆର୍ଯ, ଏହି ଦୁରାତ୍ମାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ। ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ କରିବି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
6.59.48
तमब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः।
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ॥ ६.५९.४८ ॥
ତେବେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଯତ୍ନପର ହୁଅ।"
6.59.49
रावणो हि महावीर्यो रणेऽद्भुतपराक्रमः।
त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ॥ ६.५९.४९ ॥
ରାବଣ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମୀ। ତ୍ରିଲୋକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା କଷ୍ଟକର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.59.50
तस्यच्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय।
चक्षुषा धनुषाऽऽत्मानं गोपायस्व समाहितः ॥ ६.५९.५० ॥
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜ; ଏବଂ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।
6.59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा सम्परिष्वज्य पूज्य च।
अभिवाद्य च रामाय ययौ सौमित्रिराहवे ॥ ६.५९.५१ ॥
ରାଘବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସୌମିତ୍ରି ଯୁଦ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
6.59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुं
ददर्श भीमोद्यतदीप्तचापम्।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालै-
स्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ॥ ६.५९.५२ ॥
ହାତୀ ଶୁଣ୍ଢ ପରି ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ; ଭୟଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଧନୁ ଉଠାଇ, ବାଣବର୍ଷାର ଜାଳରେ ସେହି ବାନରମାନଙ୍କୁ ଢାଙ୍କୁଥିବା, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଥିଲା।
6.59.53
तमालोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
निवार्य शरजालानि विदुद्राव स रावणम् ॥ ६.५९.५३ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବାଣର ଜାଲ ରୋକି ରାବଣ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.59.54
रथं तस्य समासाद्य बाहुमुद्यम्य दक्षिणम्।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.५४ ॥
ତାଙ୍କ ରଥ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଡାହାଣ ବାହୁ ଉଠାଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ୍ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ॥ ६.५९.५५ ॥
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ ପାଇଛ; କିନ୍ତୁ ବାନରମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁମର ଭୟ ଅଛି।
6.59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः।
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम् ॥ ६.५९.५६ ॥
ଏହା ମୋର ଡାହାଣ ବାହୁ, ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ପରି ଉଠାଯାଇଛି। ଦୀର୍ଘକାଳ ତୁମ ଦେହରେ ବସିଥିବା ପ୍ରାଣକୁ ଏହା ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବ।
6.59.57
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.५९.५७ ॥
ହନୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ରାବଣ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
6.59.58
क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ॥ ६.५९.५८ ॥
ଶୀଘ୍ର, ନିର୍ଭୟରେ ପ୍ରହାର କର; ସ୍ଥିର କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର। ତା'ପରେ, ହେ ବାନର, ତୁମ ଜ୍ଞାତ ପରାକ୍ରମ ଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିବି।
6.59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्।
प्रहतं हि मया पूर्वमक्षं तव सुतं स्मर ॥ ६.५९.५९ ॥
ରାବଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବାୟୁପୁତ୍ର କହିଲେ: "ସ୍ମରଣ କର, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଅକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲି।"
6.59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६० ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ, ବଳବାନ ହୋଇ ପତା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା।
6.59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः।
स्थितो मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ॥ ६.५९.६१ ॥
ସେହି ପତା ଆଘାତରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଟଳିଗଲା; ତଥାପି ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାମତି କ୍ଷଣେ ସ୍ଥିରତା ଧରି ଠିଆ ହେଲା।
6.59.62
आजघान च संक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्।
ततः स तेनाभिहतो वानरेण महात्मना ॥ ६.५९.६२ ॥
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦେବଶତ୍ରୁକୁ କରତଳରେ ଆଘାତ କଲା। ତାପରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାନରଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ...
6.59.63
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमितलेऽचलः।
संग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ॥ ६.५९.६३ ॥
ଭୂମିରେ ସ୍ଥିର ପର୍ବତ ପରି କରତଳ ଆଘାତରେ ରାବଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମ୍ପିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ କରତଳରେ ଆହତ ରାବଣକୁ ଦେଖି...
6.59.64
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः।
अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६४ ॥
ଋଷି, ବାନର, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ସ୍ୱାଭାବିକ ହୋଇ କହିଲା।
6.59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६५ ॥
"ହେ ବାନର, ତୁମ ପରାକ୍ରମ ପାଇଁ ସାଧୁ! ମୋର ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।" ରାବଣ ଏପରି କହିବାରୁ ମାରୁତି ଏହା କହିଲେ।
6.59.66
धिगस्तु मम वीर्यस्य यत् त्वं जीवसि रावण।
सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ॥ ६.५९.६६ ॥
"ମୋ ପରାକ୍ରମକୁ ଧିକ୍! ରାବଣ, ତୁମେ ଏବେବି ଜୀବିତ ଅଛ! ଏବେ ଥରେ ପ୍ରହାର କରେ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି! କାହିଁକି ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?"
6.59.67
ततस्त्वां मामको मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम्।
ततो मारुतिवाक्येन कोपस्तस्य प्रजज्वले ॥ ६.५९.६७ ॥
"ତାପରେ ମୋ ଏହି ମୁଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେବ।" ମାରୁତିଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ତାର କ୍ରୋଧ ଜଳି ଉଠିଲା।
6.59.68
संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्।
पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६८ ॥
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଯତ୍ନରେ ଡାହାଣ ମୁଷ୍ଟି ବାନ୍ଧି ବେଗରେ ବାନରର ବକ୍ଷରେ ପ୍ରହାର କଲା।
6.59.69
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः।
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.५९.६९ ॥
ଛାତିରେ ପ୍ରହାର ପଡ଼ିବାରୁ ହନୁମାନ୍ ବାରମ୍ବାର ଟଳିଗଲେ; ତେବେ ମହାବଳ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି (ସମସ୍ତେ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ)।
6.59.70
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ ६.५९.७० ॥
ଅତିରଥୀ, ରାକ୍ଷସାଧିପତି, ପ୍ରତାପୀ ଦଶଗ୍ରୀବ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ନୀଳ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
6.59.71
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः।
शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ॥ ६.५९.७१ ॥
ସର୍ପ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁର ମର୍ମସ୍ଥଳ ଭେଦକାରୀ ବାଣରେ ସେ ବାନରସେନାପତି ନୀଳକୁ ପୀଡ଼ିତ କଲା।
6.59.72
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः।
करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ ६.५९.७२ ॥
ଶରବର୍ଷାରେ ଘେରା ହୋଇ ବାନରସେନାପତି ନୀଳ ଏକ ହାତରେ ପର୍ବତଶିଖର ଉଠାଇ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲା।
6.59.73
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ॥ ६.५९.७३ ॥
ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାମନା ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାଳି, ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛୁ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁ କ୍ରୋଧରେ ଏହା କହିଲେ।
6.59.74
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्।
अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ॥ ६.५९.७४ ॥
ନୀଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧରତ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ ଉପରେ, ଅନ୍ୟ ସହ ଲଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଧାଇଁ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.59.75
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह ॥ ६.५९.७५ ॥
ତବେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ସେହି ପର୍ବତଶିଖରକୁ ସାତୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲା; ତାହା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
6.59.76
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः।
कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा ॥ ६.५९.७६ ॥
ପର୍ବତର ସେହି ଶିଖର ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ବାନରସେନାପତି, ଶତ୍ରୁବୀରଘାତୀ ସେ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲା।
6.59.77
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे ॥ ६.५९.७७ ॥
ସେ ନୀଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଳ, ପୁଷ୍ପିତ ଆମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ବହୁ ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷ ଫୋପାଡ଼ିଲା।
6.59.78
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः।
अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम् ॥ ६.५९.७८ ॥
ରାବଣ ସେହି ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲା; ପରେ ଭୀଷଣ ବାଣବର୍ଷାରେ ପାବକିକୁ (ନୀଳକୁ) ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲା।
6.59.79
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः।
ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ॥ ६.५९.७९ ॥
ବାଣର ଧାରାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ, ମେଘରେ ଘେରା ମହାପର୍ବତ ପରି, ସେ ନିଜ ରୂପକୁ ଛୋଟ କରି ଧ୍ୱଜାଶିଖରେ ଓହ୍ଲାଇଲା।
6.59.80
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्।
जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च ॥ ६.५९.८० ॥
ଧ୍ୱଜାଗ୍ରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲା; ତା'ପରେ ନୀଳ ଗର୍ଜନ କଲା।
6.59.81
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्।
लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः ॥ ६.५९.८१ ॥
ଧ୍ୱଜାଗ୍ରରେ, ଧନୁର ଅଗ୍ରରେ ଏବଂ କିରୀଟାଗ୍ରରେ ସେହି ବାନରକୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହନୁମାନ ଓ ରାମ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
6.59.82
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ ६.५९.८२ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ବାନରର ଚପଳତାରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା।
6.59.83
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ॥ ६.५९.८३ ॥
ତା'ପରେ ହର୍ଷିତ ବାନରମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳର ଚପଳତାରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ରାବଣକୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.59.84
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ ६.५९.८४ ॥
ବାନରମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ସେତେବେଳେ ରାବଣ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୃଦୟ ଯୋଗୁଁ ସେ କିଛି ଉପାୟ ଭାବି ପାରିଲା ନାହିଁ।
6.59.85
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ॥ ६.५९.८५ ॥
ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଶର ହାତରେ ଧରି ନିଶାଚର ରାବଣ ଧ୍ୱଜଶିଖରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନୀଳକୁ ଚାହିଁଲା।
6.59.86
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह ॥ ६.५९.८६ ॥
ତେବେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ କହିଲେ — ହେ ବାନର, ତୁମେ ପରମ ମାୟା ସହିତ ଚତୁର।
6.59.87
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर।
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ॥ ६.५९.८७ ॥
ହେ ବାନର, ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତେବେ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ନିଜର ଅନେକ ରୂପ ବାରମ୍ବାର ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ।
6.59.88
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः।
जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ॥ ६.५९.८८ ॥
ତଥାପି ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରେରିତ ବାଣ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ତୁମକୁ ଜୀବନରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିବ।
6.59.89
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः।
संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ॥ ६.५९.८९ ॥
ଏହିପରି କହି ମହାବାହୁ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ ଅସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି ସେନାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
6.59.90
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः।
निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले ॥ ६.५९.९० ॥
ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣରେ ଛାତିରେ ଆହତ ନୀଳ ଜଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସହସା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.59.91
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा।
जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत ॥ ६.५९.९१ ॥
ପିତାଙ୍କ ମହିମାର ସଂଯୋଗ ଓ ନିଜ ତେଜରେ ସେ ଆଣ୍ଠୁ ଭରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
6.59.92
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ ६.५९.९२ ॥
ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ବାନରକୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକ ଦଶଗ୍ରୀବ ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦକାରୀ ରଥରେ ସୌମିତ୍ରି ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା।
6.59.93
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्।
धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.५९.९३ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ତେଜରେ ଜ୍ବଳନ୍ତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସରାଜ ଧନୁକୁ ଟାଣି ବିସ୍ତାର କଲା।
6.59.94
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो
विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्।
अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र
न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि ॥ ६.५९.९४ ॥
ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ ସୌମିତ୍ରି ଅପ୍ରମେୟ ଧନୁ ଟାଣୁଥିବା ତାକୁ କହିଲେ: 'ହେ ନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ର, ଆଜି ମୋତେ ହିଁ ଜାଣ। ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
6.59.95
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं
ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा।
आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं
रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः ॥ ६.५९.९५ ॥
ତାଙ୍କ କଥାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ ରାଜା ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ ଏହି କଥା କହିଲା।
6.59.96
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं
प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं
संसाद्यमानो मम बाणजालैः ॥ ६.५९.९६ ॥
'ହେ ରାଘବ, ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଛ। ବିପରୀତ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ, ଅନ୍ତଗାମୀ! ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୋ ବାଣଜାଲରେ ଘେରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯିବ।'
6.59.97
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो
गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्।
राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा
विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ॥ ६.५९.९७ ॥
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ ହୋଇଥିବା ସୌମିତ୍ରି, ଉଠିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହିତ ଗର୍ଜୁଥିବା ତାକୁ କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ମହାପ୍ରଭାବୀମାନେ ଗର୍ଜନ୍ତି ନାହିଁ। ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁଛ।"
6.59.98
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र
बलं प्रतापं च पराक्रमं च।
अवस्थितोऽहं शरचापपाणि-
रागच्छ किं मोघविकत्थनेन ॥ ६.५९.९८ ॥
"ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ବୀର୍ଯ୍ୟ, ବଳ, ପ୍ରତାପ ଓ ପରାକ୍ରମ ମୁଁ ଜାଣେ। ଧନୁ-ବାଣ ହାତରେ ଧରି ମୁଁ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଆସ, ବୃଥା ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସାରେ କଣ ଲାଭ?"
6.59.99
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज
रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्।
ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै-
श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ ६.५९.९९ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସାଧିପ ସୁନ୍ଦର ପୁଚ୍ଛ ଥିବା ସାତୋଟି ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରିତ ପୁଚ୍ଛ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦନ କଲେ।
6.59.100
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्
निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम
ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान् ॥ ६.५९.१०० ॥
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହଠାତ୍ କଟାଯାଇଥିବାର ଦେଖି ଲଙ୍କେଶ୍ୱର, କୁଣ୍ଡଳୀ ଛିନ୍ନ ମହାସର୍ପଙ୍କ ପରି, କ୍ରୋଧର ବଶୀଭୂତ ହେଲା; ଓ ଅନ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.59.101
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं
रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः
शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ॥ ६.५९.१०१ ॥
ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାଣବର୍ଷାକୁ ରାମାନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ଷୁର, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ କର୍ଣ୍ଣି ଓ ଭଲ୍ଲ ବାଣରେ ଛେଦନ କଲେ; ସେ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
6.59.102
स बाणजालान्यपि तानि तानि
मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः।
विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन
पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच ॥ ६.५९.१०२ ॥
ନିଜର ସେହି ସମସ୍ତ ବାଣସମୂହ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବାର ଦେଖି ଦେବଶତ୍ରୁ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ରୁତତାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା; ପୁଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.59.103
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान्
महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्।
संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान्
ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ॥ ६.५९.१०३ ॥
ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ର ପରି ଭୀଷଣ ବେଗ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ି ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.59.104
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः
शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण
स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे ॥ ६.५९.१०४ ॥
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମାନ ପ୍ରଭାବିଶିଷ୍ଟ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଦତ୍ତ ଏକ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲା; ତାହା ତାଙ୍କ ଲଲାଟରେ ବାଜିଲା।
6.59.105
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त-
श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य।
पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा-
च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ॥ ६.५९.१०५ ॥
ରାବଣର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିଥିଳ ଧନୁ ଧରି ଟଳିଗଲେ; ପରେ କଷ୍ଟେ ଚେତନା ଫେରି ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନୁ ଛେଦନ କଲେ।
6.59.106
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान
बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः।
स सायकार्तो विचचाल राजा
कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद ॥ ६.५९.१०६ ॥
ତା'ର ଧନୁ ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ତିନି ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ରାଜା ଟଳିଗଲେ; କଷ୍ଟେ ପୁଣି ଚେତନା ଫେରି ପାଇଲେ।
6.59.107
स कृत्तचापः शरताडितश्च
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः।
जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः
स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः ॥ ६.५९.१०७ ॥
ଧନୁ କଟିଗଲା, ବାଣରେ ଆହତ, ମେଦ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ସହିତ ସେହି ଉଗ୍ରଶକ୍ତି ଦେବଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜେ ଧରିଲା।
6.59.108
स तां सधूमानलसंनिकाशां
वित्रासनां संयति वानराणाम्।
चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं
सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ॥ ६.५९.१०८ ॥
ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଭୟଦେଖାଉଥିବା, ଧୂଆଁ ସହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ବେଗରେ ସୌମିତ୍ରି ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.59.109
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै-
र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः।
तथापि सा तस्य विवेश शक्ति-
र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम् ॥ ६.५९.१०९ ॥
ଭରତଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଆସୁଥିବା ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ହୋମାଗ୍ନି ପରି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ତଥାପି ତାହା ଦାଶରଥିଙ୍କ ବିଶାଳ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
6.59.110
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन्
जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः।
तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य
जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ॥ ६.५९.११० ॥
ସେହି ଶକ୍ତିରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ରଘୁବୀର ଭୂମିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ବିହ୍ବଳ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାଜା ହଠାତ୍ କାହାଁ ଯାଇ ବେଗରେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଧରିଲେ।
6.59.111
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः ॥ ६.५९.१११ ॥
ହିମାଳୟ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ କିମ୍ବା ଦେବତା ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ବାହୁରେ ଉଠାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଭରତଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଠାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।
6.59.112
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे।
विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ॥ ६.५९.११२ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଛାତିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୌମିତ୍ରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅମାପ୍ୟ ଅଂଶ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
6.59.113
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ ६.५९.११३ ॥
ତା'ପରେ ଦେବତାଙ୍କ କଣ୍ଟକ ସେହି ରାକ୍ଷସ, ଦାନବଙ୍କ ଗର୍ବ ନାଶକାରୀ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଚାପିଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ସେ ସମର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ।
6.59.114
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.५९.११४ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧିତ ବାୟୁପୁତ୍ର ରାବଣ ଉପରକୁ ଧାଇଁଗଲେ ଏବଂ ବଜ୍ରତୁଲ୍ୟ ମୁଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.59.115
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः।
जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च ॥ ६.५९.११५ ॥
ସେହି ମୁଷ୍ଟି ପ୍ରହାରରେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ ଆଣ୍ଠୁ ମାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଟଳି ପଡ଼ିଗଲେ।
6.59.116
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु।
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.५९.११६ ॥
ମୁହଁ, ଆଖି ଓ କାନରୁ ତାଙ୍କର ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା; ଘୂରି ଘୂରି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ରଥର ଆସନରେ ବସିପଡ଼ିଲେ।
6.59.117
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्।
विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ॥ ६.५९.११७ ॥
ସେ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ; ନିଜ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ରାବଣଙ୍କୁ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ଦେଖି—
6.59.118
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः।
हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ॥ ६.५९.११८ ॥
ଋଷି, ବାନର ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତା'ପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.59.119
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः।
शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ॥ ६.५९.११९ ॥
ହନୁମାନ ଦୁଇ ବାହୁରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁତା ଓ ପରମ ଭକ୍ତି ହେତୁ ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ଥିଲେ, ସେ ସେହି ବାନର ପାଇଁ ହାଲୁକା ହୋଇଗଲେ।
6.59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत् ॥ ६.५९.१२० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେହି ଶକ୍ତି ପୁଣି ରାବଣଙ୍କ ସେହି ରଥରେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା।
6.59.121
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे।
आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ବିଶାଳ ଧନୁ ଧରିଲେ।
6.59.122
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ॥ ६.५९.१२२ ॥
ଶତ୍ରୁସଂହାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ନିଜର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.59.123
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥ ६.५९.१२३ ॥
ରଣରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମହାସେନାର ମହାବୀରମାନେ ପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖି ରାଘବ ରାବଣ ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।
6.59.124
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ॥ ६.५९.१२४ ॥
ଏଥିରେ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ମୋ ପିଠିରେ ଚଢ଼ି ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଆପଣ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।"
6.59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्।
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ॥ ६.५९.१२५ ॥
ଦେବଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ରେ ଚଢ଼ିବା ପରି, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଘବ ଚଢ଼ିଲେ।
6.59.126
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्।
रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥ ६.५९.१२६ ॥
ତା'ପରେ ସେ ହଠାତ୍ ମହାକପି ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ; ମନୁଷ୍ୟାଧିପତି ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.59.127
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्।
वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ॥ ६.५९.१२७ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ରାବଣ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ; ବୈରୋଚନ ଆଡ଼କୁ କ୍ରୋଧିତ ବିଷ୍ଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଧାଇଁଥିବା ପରି।
6.59.128
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्।
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥ ६.५९.१२८ ॥
ରାମ ବଜ୍ର ଆଘାତ ପରି କଠୋର ତୀବ୍ର ଧନୁଷ୍ଟଙ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.59.129
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि ॥ ६.५९.१२९ ॥
"ରୁହ, ରୁହ! ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି ଅପରାଧ କରି, ହେ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଳ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇ ମୁକ୍ତି ପାଇବ?"
6.59.130
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा
स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा।
गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा
तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥ ६.५९.१३० ॥
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ, ବୈଶ୍ୱାନର କିମ୍ବା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଅଥବା ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ, ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ।
6.59.131
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य
गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ ६.५९.१३१ ॥
ଆଜି ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଯାହାକୁ ବଧ କଲ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଚାଲି ହଠାତ୍ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଥିଲା, ସେହି ରାକ୍ଷସଗଣର ରାଜାର ମୃତ୍ୟୁ; ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ହିଁ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଘେରିବ।
6.59.132
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि
शरैर्जनस्थानकृतालयानि।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि
रक्षःसहस्राणि निषूदितानि ॥ ६.५९.१३२ ॥
ଏହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜନସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପର, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ବାଣରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
6.59.133
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः।
वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे ॥ ६.५९.१३३ ॥
ରାଘବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସରାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିବା ମହାବେଗୀ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
6.59.134
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्।
आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः ॥ ६.५९.१३४ ॥
ମହାରୋଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ବୈରିତା ସ୍ମରଣ କରି, କାଳାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତ ବାଣରେ ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରହାର କଲା।
6.59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ ६.५९.१३५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସର ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବତଃ ତେଜସ୍ୱୀ ତାଙ୍କର ତେଜ ଆହୁରି ବଢିଗଲା।
6.59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान् ॥ ६.५९.१३६ ॥
ଅନନ୍ତର ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ବାନରଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ।
6.59.137
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं
रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः ॥ ६.५९.१३७ ॥
ରାମ ତାଙ୍କ ରଥ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଚକ୍ର, ଅଶ୍ୱ, ଧ୍ୱଜା, ଛତ୍ର, ମହାପତାକା, ସାରଥି, ବଜ୍ର, ଶୂଳ ଓ ଖଡ୍ଗ ସହିତ ସେହି ରଥକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣାଗ୍ରରେ ଛେଦନ କଲେ।
6.59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान
बाणेन वज्राशनिसंनिभेन।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे
वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ॥ ६.५९.१३८ ॥
ଅନନ୍ତର ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମାନ ବାଣରେ ମାରିଲେ — ତାଙ୍କ ବିଶାଳ, ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ବାହୁଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ — ଯେପରି ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରରେ ମେରୁକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି।
6.59.139
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता-
न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा।
स रामबाणाभिहतो भृशार्त-
श्चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥ ६.५९.१३९ ॥
ବଜ୍ରପାତ ଓ ଅଶନିର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ରାଜା ବିଚଳିତ ବା ଚଳାୟମାନ ହୋଇ ନ ଥିଲେ, ସେହି ବୀର ରାମବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପି ଉଠି ଧନୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
6.59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः
समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं
चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ ६.५९.१४० ॥
ତାଙ୍କୁ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଟଳମଳ ହେବାର ଦେଖି ମହାତ୍ମା ରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ କିରୀଟ ସହସା ଛେଦନ କଲେ।
6.59.141
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं
शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट-
मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.१४१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷହୀନ ସର୍ପ ପରି, ନିଭିଯାଇଥିବା ଜ୍ୱାଳାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରଭାହୀନ, ଶ୍ରୀହୀନ, ମୁକୁଟ-ଶିଖର କଟା ଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ।
6.59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्।
तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य
न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ॥ ६.५९.१४२ ॥
ତୁମେ ମହାନ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରିଛ, ମୋ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ କରିଛ। ତେଣୁ ତୁମେ କ୍ଳାନ୍ତ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁବଶ କରୁନାହିଁ।
6.59.143
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं
प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्।
आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी
तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः ॥ ६.५९.१४३ ॥
ଯାଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ। ହେ ରାତ୍ରିଚରରାଜ, ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିଶ୍ରାମ କର, ରଥ ଓ ଧନୁ ନେଇ ପୁଣି ବାହାର ଆସ; ସେତେବେଳେ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ସେନା ଦେଖିବ।
6.59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो
निकृत्तचापः स हताश्वसूतः।
शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो
विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥ ६.५९.१४४ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ, ଅହଂକାର ଓ ହର୍ଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଧନୁ କଟା ଯାଇଥିବା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ହତ, ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ, ମହାନ ମୁକୁଟ ଭଗ୍ନ ସେହି ରାଜା ହଠାତ୍ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
6.59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे
महाबले दानवदेवशत्रौ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन
चकार रामः परमाहवाग्रे ॥ ६.५९.१४५ ॥
ସେହି ମହାବଳୀ, ଦାନବ-ଦେବଶତ୍ରୁ, ରାତ୍ରିଚରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲା ପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ବାଣମୁକ୍ତ କଲେ।
6.59.146
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ
सुरासुरा भूतगणा दिशश्च।
ससागराः सर्षिमहोरगाश्च
तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः ॥ ६.५९.१४६ ॥
ସେହି ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁ ପରାସ୍ତ ହେବାରୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁର, ପ୍ରାଣୀଗଣ ଓ ଦିଗସମୂହ, ସାଗରସହିତ, ଋଷି ଓ ମହାସର୍ପସହିତ, ଏବଂ ଭୂମି ଓ ଜଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।