వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
भीमायुधं सागरवेगतुल्यं
विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥ ६.५९.१ ॥
రాక్షససేనాపాలకుడు చంపబడినప్పుడు, యుద్ధంలో వానరులలో ప్రధానుడి చేత, సముద్రవేగంతో సమానమైన భయంకర ఆయుధాలు గల రాక్షసరాజ సైన్యం పారిపోయింది.
6.59.2
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः
सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य
रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ॥ ६.५९.२ ॥
వెళ్లి వారు రాక్షసాధిపతికి, అగ్నిపుత్రుడు (స్కందుడు) చంపిన సేనాపతి గురించి తెలియజేశారు. వారి ఆ మాటను విని రాక్షసాధిపతి కోపవశుడయ్యాడు.
6.59.3
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य
क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः।
उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या-
निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान् ॥ ६.५९.३ ॥
యుద్ధంలో ప్రహస్తుడు చంపబడ్డాడని విని, కోపంతో బాధపడి, దుఃఖంతో మనసు కలత చెందినవాడై, ఇంద్రుడు దేవతల ప్రధానులతో మాట్లాడినట్లుగా ఆ రాక్షస ప్రధానులతో మాట్లాడాడు.
6.59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.५९.४ ॥
ఇంద్రసైన్యాన్ని నాశనం చేసినవాడు, నా సైన్యపాలకుడు అతని పరివారంతో, ఏనుగులతో సహా చంపబడ్డాడు. ఆ శత్రువుపై అలక్ష్యం చూపకూడదు.
6.59.5
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥ ६.५९.५ ॥
కాబట్టి నేను, శత్రువు నాశనం కోసం, విజయం కోసం, ఆలోచించకుండా స్వయంగా ఆ అద్భుతమైన యుద్ధభూమి ముందుకు వెళ్తాను.
6.59.6
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्।
निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः।
अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः ॥ ६.५९.६ ॥
ఈ రోజు ఆ వానర సైన్యాన్ని, లక్ష్మణునితో కూడిన రాముణ్ణి, మండే అగ్నులు అడవిని కాల్చినట్లు, బాణ ప్రవాహాలతో దహింపజేస్తాను. ఈ రోజు వానరుల రక్తంతో భూమిని తృప్తిపరుస్తాను.
6.59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं
रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं
समारुरोहामरराजशत्रुः ॥ ६.५९.७ ॥
ఇలా పలికి, అగ్నిలా ప్రకాశించే, ఉత్తమ గుర్రాల వరుసతో కట్టబడిన, తన శరీర కాంతితో మెరిసి మండే రథాన్ని అతడు ఎక్కాడు; అతడు దేవేంద్రుని శత్రువు.
6.59.8
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै-
रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान-
स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥ ६.५९.८ ॥
శంఖ, భేరీ, పణవ ధ్వనులతో, చప్పట్లు, గర్జనలు, సింహనాదాలతో, పుణ్య స్తోత్రాలతో బాగా పూజింపబడుతూ, రాక్షసరాజులలో ముఖ్యుడైన అతడు అప్పుడు బయలుదేరాడు.
6.59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपै-
र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो
भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥ ६.५९.९ ॥
పర్వతాలు, మేఘాల వంటి రూపాలు కలిగిన, మాంసభక్షకులైన, అగ్నిలా మెరిసే కళ్ళ రాక్షసులతో చుట్టబడి, రాక్షసరాజులలో ముఖ్యుడైన అతడు, భూతగణాలతో చుట్టబడిన రుద్రునిలా, లేదా దేవేశ్వరునిలా ప్రకాశించాడు.
6.59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श
समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥ ६.५९.१० ॥
అప్పుడు నగరం నుండి అకస్మాత్తుగా మహాబలుడు బయటకు వచ్చి, మహాసముద్రం, మేఘాల గర్జనలా ఉరిమే, వృక్షాలు పర్వతాలు చేతులలో ఎత్తిన ఆ ఉగ్రమైన వానర సైన్యాన్ని చూశాడు.
6.59.11
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड-
मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ-
मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥ ६.५९.११ ॥
ఆ రాక్షససేనను అత్యంత ఉగ్రంగా చూసి, నాగరాజు వంటి బాహువులు కలిగిన, గొప్ప శోభగల రాముడు, సేనతో కూడి ఉండి, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన విభీషణునితో పలికాడు.
6.59.12
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं
प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं
सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ ६.५९.१२ ॥
అనేక పతాకలు, ధ్వజాలు, ఛత్రాలతో నిండి, ఈటెలు, కత్తులు, శూలాలు మొదలైన ఆయుధాలతో కూడి, భయం లేని వీరులతో, మహేంద్రుని ఏనుగులవంటి గజములతో ఉన్న ఈ అజేయ సైన్యం ఎవరిది?
6.59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं
विभीषणः शक्रसमानवीर्यः।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं
महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥ ६.५९.१३ ॥
అప్పుడు రాముని మాటలు విని, ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం గల విభీషణుడు, మహాత్ములైన రాక్షస ప్రధానుల బలపరాక్రమాలను రామునికి వివరించాడు.
6.59.14
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः।
संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति
ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥ ६.५९.१४ ॥
ఓ రాజా! ఏనుగు భుజంపై కూర్చున్న ఈ మహాత్ముడు, కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యునిలా ఎర్రని ముఖంతో, ఏనుగు తలను కంపింపజేస్తూ ముందుకు వస్తున్నాడు; ఇతడు అకంపనుడని తెలుసుకో.
6.59.15
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु-
र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥ ६.५९.१५ ॥
రథంపై నిలిచి, సింహధ్వజం కలిగి, ఇంద్రధనుస్సులా మెరిసే విల్లును ఊపుతూ, ఏనుగులా భయంకరమైన బయటికి చాచిన దంతాలతో ప్రకాశిస్తున్నవాడు—అతడు ఇంద్రజిత్తు అనే శ్రేష్ఠులలో ప్రధానుడు.
6.59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं
नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ ६.५९.१६ ॥
వింధ్య, మహేంద్ర పర్వతాలతో సమానుడు, విలుకాడు, రథంపై నిలిచినవాడు, అతిరథుడు, అతివీరుడు; సాటిలేని కొలతగల విల్లును సాగదీస్తున్నవాడు—పేరుచేత అతికాయుడు, మిక్కిలి పెద్ద శరీరం కలవాడు.
6.59.17
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु-
रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा
महोदरो नाम स एष वीरः ॥ ६.५९.१७ ॥
కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యునిలా ఎర్రని కన్నులు గలవాడు, ఘంటల ధ్వనిలాంటి గర్జనతో ఏనుగు లేదా గాడిదపై ఎక్కి గర్జించేవాడు, ఆ మహాత్ముడైన వీరుడు మహోదరుడు.
6.59.18
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड-
मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं
पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः ॥ ६.५९.१८ ॥
బంగారు చిత్రాలంకృత జీను గల గుర్రంపై ఎక్కి, సాయంకాల మేఘ పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, కిరణాలతో కట్టబడిన ఈటెను పైకెత్తి వచ్చే ఇతడు, పిడుగు వేగం గల పిశాచుడు.
6.59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य
विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्।
वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश-
मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥ ६.५९.१९ ॥
పదునైన శూలాన్ని పట్టుకొని, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, కింకరుని వజ్ర వేగంతో, చంద్రుని వలె ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ వృషభంపై ఎక్కి వస్తున్న ఈ యశస్వి మూడు తలల త్రిశిరుడు.
6.59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः
कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः।
समाहितः पन्नगराजकेतु-
र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन् ॥ ६.५९.२० ॥
మేఘ సమానమైన రూపం గలవాడు, విశాలమైన సుందరమైన ఛాతీ గలవాడు కుంభుడు; నాగరాజు ధ్వజం గలవాడు; ఏకాగ్రతతో విల్లును లాగి కదిలిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నాడు.
6.59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं
दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतो
योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ ६.५९.२१ ॥
బంగారం, వజ్రాలతో అలంకరించబడిన, పొగతో మండే ఇనుప గదను పట్టుకొని వస్తున్న ఇతడు, రాక్షస సేనకు ధ్వజంలా నిలిచినవాడు; అద్భుతమైన, భయంకరమైన కర్మలు చేసే ఆ నికుంభుడే.
6.59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं
पताकिनं पावकदीप्तरूपम्।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो
नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥ ६.५९.२२ ॥
జెండాలతో, అగ్నిలా ప్రకాశించే రూపంతో, విల్లు, ఖడ్గం, బాణాల సమూహంతో నిండిన రథాన్ని అధిష్ఠించి ఎత్తుగా ప్రకాశిస్తున్న ఈ పర్వతశిఖర యోధుడు, మనుషులను అంతమొందించేవాడు — అతడే ఇతడు.
6.59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपै-
र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै-
र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥ ६.५९.२३ ॥
అనేక విధాల భయంకర రూపాలతో, పులి, ఒంటె, గొప్ప ఏనుగు, జింక, గుర్రం ముఖాలతో, తిరిగే కన్నులున్న భూతాలతో చుట్టబడి ప్రకాశిస్తూ, దేవతల గర్వాన్ని కూడా అణచినవాడు — అతడే ఇతడు.
6.59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति
छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा
भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥ ६.५९.२४ ॥
చంద్రునిలా తెల్లని, సన్నని పుల్లలున్న శ్రేష్ఠమైన గొడుగు ఎక్కడ ప్రకాశిస్తుందో అక్కడ, రాక్షసాధిపతి మహాత్ముడు భూతాలతో చుట్టబడి రుద్రునిలా కనిపిస్తున్నాడు.
6.59.25
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो
नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ॥ ६.५९.२५ ॥
ఈ కిరీటధారి, కదులుతున్న కుండలాలతో ప్రకాశించే ముఖం గలవాడు, పర్వతరాజు వింధ్యలా భయంకర శరీరం గలవాడు, ఇంద్రుడు, యముడు ఇద్దరి గర్వాన్నీ అణచినవాడు — రాక్షసాధిపతి సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
6.59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः।
अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.५९.२६ ॥
అప్పుడు శత్రుసంహారకుడైన రాముడు విభీషణునికి ఇలా బదులిచ్చాడు — అహో! రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు ఎంత దీప్తమైన మహాతేజస్సు కలవాడు!
6.59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः।
न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥ ६.५९.२७ ॥
సూర్యునిలా చూడడానికి కష్టమైనవాడై, కిరణాలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు ఈ రావణుడు; అతని రూపం తేజస్సుతో కప్పబడి ఉంది, నేను అది స్పష్టంగా చూడలేకపోతున్నాను.
6.59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते ॥ ६.५९.२८ ॥
దేవ-దానవ వీరుల శరీరాలు ఇలా ఉండవు; ఈ రాక్షసేంద్రుని శరీరం ఇలా ప్రకాశిస్తోంది.
6.59.29
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः ॥ ६.५९.२९ ॥
అందరూ పర్వతాల్లా ఉన్నారు, అందరూ పర్వతాలతో పోరాడగలవారు, ప్రకాశించే ఆయుధాలు ధరించినవారు—ఆ మహాత్ముని యోధులు.
6.59.30
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ ६.५९.३० ॥
ఆ రాక్షసరాజు ప్రజ్వలిస్తూ, భయంకర రూపులైన, క్రూర శరీరధారులైన జీవుల మధ్య, శరీరధారి యముడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
6.59.31
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ॥ ६.५९.३१ ॥
అదృష్టవశాత్తు ఈ పాపాత్ముడు ఈ రోజు నా దృష్టిపథంలోకి వచ్చాడు. ఈ రోజు సీతాపహరణం వల్ల కలిగిన కోపాన్ని విడిచిపెడతాను.
6.59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ॥ ६.५९.३२ ॥
ఇలా చెప్పి, పరాక్రమవంతుడైన రాముడు ధనుస్సును పట్టుకుని, లక్ష్మణునితో కలిసి నిలిచి, ఉత్తమ బాణాన్ని ఎత్తాడు.
6.59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
रक्षांसि तान्याह महाबलानि।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु
सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥ ६.५९.३३ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి ఆ మహాబల రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు—"ద్వారాల వద్ద, గస్తీ గృహాల్లో, గోపురాల్లో పూర్తి నిశ్చింతగా, భయం లేకుండా నిలబడండి."
6.59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भि-
र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य
प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ॥ ६.५९.३४ ॥
ఇక్కడ నేను మీతో కలిసి ఉన్నానని, ఈ బలహీనతను తెలుసుకుని అడవిలో నివసించే వానరులు ఒక్కటై, ఖాళీగా ఉన్న ఈ కష్టసాధ్య నగరాన్ని అకస్మాత్తుగా నాశనం చేసి దాడి చేయవచ్చు.
6.59.35
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान्
गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्।
व्यदारयद् वानरसागरौघं
महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ॥ ६.५९.३५ ॥
అప్పుడు మంత్రులను పంపివేసి, రాక్షసులు ఆజ్ఞానుసారం వెళ్లిపోయాక, ఒక పెద్ద చేప నిండిన సముద్ర ప్రవాహాన్ని చీల్చినట్లు అతడు వానర-సముద్ర ప్రవాహాన్ని చీల్చాడు.
6.59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं
दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ॥ ६.५९.३६ ॥
యుద్ధంలో మెరిసే బాణాలు, ధనుస్సుతో దూకివస్తున్న ఆ రాక్షసరాజును అకస్మాత్తుగా చూసి, వానర ప్రభువు ఒక పెద్ద పర్వత శిఖరాన్ని పెకిలించి రాక్షసాధిపతి వైపు పరుగెత్తాడు.
6.59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं
प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ ६.५९.३७ ॥
అనేక వృక్షాలతో నిండిన ఆ పర్వత శిఖరాన్ని ఎత్తి అతడు ఆ నిశాచరునిపైకి విసిరాడు; అది వేగంగా దూసుకురావడం చూసి, బంగారు రెక్కల బాణాలతో అతడు దానిని ఛేదించాడు.
6.59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे
शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं
समादधे राक्षसलोकनाथः ॥ ६.५९.३८ ॥
ఎత్తైన వాలులు, గొప్ప వృక్షాలు కలిగిన ఆ శిఖరం ఛిన్నమై భూమిపై పడిపోగా, రాక్షసలోక ప్రభువు మృత్యువు వంటి ఒక పెద్ద సర్పం లాంటి బాణాన్ని ధనుస్సుపై సంధించాడు.
6.59.39
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं
सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं
चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥ ६.५९.३९ ॥
కోపంతో ఉన్న అతడు, గాలితో సమానమైన వేగం కలది, నిప్పురవ్వలతో మండే అగ్నిలా ప్రకాశించేది, ఇంద్రుని వజ్రంతో సమానమైన వేగం కలది అయిన ఆ బాణాన్ని పట్టుకుని, సుగ్రీవుని వధ కోసం విసిరాడు.
6.59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः
शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद्
गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ ६.५९.४० ॥
రావణుని చేయి నుండి వదిలిన ఆ బాణం, ఇంద్రుని వజ్రంలా ప్రకాశించే శరీరంతో, సుగ్రీవుని చేరి వేగంగా గుచ్చింది; గుహుడు (స్కందుడు) ప్రయోగించిన భయంకర శక్తి క్రౌంచ పర్వతాన్ని చీల్చినట్లు.
6.59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः
कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.५९.४१ ॥
బాణంతో పీడితుడైన ఆ వీరుడు, చలించిన మనస్సుతో అరుస్తూ నేలపై పడిపోయాడు. అతడు స్పృహ తప్పి నేలపై పడి ఉండటం చూసి యుద్ధంలో సంతోషించిన రాక్షసులు గర్జించారు.
6.59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण-
स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च।
शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः
प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.४२ ॥
అప్పుడు గవాక్షుడు, గవయుడు, సుషేణుడు, ఋషభుడు, జ్యోతిముఖుడు, నలుడు పర్వత శిఖరాలను పెకిలించి, పెద్ద శరీరాలతో ఆ రాక్షసేంద్రుని వైపు పరుగెత్తారు.
6.59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान्
रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै-
र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ ६.५९.४३ ॥
ఆ రాక్షసాధిపతి వారి ప్రహారాలను, పదునైన అగ్రాలు కలిగిన వందల బాణాలతో వ్యర్థం చేశాడు; బంగారంతో చిత్రించిన రెక్కలుగల బాణాల జాలంతో ఆ వానరశ్రేష్ఠులను కూడా గుచ్చాడు.
6.59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै-
र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः।
ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं
प्रच्छादयामास स बाणजालैः ॥ ६.५९.४४ ॥
దేవశత్రువు బాణాలచే గాయపడిన ఆ భయంకర శరీరులైన వానర ప్రముఖులు నేలపై పడిపోయారు. అప్పుడు అతడు ఆ ఉగ్రమైన వానర సైన్యాన్ని బాణాల జాలంతో కప్పేశాడు.
6.59.45
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा
नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः।
शाखामृगा रावणसायकार्ता
जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥ ६.५९.४५ ॥
చంపబడుతూ, పడిపోయిన ఆ వీరులు, భయమనే బాణంతో గుచ్చబడి, గట్టిగా అరుస్తూ, రావణుని బాణాలచే పీడితులై, శరణ్యుడైన రాముని శరణు పొందారు.
6.59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा-
नादाय रामः सहसा जगाम।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य
उवाच रामं परमार्थयुक्तम् ॥ ६.५९.४६ ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన రాముడు ధనుస్సు ధరించి అకస్మాత్తుగా ముందుకు సాగాడు. లక్ష్మణుడు అంజలి ఘటించి అతని వద్దకు చేరి, పరమార్థయుక్తుడైన రాముడితో ఇలా పలికాడు.
6.59.47
काममार्य सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः।
विधमिष्याम्यहं चैतमनुजानीहि मां विभो ॥ ६.५९.४७ ॥
ఆర్యా, ఈ దుష్టాత్ముడిని చంపడానికి నేను పూర్తిగా సమర్థుడను. నేను ఇతడిని తప్పక నాశనం చేస్తాను. ప్రభూ, నాకు అనుమతి ఇవ్వు.
6.59.48
तमब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः।
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ॥ ६.५९.४८ ॥
అప్పుడు సత్యపరాక్రమడైన మహాతేజస్వి రాముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా, వెళ్ళు; యుద్ధంలో ప్రయత్నశీలుడవై ఉండు."
6.59.49
रावणो हि महावीर्यो रणेऽद्भुतपराक्रमः।
त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ॥ ६.५९.४९ ॥
రావణుడు మహాబలుడు; యుద్ధంలో అద్భుత పరాక్రమశాలి. మూడు లోకాలు కోపించినా అతడిని ఎదుర్కోవడం కష్టం; ఇందులో సందేహం లేదు.
6.59.50
तस्यच्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय।
चक्षुषा धनुषाऽऽत्मानं गोपायस्व समाहितः ॥ ६.५९.५० ॥
అతని బలహీనతలను వెతుకు; నీ స్వంత బలహీనతలను కూడా గమనించు. ఏకాగ్రతతో కన్నుతోనూ ధనుస్సుతోనూ నిన్ను నువ్వు రక్షించుకో.
6.59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा सम्परिष्वज्य पूज्य च।
अभिवाद्य च रामाय ययौ सौमित्रिराहवे ॥ ६.५९.५१ ॥
రాఘవుని మాటలు విని, ఆయనను గాఢంగా ఆలింగనం చేసుకుని, గౌరవించి, రాముడికి నమస్కరించి సౌమిత్రి యుద్ధానికి వెళ్ళాడు.
6.59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुं
ददर्श भीमोद्यतदीप्तचापम्।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालै-
स्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ॥ ६.५९.५२ ॥
ఏనుగు తొండాల వంటి బాహువులు కలిగిన రావణుడిని అతడు చూశాడు; భయంకరంగా మెరుస్తున్న ధనుస్సును ఎత్తి, బాణవర్షపు వలలతో ఆ వానరులను కప్పుతూ, వారి శరీరాలు చీలి చెల్లాచెదురై ఉండగా.
6.59.53
तमालोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
निवार्य शरजालानि विदुद्राव स रावणम् ॥ ६.५९.५३ ॥
అతడిని చూసిన మహాతేజస్వి, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు బాణజాలాలను అడ్డుకుని రావణుడిపైకి దూకాడు.
6.59.54
रथं तस्य समासाद्य बाहुमुद्यम्य दक्षिणम्।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.५४ ॥
అతని రథం దగ్గరకు చేరి, కుడి బాహువును ఎత్తి, రావణుడిని భయపెడుతూ బుద్ధిమంతుడైన హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు.
6.59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ॥ ६.५९.५५ ॥
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసుల నుండి నీవు అవధ్యత్వాన్ని పొందావు; కానీ వానరుల వలన నీకు భయం ఉంది.
6.59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः।
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम् ॥ ६.५९.५६ ॥
ఇదిగో నా కుడి చేయి, ఐదు కొమ్మల వలె ఎత్తబడినది. చాలా కాలంగా నీ దేహంలో నివసిస్తున్న ప్రాణాన్ని ఇది చూర్ణం చేస్తుంది.
6.59.57
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.५९.५७ ॥
హనుమంతుని మాటలు విని, భయంకర పరాక్రమశాలి రావణుడు, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో ఈ మాటలు పలికాడు.
6.59.58
क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ॥ ६.५९.५८ ॥
త్వరగా, నిర్భయంగా ప్రహరించు; స్థిరమైన కీర్తిని పొందు. తర్వాత, ఓ వానరా, నీ పరాక్రమం తెలిసిన నిన్ను నేను నాశనం చేస్తాను.
6.59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्।
प्रहतं हि मया पूर्वमक्षं तव सुतं स्मर ॥ ६.५९.५९ ॥
రావణుని మాటలు విని వాయుపుత్రుడు ఇలా అన్నాడు: "గుర్తుంచుకో, ఇంతకుముందు నేను నీ కుమారుడు అక్షుణ్ణి చంపాను."
6.59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६० ॥
ఇలా అనబడిన మహాతేజస్వి, రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, బలవంతుడై అరచేతితో వాయుపుత్రుని వక్షస్థలంపై కొట్టాడు.
6.59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः।
स्थितो मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ॥ ६.५९.६१ ॥
ఆ అరచేతి దెబ్బతో అతడు మళ్లీ మళ్లీ కదలిపోయాడు; అయినా ఆ తేజస్వి, మహామతి క్షణకాలం స్థిరంగా నిలిచాడు.
6.59.62
आजघान च संक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्।
ततः स तेनाभिहतो वानरेण महात्मना ॥ ६.५९.६२ ॥
కోపోద్రిక్తుడైన అతడు దేవద్రోహిని అరచేతితో కొట్టాడు. అప్పుడు ఆ మహాత్ముడైన వానరుని చేత కొట్టబడిన అతడు...
6.59.63
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमितलेऽचलः।
संग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ॥ ६.५९.६३ ॥
భూమిపై నిలిచిన పర్వతంలా అరచేతి దెబ్బతో రావణుడు పూర్తిగా కదిలిపోయాడు. యుద్ధంలో అరచేతితో కొట్టబడిన రావణుడిని చూసి...
6.59.64
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः।
अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६४ ॥
ఋషులు, వానరులు, సిద్ధులు, దేవతలు అసురులతో కలిసి గర్జించారు. అప్పుడు మహాతేజుడైన రావణుడు తేరుకుని మాట్లాడాడు.
6.59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६५ ॥
"వానరుడా, నీ పరాక్రమానికి సాధు! నా శత్రువైనా నీవు ప్రశంసనీయుడివి." రావణుడు ఇలా అనగా మారుతి ఇలా అన్నాడు.
6.59.66
धिगस्तु मम वीर्यस्य यत् त्वं जीवसि रावण।
सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ॥ ६.५९.६६ ॥
"నా పరాక్రమానికి ధిక్కారం! రావణా, నీవు ఇంకా బతికే ఉన్నావు కదా! ఇప్పుడు ఒక్కసారి కొడతాను, దుర్బుద్ధీ! ఎందుకు గొప్పలు చెప్పుకుంటావు?"
6.59.67
ततस्त्वां मामको मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम्।
ततो मारुतिवाक्येन कोपस्तस्य प्रजज्वले ॥ ६.५९.६७ ॥
"అప్పుడు నా ఈ పిడికిలి నిన్ను యమలోకానికి పంపుతుంది." మారుతి మాటలతో అతని కోపం జ్వలించింది.
6.59.68
संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्।
पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६८ ॥
ఎర్రబడిన కన్నులతో పరాక్రమవంతుడు ప్రయత్నపూర్వకంగా కుడి పిడికిలిని బిగించి వేగంగా వానరుని ఛాతీపై కొట్టాడు.
6.59.69
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः।
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.५९.६९ ॥
ఛాతీపై దెబ్బ తగలగానే హనుమంతుడు మళ్ళీ మళ్ళీ తూలిపోయాడు; అప్పుడు మహాబలుడైన హనుమంతుడు కలతచెందినట్లు చూసి (అందరూ దిగ్భ్రాంతి చెందారు).
6.59.70
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ ६.५९.७० ॥
అతిరథుడు, రాక్షసాధిపతి, ప్రతాపవంతుడైన దశగ్రీవుడు రథంపై వేగంగా నీలుని వైపు ముందుకు సాగాడు.
6.59.71
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः।
शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ॥ ६.५९.७१ ॥
పాముల వంటి భయంకరమైన, శత్రువు మర్మస్థానాలను చీల్చే బాణాలతో అతడు వానర సేనాధిపతి నీలుని పీడించాడు.
6.59.72
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः।
करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ ६.५९.७२ ॥
బాణవర్షంతో కప్పబడిన వానర సేనాధిపతి నీలుడు ఒంటరి చేతితో పర్వత శిఖరాన్ని తీసుకుని రాక్షసాధిపతిపై విసిరాడు.
6.59.73
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ॥ ६.५९.७३ ॥
తేజోవంతుడు, మహామనస్కుడు హనుమంతుడు కూడా తేరుకుని, యుద్ధాన్ని కోరుతూ చుట్టూ చూసి కోపంగా ఇలా పలికాడు.
6.59.74
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्।
अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ॥ ६.५९.७४ ॥
నీలునితో పోరాడుతున్న రాక్షసేశ్వరుడు రావణునిపై, మరొకరితో యుద్ధం చేస్తున్నవానిపై దాడి చేయడం తగదు.
6.59.75
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह ॥ ६.५९.७५ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి రావణుడు ఆ పర్వత శిఖరాన్ని ఏడు అతితీక్షణ బాణాలతో కొట్టాడు; అది ముక్కలై పడిపోయింది.
6.59.76
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः।
कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा ॥ ६.५९.७६ ॥
పర్వత శిఖరం ముక్కలై ఉండటం చూసి, వానర సేనాపతి, శత్రువీరులను సంహరించువాడు, కాలాగ్నిలా కోపంతో మండిపడ్డాడు.
6.59.77
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे ॥ ६.५९.७७ ॥
ఆ నీలుడు యుద్ధంలో అశ్వకర్ణ వృక్షాలను, శాలవృక్షాలను, పూలతో నిండిన మామిడి చెట్లను, ఇతర అనేక రకాల వృక్షాలను విసిరాడు.
6.59.78
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः।
अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम् ॥ ६.५९.७८ ॥
రావణుడు ఆ వృక్షాల వద్దకు చేరి వాటిని ఛేదించాడు; తరువాత భయంకరమైన బాణవర్షంతో పావకిని (నీలుని) ముంచెత్తాడు.
6.59.79
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः।
ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ॥ ६.५९.७९ ॥
బాణ ప్రవాహంతో మేఘంతో కప్పబడిన మహాపర్వతంలా కప్పబడిన అతడు, తరువాత తన రూపాన్ని చిన్నదిగా చేసుకుని ధ్వజాగ్రంపై వాలాడు.
6.59.80
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्।
जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च ॥ ६.५९.८० ॥
అగ్ని పుత్రుడు ధ్వజాగ్రమున నిలిచియుండుట చూచి రావణుడు క్రోధంతో మండిపడెను; అప్పుడు నీలుడు గర్జించెను.
6.59.81
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्।
लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः ॥ ६.५९.८१ ॥
ధ్వజాగ్రమున, ధనుస్సు కొనపై, కిరీటాగ్రమున ఆ వానరుని చూచి లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, రాముడు కూడా ఎంతో విస్మయం చెందిరి.
6.59.82
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ ६.५९.८२ ॥
మహాతేజస్వి రావణుడు కూడా వానరుని చురుకుదనానికి విస్మయం చెంది, ప్రకాశించే అద్భుతమైన ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని రప్పించెను.
6.59.83
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ॥ ६.५९.८३ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన వానరులు, లక్ష్యం సాధించి, యుద్ధంలో నీలుని చురుకుదనంతో కలవరపడిన రావణుని చూచి కేకలు వేసిరి.
6.59.84
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ ६.५९.८४ ॥
వానరుల గర్జనతో అప్పుడు రావణుడు కోపోద్రిక్తుడయ్యెను; కానీ కలవరపడిన హృదయంతో అతడు ఏమీ తోచక నిలిచెను.
6.59.85
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ॥ ६.५९.८५ ॥
ఆగ్నేయాస్త్రంతో కూడిన బాణాన్ని చేత పట్టి, ధ్వజశిఖరంపై నిలిచియున్న నీలుని నిశాచరుడైన రావణుడు చూచెను.
6.59.86
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह ॥ ६.५९.८६ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ వానరుడా, నీవు గొప్ప మాయతో చురుకైనవాడివి.
6.59.87
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर।
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ॥ ६.५९.८७ ॥
ఓ వానరుడా, నీవు శక్తిమంతుడవైతే నీ ప్రాణాన్ని రక్షించుకో; నీవు నీ రూపాలనే అనేకసార్లు సృష్టిస్తున్నావు.
6.59.88
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः।
जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ॥ ६.५९.८८ ॥
అయినప్పటికీ నా చేత ప్రయోగించబడిన, అస్త్రంతో నడిపించబడిన బాణం, ప్రాణాన్ని కాపాడుకునే నిన్ను ప్రాణాలనుండి వేరుచేస్తుంది.
6.59.89
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः।
संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ॥ ६.५९.८९ ॥
ఇలా చెప్పి మహాబాహువైన రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు అస్త్రంతో బాణాన్ని సంధించి సేనాపతిని కొట్టాడు.
6.59.90
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः।
निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले ॥ ६.५९.९० ॥
అస్త్రంతో విడువబడిన బాణంతో ఛాతీపై కొట్టబడిన నీలుడు, దహించబడుతూ అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయాడు.
6.59.91
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा।
जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत ॥ ६.५९.९१ ॥
తండ్రి మహిమతో కూడిన తన తేజస్సు వల్ల అతడు మోకాళ్ళపై నేలపై పడిపోయాడు; కానీ ప్రాణాలనుండి వేరవలేదు.
6.59.92
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ ६.५९.९२ ॥
స్పృహ తప్పిన వానరుడిని చూసి, యుద్ధోత్సాహంతో ఉన్న దశగ్రీవుడు మేఘగర్జనలా ధ్వనించే రథంపై సౌమిత్రి వైపు దూసుకెళ్ళాడు.
6.59.93
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्।
धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.५९.९३ ॥
యుద్ధమధ్యంలో సౌమిత్రిని ఎదుర్కొని, అతనిని అడ్డుకుని, తేజస్సుతో మండుతూ నిలిచిన ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసరాజు విల్లును పూర్తిగా సాగదీశాడు.
6.59.94
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो
विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्।
अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र
न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि ॥ ६.५९.९४ ॥
అపారమైన ధైర్యం గల సౌమిత్రి, అపరిమితమైన విల్లును సాగదీస్తున్న అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నిశాచరేంద్రా, ఈ రోజు నన్నే ఎదుర్కో. వానరులతో నీవు పోరాడటం తగదు.'
6.59.95
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं
ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा।
आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं
रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः ॥ ६.५९.९५ ॥
అతని మాటల ప్రతిధ్వని, భయంకరమైన వింటినారి ధ్వని విన్న ఆ రాజు, ఎదురుగా నిలిచిన సౌమిత్రిని సమీపించి, కోపంతో నిండిన ఆ రాక్షసుడు ఇలా పలికాడు.
6.59.96
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं
प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं
संसाद्यमानो मम बाणजालैः ॥ ६.५९.९६ ॥
'రాఘవా, అదృష్టవశాత్తు నా దృష్టిపథంలోకి వచ్చావు. విపరీతబుద్ధి గలవాడా, అంతం దగ్గరకు వచ్చినవాడా! ఈ క్షణంలోనే నా బాణజాలాలతో చుట్టబడి మృత్యులోకానికి వెళ్తావు.'
6.59.97
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो
गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्।
राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा
विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ॥ ६.५९.९७ ॥
ఆశ్చర్యపడని సౌమిత్రి, పైకి లేచిన పదునైన కోరలతో గర్జిస్తున్న అతనితో ఇలా అన్నాడు: "రాజా, మహాప్రభావులు గర్జించరు. పాపులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు గొప్పలు చెప్పుకుంటున్నావు."
6.59.98
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र
बलं प्रतापं च पराक्रमं च।
अवस्थितोऽहं शरचापपाणि-
रागच्छ किं मोघविकत्थनेन ॥ ६.५९.९८ ॥
"రాక్షసేంద్రా, నీ వీర్యం, బలం, ప్రతాపం, పరాక్రమం నాకు తెలుసు. విల్లు బాణం చేతపట్టి నేను నిలిచి ఉన్నాను. రా, వ్యర్థ గర్వంతో ఏమి ప్రయోజనం?"
6.59.99
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज
रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्।
ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै-
श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ ६.५९.९९ ॥
ఇలా అనబడగా కోపించిన రాక్షసాధిపతి చక్కని రెక్కలున్న ఏడు బాణాలు ప్రయోగించాడు. లక్ష్మణుడు బంగారు చిత్ర రెక్కలతో, పదునైన అంచులతో ఉన్న బాణాలతో వాటిని ఛేదించాడు.
6.59.100
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्
निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम
ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान् ॥ ६.५९.१०० ॥
అవి అకస్మాత్తుగా తెగిపోవడం చూసిన లంకేశ్వరుడు, చుట్టలు తెగిన గొప్ప సర్పాల వలె, కోపానికి లోనయ్యాడు; మరిన్ని పదునైన బాణాలు ప్రయోగించాడు.
6.59.101
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं
रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः
शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ॥ ६.५९.१०१ ॥
విల్లు నుండి ప్రయోగించబడిన ఆ తీవ్ర బాణవర్షాన్ని రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు క్షురం, అర్ధచంద్రం, ఉత్తమ కర్ణి, భల్లం అనే బాణాలతో ఛేదించాడు; అతడు చలించలేదు.
6.59.102
स बाणजालान्यपि तानि तानि
मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः।
विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन
पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच ॥ ६.५९.१०२ ॥
అలా తన బాణసమూహాలన్నీ నిష్ఫలమవడం చూసి దేవశత్రువుల రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు; లక్ష్మణుని చురుకుదనానికి విస్మయం చెంది మళ్ళీ వాడియైన బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.59.103
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान्
महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्।
संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान्
ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ॥ ६.५९.१०३ ॥
మహేంద్రునితో సమానుడైన లక్ష్మణుడు కూడా వజ్రంలా భయంకర వేగంతో, అగ్నిలా ప్రకాశించే వాడియైన బాణాలను విల్లుపై సంధించి రాక్షసాధిపతిని వధించడానికి ప్రయోగించాడు.
6.59.104
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः
शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण
स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे ॥ ६.५९.१०४ ॥
రాక్షసేంద్రుడు ఆ బాణాలను ఖండించి, లక్ష్మణునిపై ప్రళయాగ్ని వంటి తేజస్సు గల, స్వయంభువు (బ్రహ్మ) ఇచ్చిన ఒక బాణంతో కొట్టాడు; అది అతని నుదుటి భాగంలో తగిలింది.
6.59.105
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त-
श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य।
पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा-
च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ॥ ६.५९.१०५ ॥
రావణుని బాణంతో బాధపడిన లక్ష్మణుడు వదులైన విల్లును పట్టుకుని తూలిపోయాడు; తరువాత కష్టంగా స్పృహ తెచ్చుకుని ఇంద్రశత్రువు విల్లును ఖండించాడు.
6.59.106
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान
बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः।
स सायकार्तो विचचाल राजा
कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद ॥ ६.५९.१०६ ॥
అతని విల్లు ఖండితమైనప్పుడు, దశరథ కుమారుడు వాడియైన మూడు బాణాలతో అతన్ని కొట్టాడు; బాణంతో బాధపడిన ఆ రాజు తూలిపోయాడు; కష్టంగా మళ్ళీ స్పృహ పొందాడు.
6.59.107
स कृत्तचापः शरताडितश्च
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः।
जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः
स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः ॥ ६.५९.१०७ ॥
విల్లు తెగిపోయి, బాణాలతో గాయపడి, మేదస్సు రక్తముతో తడిసిన శరీరంతో ఉన్న ఆ దేవశత్రువు, యుద్ధంలో బ్రహ్మ ఇచ్చిన శక్తి ఆయుధాన్ని స్వయంగా చేపట్టాడు.
6.59.108
स तां सधूमानलसंनिकाशां
वित्रासनां संयति वानराणाम्।
चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं
सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ॥ ६.५९.१०८ ॥
రాక్షస రాజ్యాధిపతి, యుద్ధంలో వానరులను భయపెట్టే, పొగతో కూడిన అగ్నిలా మండే ఆ శక్తిని వేగంగా సౌమిత్రి వైపు విసిరాడు.
6.59.109
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै-
र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः।
तथापि सा तस्य विवेश शक्ति-
र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम् ॥ ६.५९.१०९ ॥
భరతుని తమ్ముడు వస్తున్న ఆ శక్తిని అస్త్రాలతో, హోమాగ్నిలా ప్రకాశించే బాణాలతో కొట్టాడు; అయినా ఆ శక్తి దాశరథి విశాలమైన భుజాల మధ్యలోకి చొచ్చుకుపోయింది.
6.59.110
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन्
जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः।
तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य
जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ॥ ६.५९.११० ॥
ఆ శక్తితో కొట్టబడిన ఆ రఘువీరుడు నేలపై కుప్పకూలాడు; తూలుతున్న అతన్ని రాజు అకస్మాత్తుగా సమీపించి వేగంగా రెండు భుజాలతో పట్టుకున్నాడు.
6.59.111
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः ॥ ६.५९.१११ ॥
హిమాలయం, మందరం, మేరు లేదా దేవతలతో కూడిన త్రిలోకాలను కూడా భుజాలతో ఎత్తవచ్చు; కానీ భరతుని తమ్ముడిని ఎత్తలేము.
6.59.112
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे।
विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ॥ ६.५९.११२ ॥
బ్రహ్మదత్తమైన శక్తి వల్ల ఛాతీ మధ్యలో కొట్టబడినప్పటికీ, సౌమిత్రి విష్ణువు యొక్క అపరిమిత అంశమైన తనను తాను స్మరించుకున్నాడు.
6.59.113
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ ६.५९.११३ ॥
అప్పుడు దేవతలకు ముల్లువంటి ఆ రాక్షసుడు, దానవుల గర్వాన్ని నాశనం చేసే సౌమిత్రిని రెండు చేతులతో నొక్కాడు; కానీ అతడిని ఎత్తలేకపోయాడు.
6.59.114
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.५९.११४ ॥
అప్పుడు కోపించిన వాయుపుత్రుడు రావణుడి వైపు దూకి, వజ్రంలా ఉన్న పిడికిలితో అతడి ఛాతీపై కోపంగా కొట్టాడు.
6.59.115
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः।
जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च ॥ ६.५९.११५ ॥
ఆ పిడికిలి దెబ్బతో రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు మోకాళ్లపై నేలకు పడిపోయాడు; తూలి కూలిపోయాడు.
6.59.116
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु।
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.५९.११६ ॥
నోటి నుంచి, కళ్ళ నుంచి, చెవుల నుంచి అతడికి ఎంతో రక్తం కారింది; తిరుగుతూ, చలనం లేకుండా అతడు రథపు ఉపస్థలంపై కూర్చున్నాడు.
6.59.117
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्।
विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ॥ ६.५९.११७ ॥
అతడు స్పృహ తప్పి మూర్ఛపోయాడు; తన స్థానాన్ని కూడా నిలబెట్టుకోలేకపోయాడు. యుద్ధంలో భయంకర పరాక్రమశాలి రావణుడు స్పృహ లేకుండా ఉండటం చూసి—
6.59.118
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः।
हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ॥ ६.५९.११८ ॥
ఋషులు, వానరులు, దేవతలు, అసురులతో కలిసి గర్జించారు. అప్పుడు తేజోవంతుడైన హనుమంతుడు రావణునిచే పీడింపబడిన లక్ష్మణుడిని చూశాడు.
6.59.119
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः।
शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ॥ ६.५९.११९ ॥
హనుమంతుడు రెండు చేతులతో అతడిని పట్టుకొని రాఘవుని సమీపానికి తీసుకువచ్చాడు. వాయుపుత్రుని స్నేహం, పరమ భక్తి కారణంగా శత్రువులకు కూడా కదల్చలేనివాడు ఆ వానరునికి తేలికయ్యాడు.
6.59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत् ॥ ६.५९.१२० ॥
యుద్ధంలో ఓడిపోయిన సౌమిత్రిని విడిచిపెట్టి, ఆ శక్తి మళ్లీ రావణుని అదే రథంలోని తన స్థానానికి తిరిగి వచ్చింది.
6.59.121
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे।
आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः ॥ ६.५९.१२१ ॥
మహాతేజస్వి అయిన రావణుడు కూడా ఆ మహాయుద్ధంలో స్పృహ తిరిగి పొంది, వాడి బాణాలను తీసుకొని, పెద్ద విల్లును పట్టుకున్నాడు.
6.59.122
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ॥ ६.५९.१२२ ॥
శత్రుసంహారకుడైన లక్ష్మణుడు ఊరట పొంది, శక్తి బాధ నుండి విముక్తుడై, విష్ణువు అంశగా తన అపరిమితమైన స్థితిని స్మరించాడు.
6.59.123
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥ ६.५९.१२३ ॥
యుద్ధంలో వానరుల మహాసేన, మహావీరులు కూలిపోవడం చూసిన రాఘవుడు రావణుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
6.59.124
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ॥ ६.५९.१२४ ॥
అప్పుడు హనుమంతుడు అతని దగ్గరకు వెళ్ళి ఇలా అన్నాడు: "నా వీపు ఎక్కి ఈ రాక్షసుడిని నువ్వు శిక్షించవచ్చు."
6.59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्।
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ॥ ६.५९.१२५ ॥
దేవశత్రువును ఎదుర్కోవడానికి విష్ణువు గరుడుని ఎక్కినట్లు, వాయుపుత్రుడు పలికిన మాటలు విన్న రాఘవుడు ఎక్కాడు.
6.59.126
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्।
रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥ ६.५९.१२६ ॥
అప్పుడు ఆయన వెంటనే మహాకపి హనుమంతుని ఎక్కాడు; మనుష్యాధిపతి యుద్ధంలో రథంపై నిలిచిన రావణుడిని చూశాడు.
6.59.127
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्।
वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ॥ ६.५९.१२७ ॥
అతన్ని చూసి మహాతేజస్వి రావణుని వైపు పరుగెత్తాడు; వైరోచనుని వైపు ఆయుధం ఎత్తిన కోపిష్ఠుడైన విష్ణువు పరుగెత్తినట్లు.
6.59.128
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्।
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥ ६.५९.१२८ ॥
రాముడు వజ్రం మోదినట్లు కఠినమైన తీవ్ర ధనుష్టంకారం చేసి, గంభీరమైన స్వరంతో రాక్షసేంద్రునితో పలికాడు.
6.59.129
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि ॥ ६.५९.१२९ ॥
"ఆగు, ఆగు! నాకు ఇంత అపకారం చేసి, రాక్షసవీరుడా, ఎక్కడికి వెళ్లి విముక్తి పొందుతావు?"
6.59.130
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा
स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा।
गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा
तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥ ६.५९.१३० ॥
నీవు ఇంద్రుని వద్దకు, వివస్వంతుని కుమారుడైన యముని వద్దకు, సూర్యుని వద్దకు, స్వయంభువు, వైశ్వానరుడు, శంకరుని వద్దకు వెళ్ళినా, లేదా పది దిశలకు పారిపోయినా, ఈరోజు నా నుండి నీవు తప్పించుకోలేవు.
6.59.131
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य
गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ ६.५९.१३१ ॥
ఈరోజు నీవు శక్తితో చంపిన వాడే, దుఃఖంతో వచ్చి అకస్మాత్తుగా ఎదురైన వాడే, రాక్షసగణాల రాజుకు మృత్యువైన వాడే, ఈరోజు యుద్ధంలో నీ కుమారులు, మనుమలతో సహా నిన్ను సంహరించేవాడు.
6.59.132
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि
शरैर्जनस्थानकृतालयानि।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि
रक्षःसहस्राणि निषूदितानि ॥ ६.५९.१३२ ॥
ఇతని చేతనే, జనస్థానంలో నివసించిన, అత్యంత భయంకర రూపం కలిగిన, శ్రేష్ఠ ఆయుధాలు ధరించిన పదునాలుగు వేల రాక్షసులు బాణాలతో సంహరించబడ్డారు.
6.59.133
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः।
वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे ॥ ६.५९.१३३ ॥
రాఘవుని మాటలు విన్న మహాబలుడైన రాక్షసరాజు, యుద్ధంలో రాఘవుని మోస్తున్న మహావేగుడైన వాయుపుత్రుడిని చూశాడు.
6.59.134
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्।
आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः ॥ ६.५९.१३४ ॥
మహా కోపంతో ఆవేశితుడై, పూర్వ వైరాన్ని స్మరిస్తూ, కాలాగ్ని జ్వాలల వంటి ప్రకాశించే బాణాలతో అతన్ని కొట్టాడు.
6.59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ ६.५९.१३५ ॥
యుద్ధంలో రాక్షసుని బాణాలతో కొట్టబడినా, సహజంగా తేజస్సు కలిగిన అతని తేజస్సు మరింత పెరిగింది.
6.59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान् ॥ ६.५९.१३६ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన రాముడు రావణునిచే గాయపరచబడిన వానరశార్దూలాన్ని చూసి కోపానికి లోనయ్యాడు.
6.59.137
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं
रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः ॥ ६.५९.१३७ ॥
రాముడు అతని రథాన్ని సమీపించి, చక్రాలు, గుర్రాలు, ధ్వజం, ఛత్రం, మహాపతాకలతో, సారథితో, వజ్రం, శూలం, ఖడ్గాలతో కూడిన ఆ రథాన్ని వాడి బాణాగ్రాలతో ఛేదించాడు.
6.59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान
बाणेन वज्राशनिसंनिभेन।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे
वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ॥ ६.५९.१३८ ॥
అప్పుడు ఇంద్రశత్రువును వేగంగా వజ్రాశనుల వంటి బాణంతో కొట్టాడు — అతని విశాల, చక్కని బంగారు వర్ణపు భుజాల మధ్య — ఇంద్రుడు వజ్రంతో మేరువును కొట్టినట్లు.
6.59.139
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता-
न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा।
स रामबाणाभिहतो भृशार्त-
श्चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥ ६.५९.१३९ ॥
వజ్రపాతాలకు, అశనుల తాకిడులకు కూడా చలించని, కదలని ఆ రాజు, రాముని బాణంతో గాయపడి తీవ్ర బాధతో వణికి ధనుస్సును వదిలేశాడు.
6.59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः
समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं
चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ ६.५९.१४० ॥
అతడు కలతచెంది తూలడం చూచి, మహాత్ముడైన రాముడు ప్రకాశించే అర్ధచంద్ర బాణాన్ని స్వీకరించి, దానితో రాక్షసాధిపతి సూర్యవర్ణ కిరీటాన్ని తక్షణమే ఛేదించాడు.
6.59.141
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं
शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट-
मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.१४१ ॥
యుద్ధంలో విషం లేని పామును పోలి, ఆరిన కాంతి గల సూర్యునిలా ప్రకాశం కోల్పోయి, శ్రీహీనుడై, తెగిన కిరీట శిఖరం గలవాడైన ఆ రాక్షసేంద్రునితో రాముడు ఇలా పలికాడు.
6.59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्।
तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य
न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ॥ ६.५९.१४२ ॥
నీవు మహా భయంకరమైన కార్యం చేశావు, నా వీరులను చంపి నన్నూ బాధించావు. కాబట్టి నీవు అలసిపోయావని నిశ్చయించి, నిన్ను బాణాలతో మృత్యువశం చేయను.
6.59.143
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं
प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्।
आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी
तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः ॥ ६.५९.१४३ ॥
వెళ్లు; యుద్ధంతో నీవు పీడితుడవయ్యావని నేనెరుగుదును. రాత్రించరుల రాజా, లంకలో ప్రవేశించి విశ్రమించి, రథం మరియు ధనువు ధరించి మళ్లీ బయలుదేరు; అప్పుడు నా సైన్యాన్ని రథంపై నిలిచి నీవు చూస్తావు.
6.59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो
निकृत्तचापः स हताश्वसूतः।
शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो
विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥ ६.५९.१४४ ॥
ఇలా చెప్పబడగానే, గర్వం మరియు ఆనందం నశించినవాడై, విల్లు తెగి, గుర్రాలు మరియు సారథి చనిపోయి, బాణాలచే పీడితుడై, మహా కిరీటం విరిగినవాడై ఆ రాజు వెంటనే లంకలో ప్రవేశించాడు.
6.59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे
महाबले दानवदेवशत्रौ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन
चकार रामः परमाहवाग्रे ॥ ६.५९.१४५ ॥
ఆ మహాబలుడు, దానవులు దేవతల శత్రువు, రాత్రించరుల ప్రభువు ప్రవేశించగా, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి మహా యుద్ధ ముందు భాగంలో వానరులను బాణరహితులుగా చేశాడు.
6.59.146
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ
सुरासुरा भूतगणा दिशश्च।
ससागराः सर्षिमहोरगाश्च
तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः ॥ ६.५९.१४६ ॥
ఆ త్రిదశేంద్ర శత్రువు ఓడిపోయినప్పుడు, దేవతలు, అసురులు, ప్రాణికోటులు, దిక్కులు, సముద్రాలతో సహా, ఋషులు మరియు మహా నాగులతో సహా, అలాగే భూమిపై మరియు నీటిలో సంచరించేవన్నీ సంతోషించాయి.