รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
भीमायुधं सागरवेगतुल्यं
विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥ ६.५९.१ ॥
เมื่อผู้คุ้มกันกองทัพรากษสถูกฆ่าตายในการรบโดยวีรบุรุษแห่งพวกวานร กองทัพของราชารากษสซึ่งมีอาวุธน่าหวาดหวั่นและเร็วดุจกระแสคลื่นมหาสมุทร ก็แตกกระจัดกระจายไปทุกทิศ
6.59.2
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः
सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य
रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ॥ ६.५९.२ ॥
ฝ่ายทูตได้ไปกราบทูลเจ้าแห่งรากษสว่า แม่ทัพถูกโอรสของพระอัคนีสังหารแล้ว เมื่อได้ฟังคำของพวกนั้น เจ้าแห่งรากษสก็ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ
6.59.3
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य
क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः।
उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या-
निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान् ॥ ६.५९.३ ॥
เมื่อได้ยินว่าประหัสต้องถูกสังหารในสงคราม ท้าวรากษสถูกความโกรธเผาผลาญและจิตใจถูกความโศกครอบงำ จึงตรัสแก่หัวหน้าของหมู่รากษสเหล่านั้น ดุจพระอินทร์ตรัสแก่หัวหน้าแห่งหมู่เทวดา
6.59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.५९.४ ॥
อย่าดูแคลนศัตรูเลย เพราะผู้ที่สังหารผู้ทำลายกองทัพของพระอินทร์ คือผู้คุ้มกันกองทัพของข้า พร้อมด้วยบริวารและช้างศึกทั้งหลาย
6.59.5
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥ ६.५९.५ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าเองจะไปยังแนวหน้าของการรบอันน่าอัศจรรย์นั้นโดยไม่รีรอ เพื่อทำลายศัตรูและเพื่อชัยชนะ
6.59.6
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्।
निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः।
अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः ॥ ६.५९.६ ॥
วันนี้ข้าจะเผาผลาญกองทัพวานรนั้นพร้อมพระรามและพระลักษมณ์ด้วยห่าธนูเหมือนไฟที่ลุกโชนเผาป่า วันนี้ข้าจะทำให้แผ่นดินอิ่มเอิบด้วยเลือดของพวกวานร
6.59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं
रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं
समारुरोहामरराजशत्रुः ॥ ६.५९.७ ॥
เมื่อตรัสเช่นนั้นแล้ว ผู้เป็นศัตรูของเจ้าแห่งเทวดาก็ขึ้นสู่รถศึกที่ลุกโชนดุจไฟ เทียมด้วยม้าชั้นเยี่ยมเป็นแถว รถนั้นรุ่งโรจน์และลุกโชนด้วยรูปร่างของตนเอง
6.59.8
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै-
रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान-
स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥ ६.५९.८ ॥
ท่ามกลางเสียงสังข์ กลอง และกลองขนาดเล็ก เสียงตบมือ เสียงคำรามและเสียงร้องดุจราชสีห์ และได้รับการสรรเสริญด้วยคำสดุดีอันเป็นมงคล ผู้เป็นยอดแห่งราชารากษสจึงเคลื่อนทัพออกไปในตอนนั้น
6.59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपै-
र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो
भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥ ६.५९.९ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งราชารากษสถูกล้อมรอบด้วยรากษสที่มีรูปร่างดุจภูเขาและเมฆ เป็นผู้กินเนื้อ มีดวงตาลุกโชนดุจไฟ เขาเปล่งรัศมีดุจพระรุทรที่ถูกภูตล้อมรอบ ดุจเจ้าแห่งอมรเทพ
6.59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श
समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥ ६.५९.१० ॥
ครั้นนั้น ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ได้ออกจากนครโดยฉับพลัน เห็นกองทัพวานรอันดุร้ายนั้นคำรามดุจเมฆแห่งมหาสมุทร มีต้นไม้และภูเขาถืออยู่ในมือ
6.59.11
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड-
मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ-
मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥ ६.५९.११ ॥
ครั้นเห็นกองทัพรากษสอันดุร้ายยิ่งนั้น พระรามผู้มีพระพาหาดุจพญานาคราช มีพระสิริอันยิ่งใหญ่ พร้อมด้วยกองทัพของพระองค์ ได้ตรัสแก่พิภีษณะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ
6.59.12
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं
प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं
सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ ६.५९.१२ ॥
กองทัพนี้เต็มไปด้วยธงและฉัตรมากมาย ประดับด้วยหอก ดาบ ตรีศูลและอาวุธอื่น ๆ มีนักรบผู้ไม่หวั่นเกรงและช้างศึกดุจช้างของพระมเหนทร์ประจำอยู่ กองทัพที่ไม่อาจสั่นคลอนนี้เป็นของผู้ใดกัน
6.59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं
विभीषणः शक्रसमानवीर्यः।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं
महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥ ६.५९.१३ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของพระราม พิภีษณะผู้มีวีรภาพเทียบเท่าพระอินทร์ จึงกราบทูลพระรามถึงกำลังและความกล้าหาญของบรรดายอดรากษสผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
6.59.14
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः।
संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति
ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥ ६.५९.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ยิ่งใหญ่ที่ประทับอยู่บนบ่าช้างนั้น มีพระพักตร์แดงดุจพระอาทิตย์ที่เพิ่งขึ้นใหม่ ซึ่งกำลังเดินเข้ามาทำให้ศีรษะช้างสั่นไหว ขอทรงทราบว่าท่านคืออกัมปนะ ผู้ไม่สั่นคลอน
6.59.15
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु-
र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥ ६.५९.१५ ॥
ผู้ที่ยืนอยู่บนรถมีธงเป็นสิงห์ สั่นคันธนูที่เปล่งแสงดุจรุ้งของพระอินทร์ เปล่งรัศมีดุจช้างที่เขี้ยวแลบออกอันน่าสะพรึง ผู้นั้นคืออินทรชิต ผู้เป็นยอดแห่งผู้ประเสริฐทั้งหลาย
6.59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं
नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ ६.५९.१६ ॥
และผู้นี้ ดุจภูเขาวินธัยและมเหนทร เป็นนักธนูยืนอยู่บนรถ เป็นนายสารถีผู้ยิ่งใหญ่และวีรบุรุษผู้กล้าหาญยิ่ง ขึงคันธนูที่มีขนาดไม่มีใครเทียบได้ ชื่ออติกายะ มีร่างกายใหญ่โตยิ่งนัก
6.59.17
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु-
रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा
महोदरो नाम स एष वीरः ॥ ६.५९.१७ ॥
ผู้ที่มีดวงตาแดงดุจพระอาทิตย์ที่เพิ่งขึ้น ขึ้นขี่ช้างหรือลาและคำรามด้วยเสียงดุจเสียงกระดิ่ง ผู้กล้าหาญผู้ยิ่งใหญ่นั้นชื่อมโหทระ
6.59.18
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड-
मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं
पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः ॥ ६.५९.१८ ॥
ผู้ที่มาขี่ม้าที่มีเครื่องประดับทองหลากสี ส่องประกายดุจภูเขาแห่งเมฆยามสนธยา ยกหอกที่ผูกด้วยรัศมีแสง ปีศาจผู้นี้มีความเร็วดุจสายฟ้า
6.59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य
विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्।
वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश-
मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥ ६.५९.१९ ॥
และผู้ที่ถือตรีศูลคมกล้า ส่องแสงดุจสายฟ้า เร็วดุจสายฟ้าของกิงกระ ขี่วัวเจ้าฝูงที่สว่างดุจพระจันทร์ ผู้มีสามเศียรและมีชื่อเสียงนั้นคือตรีศิรา
6.59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः
कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः।
समाहितः पन्नगराजकेतु-
र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन् ॥ ६.५९.२० ॥
และผู้นี้มีรูปร่างดุจเมฆฝน เป็นกุมภะ มีอกกว้างและได้สัดส่วนงดงาม ธงของเขาเป็นราชาแห่งพญานาค เขาตั้งมั่นอยู่ ขึงคันธนูและสั่นคันธนูไปพลางเดินหน้าไป
6.59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं
दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतो
योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ ६.५९.२१ ॥
และผู้นี้ที่กำลังมาพร้อมกระบองเหล็กประดับทองและเพชร ลุกโพลงและมีควันพวยพุ่ง เป็นธงชัยของกองทัพรากษส นั่นคือนิกุมภ ผู้มีการกระทำอันน่าอัศจรรย์และน่าสะพรึงกลัว
6.59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं
पताकिनं पावकदीप्तरूपम्।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो
नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥ ६.५९.२२ ॥
และผู้นี้ที่โดดเด่นอยู่ ประทับบนรถศึกมีธงสะบัดลุกโชติดังไฟ เต็มไปด้วยธนู ดาบ และห่าลูกศร ผู้เป็นนักรบดุจยอดภูเขาและเป็นผู้ทำลายมนุษย์ นั่นคือผู้นั้น
6.59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपै-
र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै-
र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥ ६.५९.२३ ॥
และผู้นี้ที่ปรากฏอยู่ ล้อมรอบด้วยภูตผีหลายรูปลักษณ์อันน่าสะพรึงกลัว มีหน้าเป็นเสือ อูฐ ช้างใหญ่ กวาง และม้า มีดวงตาเหลือกกลอก ผู้ทำลายแม้ความทะนงของเหล่าเทพ นั่นคือผู้นั้น
6.59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति
छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा
भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥ ६.५९.२४ ॥
ที่ใดที่ร่มขาวอันเลิศนี้ซึ่งคล้ายพระจันทร์ พร้อมก้านละเอียด ปรากฏเด่นอยู่ ที่นั่นผู้เป็นใหญ่แห่งรากษส ผู้มีจิตใจสูงส่ง ล้อมรอบด้วยภูตผี ปรากฏดุจพระรุทระ
6.59.25
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो
नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ॥ ६.५९.२५ ॥
ผู้นี้สวมมงกุฎ ใบหน้าประดับด้วยตุ้มหูที่แกว่งไกว ร่างกายน่าสะพรึงกลัวดุจภูเขาวินธยะ จอมขุนเขา เป็นผู้ทำลายความทะนงของพระอินทร์และพระยม ผู้เป็นใหญ่แห่งรากษสปรากฏดุจพระอาทิตย์
6.59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः।
अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.५९.२६ ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้ปราบศัตรู ตรัสตอบแก่พิภีษณะว่า "อา! ราวณะ จอมรากษส มีเดชานุภาพรุ่งโรจน์ยิ่งนัก!"
6.59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः।
न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥ ६.५९.२७ ॥
ราวณะปรากฏดังรัศมีที่ยากจะเพ่งมองของพระอาทิตย์ เราไม่อาจแลเห็นรูปกายของเขาอย่างชัดเจน เพราะถูกห่อหุ้มด้วยรัศมี
6.59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते ॥ ६.५९.२८ ॥
ร่างของวีรบุรุษแห่งเทวดาและอสูรไม่อาจเป็นเช่นนี้ได้ แต่ร่างของจอมรากษสนี้กลับรุ่งโรจน์เช่นนั้น
6.59.29
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः ॥ ६.५९.२९ ॥
ทุกคนดุจภูเขา ทุกคนต่อสู้ดุจภูเขา ทุกคนถืออาวุธลุกโชน คือเหล่านักรบของผู้มีจิตใจสูงส่งผู้นั้น
6.59.30
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ ६.५९.३० ॥
จอมรากษสผู้นั้นปรากฏเด่น ล้อมรอบด้วยภูตผีที่ลุกโชน น่าสะพรึงกลัว และดุร้าย ดุจยมราชในรูปกาย
6.59.31
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ॥ ६.५९.३१ ॥
โชคดีที่คนบาปผู้นี้มาอยู่ในสายตาของเราวันนี้ วันนี้เราจะปลดปล่อยความโกรธที่เกิดจากการลักพาตัวสีดา
6.59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ॥ ६.५९.३२ ॥
เมื่อตรัสดังนั้นแล้ว พระรามผู้เกรียงไกรก็หยิบคันธนู ยืนอยู่พร้อมพระลักษมณ์ที่ข้างกาย และยกลูกศรอันเลิศขึ้น
6.59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
रक्षांसि तान्याह महाबलानि।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु
सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥ ६.५९.३३ ॥
ครั้นนั้น จอมรากษสผู้มีจิตใจสูงส่งจึงตรัสแก่รากษสผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นว่า "จงยืนอยู่ที่ประตู ที่ห้องตรวจการ และที่หอคอย ด้วยความสงบสบายและปราศจากความหวาดกลัว"
6.59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भि-
र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य
प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ॥ ६.५९.३४ ॥
เมื่อเรามาที่นี่พร้อมกับพวกเจ้า พวกลิงในป่าอาจรู้ถึงช่องโหว่นี้ แล้วรวมตัวกันโจมตีอย่างกะทันหัน บุกทำลายนครที่ว่างเปล่าและยากจะยึดได้
6.59.35
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान्
गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्।
व्यदारयद् वानरसागरौघं
महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ॥ ६.५९.३५ ॥
ครั้นแล้ว เมื่อให้เหล่าอำมาตย์นั้นกลับไปและพวกรากษสไปตามคำสั่ง จอมรากษสก็ฝ่ากระแสของกองทัพลิงเหมือนมัจฉาใหญ่ฝ่าความเชี่ยวของมหาสมุทรที่เต็มเปี่ยม
6.59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं
दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ॥ ६.५९.३६ ॥
เมื่อเห็นจอมรากษสพุ่งเข้ามาอย่างกะทันหันในการรบ พร้อมลูกศรลุกโชนและคันธนู จอมวานรจึงถอนยอดภูเขาใหญ่ขึ้นมาแล้วพุ่งเข้าใส่จอมรากษส
6.59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं
प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ ६.५९.३७ ॥
ยอดเขานั้นมีต้นไม้มากมายบนไหล่เขา เขาจับแล้วขว้างใส่รากษส เมื่อเห็นมันพุ่งเข้ามาอย่างกะทันหัน รากษสก็ตัดมันด้วยลูกศรที่มีขนปีกเป็นทอง
6.59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे
शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं
समादधे राक्षसलोकनाथः ॥ ६.५९.३८ ॥
เมื่อยอดเขานั้น ซึ่งมีไหล่เขาและต้นไม้อันสูงใหญ่ แตกกระจายและตกลงสู่พื้นดิน จอมแห่งโลกรากษสก็ใส่ลูกศรดุจงูยักษ์ที่ใหญ่โต เหมือนมัจจุราชบนคันธนู
6.59.39
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं
सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं
चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥ ६.५९.३९ ॥
ด้วยความกริ้ว เขาคว้าลูกศรนั้นที่เร็วดุจลม สว่างดุจไฟลุกโชนพร้อมประกายไฟ และมีความเร็วเท่าสายฟ้าของพระอินทร์ แล้วปล่อยไปเพื่อสังหารสุครีพ
6.59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः
शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद्
गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ ६.५९.४० ॥
ลูกศรนั้นซึ่งถูกปล่อยจากแขนของราวณะ มีรูปกายรุ่งโรจน์ดุจสายฟ้าของพระอินทร์ พุ่งไปถึงสุครีพและแทงทะลุด้วยความเร็ว ดุจหอกอันรุนแรงที่คุหะส่งไปแทงภูเขาเกราจะ
6.59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः
कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.५९.४१ ॥
เขาถูกลูกศรแทงจนสติสับสน วีรบุรุษร้องครวญแล้วล้มลงกับพื้น เหล่ารากษสที่ปีติยินดีเมื่อเห็นเขาล้มลงกับพื้นหมดสติ ก็คำรามกึกก้องในการรบ
6.59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण-
स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च।
शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः
प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.४२ ॥
จากนั้นกวาเกษะ คะวะยะ สุเษนะ ฤษภะ โชติมุขะ และนละ ถอนยอดเขามาทั้งร่างกายขยายใหญ่ พุ่งเข้าใส่จอมรากษสนั้น
6.59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान्
रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै-
र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ ६.५९.४३ ॥
จอมรากษสทำให้การโจมตีของพวกเขาไร้ผลด้วยลูกศรคมนับร้อย และยังแทงหัวหน้าวานรเหล่านั้นด้วยตาข่ายลูกศรที่ขนปีกประดับทองคำ
6.59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै-
र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः।
ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं
प्रच्छादयामास स बाणजालैः ॥ ६.५९.४४ ॥
เหล่าหัวหน้าวานรร่างกายมหึมาถูกลูกศรของศัตรูแห่งเทพแทงทะลุ ล้มลงกับพื้น จากนั้นเขาก็คลุมกองทัพวานรอันดุร้ายนั้นด้วยตาข่ายลูกศร
6.59.45
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा
नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः।
शाखामृगा रावणसायकार्ता
जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥ ६.५९.४५ ॥
วีรบุรุษเหล่านั้นถูกฆ่าและล้มลง ถูกหอกแห่งความกลัวแทงทะลุ ร้องโหยหวนและถูกลูกศรของราวณะทรมาน วานรทั้งหลายจึงไปขอพึ่งพระรามผู้ควรแก่การพึ่งพิง
6.59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा-
नादाय रामः सहसा जगाम।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य
उवाच रामं परमार्थयुक्तम् ॥ ६.५९.४६ ॥
จากนั้นพระรามผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ถือธนูของพระองค์ รีบเสด็จไปทันที พระลักษมณ์เข้าไปหาพระองค์ประนมมือ แล้วกล่าวกับพระรามผู้มุ่งมั่นในจุดหมายสูงสุด
6.59.47
काममार्य सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः।
विधमिष्याम्यहं चैतमनुजानीहि मां विभो ॥ ६.५९.४७ ॥
ท่านพี่ ข้าพเจ้าสามารถสังหารคนชั่วร้ายนี้ได้อย่างแน่นอน ข้าพเจ้าจะทำลายเขาอย่างแน่นอน ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ขอพระองค์โปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าไปเถิด
6.59.48
तमब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः।
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ॥ ६.५९.४८ ॥
พระรามผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และมีพระปรากรมที่แท้จริงตรัสกับเขาว่า ไปเถิดพระลักษมณ์ จงตั้งใจพยายามในการรบ
6.59.49
रावणो हि महावीर्यो रणेऽद्भुतपराक्रमः।
त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ॥ ६.५९.४९ ॥
ราวณะมีพลานุภาพยิ่งใหญ่ มีพระปรากรมน่าอัศจรรย์ในการรบ แม้ไตรโลกจะโกรธเคือง เขาก็ยากจะต้านทานได้ ไม่ต้องสงสัยเลย
6.59.50
तस्यच्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय।
चक्षुषा धनुषाऽऽत्मानं गोपायस्व समाहितः ॥ ६.५९.५० ॥
จงค้นหาจุดอ่อนของเขา และสังเกตจุดอ่อนของตนเอง ด้วยสมาธิที่มั่นคง จงปกป้องตนเองด้วยสายตาและธนูของเจ้า
6.59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा सम्परिष्वज्य पूज्य च।
अभिवाद्य च रामाय ययौ सौमित्रिराहवे ॥ ६.५९.५१ ॥
เมื่อได้ฟังพระดำรัสของพระราฆพ พระลักษมณ์โอบกอดและให้เกียรติพระองค์ กราบไหว้พระรามอย่างนอบน้อม แล้วจึงเสด็จสู่สนามรบ
6.59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुं
ददर्श भीमोद्यतदीप्तचापम्।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालै-
स्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ॥ ६.५९.५२ ॥
พระลักษมณ์ทรงเห็นราวณะ มีพระกรดุจงวงช้าง น่าสะพรึงกลัว ยกคันธนูอันเรืองรองขึ้น คลุมเหล่าวานรด้วยตาข่ายแห่งห่าฝนลูกศร ร่างกายของวานรเหล่านั้นแตกกระจัดกระจาย
6.59.53
तमालोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
निवार्य शरजालानि विदुद्राव स रावणम् ॥ ६.५९.५३ ॥
หนุมานผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นบุตรของพระวายุ เมื่อเห็นเช่นนั้น ก็ปัดป้องตาข่ายลูกศร แล้วพุ่งเข้าหาราวณะ
6.59.54
रथं तस्य समासाद्य बाहुमुद्यम्य दक्षिणम्।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.५४ ॥
หนุมานผู้ฉลาดเข้าไปใกล้รถศึกของราวณะ ยกแขนขวาขึ้น ข่มขู่ราวณะ แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ॥ ६.५९.५५ ॥
เจ้าได้รับความไม่ตายจากเทพ ทานพ คนธรรพ์ ยักษ์ และรากษส แต่จากวานรทั้งหลาย เจ้าควรเกรงกลัว
6.59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः।
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम् ॥ ६.५९.५६ ॥
นี่คือแขนขวาของข้า ยกขึ้นดุจต้นไม้ห้ากิ่ง มันจะทุบทำลายลมปราณแห่งชีวิตที่อาศัยอยู่ในร่างของเจ้ามาช้านาน
6.59.57
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.५९.५७ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของหนุมาน ราวณะผู้มีพระปรากรมน่าสะพรึงกลัว ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ จึงกล่าวถ้อยคำนี้
6.59.58
क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ॥ ६.५९.५८ ॥
จงโจมตีให้รวดเร็วและไม่ต้องหวั่นเกรง แล้วจะได้เกียรติยศอันยั่งยืน ต่อจากนั้นข้าจะทำลายเจ้า วานรผู้มีพระปรากรมเป็นที่รู้จักแล้ว
6.59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्।
प्रहतं हि मया पूर्वमक्षं तव सुतं स्मर ॥ ६.५९.५९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของราวณะ บุตรแห่งพระวายุกล่าวว่า จงจำไว้ ข้าได้สังหารอักษ บุตรของเจ้าไปแล้วก่อนหน้านี้
6.59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६० ॥
ราวณะจอมรากษสผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ถูกกล่าวเช่นนั้น ก็ตบฝ่ามือลงบนหน้าอกของบุตรแห่งพระวายุอย่างมีพลัง
6.59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः।
स्थितो मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ॥ ६.५९.६१ ॥
เขาถูกตบด้วยฝ่ามือนั้นจนโซเซไปมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ผู้รุ่งโรจน์มีปัญญาใหญ่ก็ยืนหยัดอยู่ได้ครู่หนึ่ง โดยตั้งมั่นตัวเองไว้
6.59.62
आजघान च संक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्।
ततः स तेनाभिहतो वानरेण महात्मना ॥ ६.५९.६२ ॥
ทศกัณฑ์โกรธจัดจึงตบด้วยฝ่ามือเปิดฟาดไปยังศัตรูของเทวดา จากนั้นเขาถูกลิงผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ตบเข้าเช่นกัน
6.59.63
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमितलेऽचलः।
संग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ॥ ६.५९.६३ ॥
ทศคีรีพระรามผู้มีสิบคอถูกเขย่าอย่างแรงดุจภูเขาบนพื้นดิน เมื่อเห็นทศกัณฑ์ถูกฝ่ามือตบในการสงคราม
6.59.64
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः।
अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६४ ॥
ฤๅษี ลิง สิทธะ และเทวดาพร้อมด้วยอสูรต่างคำรามกึกก้อง ครั้นแล้วทศกัณฑ์ผู้รุ่งโรจน์ยิ่งได้ฟื้นคืนสติ จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้ว่า
6.59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६५ ॥
ดีแล้ว ลิงเอ๋ย ด้วยความกล้าหาญของเจ้า แม้เจ้าเป็นศัตรูของเรา เจ้าก็น่าสรรเสริญ เมื่อทศกัณฑ์ตรัสดังนี้แล้ว หนุมานจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ตอบ
6.59.66
धिगस्तु मम वीर्यस्य यत् त्वं जीवसि रावण।
सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ॥ ६.५९.६६ ॥
น่าอับอายเหลือเกินที่กำลังของข้าไม่อาจปลิดชีวิตเจ้าได้ ทศกัณฑ์เอ๋ย ดูกรคนโง่ บัดนี้ข้าจะตีเจ้าอีกสักครั้ง ทำไมเจ้าจึงโอ้อวดนักเล่า
6.59.67
ततस्त्वां मामको मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम्।
ततो मारुतिवाक्येन कोपस्तस्य प्रजज्वले ॥ ६.५९.६७ ॥
จากนั้นหมัดของข้านี้จะส่งเจ้าไปสู่สำนักของพระยม เมื่อได้ฟังคำของหนุมาน ความโกรธของทศกัณฑ์ก็ลุกโชนขึ้น
6.59.68
संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्।
पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६८ ॥
ทศกัณฑ์มีดวงตาแดงก่ำ ได้กำมือขวาแน่นด้วยความพยายาม แล้วฟาดหมัดลงที่อกของลิงด้วยกำลังอย่างแรงกล้า
6.59.69
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः।
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.५९.६९ ॥
เมื่อหมัดฟาดลงที่อก หนุมานก็โซเซไปมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขณะที่ทุกคนเห็นหนุมานผู้มีกำลังมหาศาลเซถลาเช่นนั้น ก็ต่างตกตะลึง
6.59.70
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ ६.५९.७० ॥
ทศกัณฑ์ ผู้เป็นเจ้าแห่งรากษส นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่และผู้มีเดชานุภาพ ได้รีบขับรถศึกตรงเข้าหานีละอย่างรวดเร็ว
6.59.71
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः।
शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ॥ ६.५९.७१ ॥
ด้วยลูกศรอันน่าสะพรึงกลัวดุจงู ที่เจาะทะลุจุดสำคัญของร่างกาย ทศกัณฑ์ได้ยิงนีละผู้เป็นแม่ทัพของกองทัพลิงจนลุกเป็นไฟ
6.59.72
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः।
करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ ६.५९.७२ ॥
นีละ แม่ทัพของกองทัพลิง ถูกลูกศรนับไม่ถ้วนรุมล้อม จึงใช้มือเดียวขว้างยอดเขาไปยังเจ้าแห่งรากษส
6.59.73
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ॥ ६.५९.७३ ॥
หนุมานผู้รุ่งโรจน์และมีใจยิ่งใหญ่ก็ได้ฟื้นคืนสติ ปรารถนาจะสู้รบ จึงมองไปรอบๆ แล้วกล่าวถ้อยคำนี้ด้วยความโกรธ
6.59.74
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्।
अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ॥ ६.५९.७४ ॥
ไม่สมควรที่จะพุ่งเข้าใส่ทศกัณฑ์เจ้าแห่งรากษส ผู้กำลังต่อสู้กับนีละและกำลังสู้กับอีกฝ่ายอยู่
6.59.75
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह ॥ ६.५९.७५ ॥
จากนั้นทศกัณฑ์ผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ ได้ยิงลูกศรคมกล้าเจ็ดดอกใส่ยอดเขานั้น ยอดเขาจึงแตกกระจายและร่วงลงมา
6.59.76
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः।
कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा ॥ ६.५९.७६ ॥
เมื่อเห็นยอดเขาแตกกระจายนั้น แม่ทัพของกองทัพลิงผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู ก็ลุกโพลงด้วยความโกรธดุจเพลิงแห่งกาลเวลา
6.59.77
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे ॥ ६.५९.७७ ॥
นีละได้ขว้างต้นอัศวกรรณ ต้นสาละ ต้นมะม่วงที่ออกดอกบานสะพรั่ง และต้นไม้ชนิดอื่นนานาพันธุ์ใส่ในการรบ
6.59.78
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः।
अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम् ॥ ६.५९.७८ ॥
ทศกัณฑ์เข้าประชิดต้นไม้เหล่านั้นแล้วตัดทิ้งเสีย จากนั้นได้ระดมลูกศรอันน่าสะพรึงกลัวราดลงใส่บุตรแห่งไฟ คือนีละ
6.59.79
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः।
ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ॥ ६.५९.७९ ॥
ถูกพายุลูกศรถาโถมใส่ เหมือนภูเขาใหญ่ที่ถูกเมฆปกคลุม นีละจึงย่อร่างให้เล็กลง แล้วลงไปเกาะอยู่บนปลายธงชัย
6.59.80
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्।
जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च ॥ ६.५९.८० ॥
เมื่อทศกัณฑ์เห็นบุตรแห่งไฟยืนหยัดอยู่บนปลายธงชัย ก็ลุกโชนด้วยความโกรธ ครั้นแล้วนีละจึงคำรามกึกก้อง
6.59.81
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्।
लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः ॥ ६.५९.८१ ॥
เมื่อเห็นวานรนั้นอยู่ที่ปลายธง ที่ปลายธนู และที่ปลายมงกุฎ ลักษมณะ หนุมาน และพระรามก็ประหลาดใจยิ่งนัก
6.59.82
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ ६.५९.८२ ॥
ฝ่ายทศกัณฐ์ผู้มีรัศมีรุ่งเรือง ก็ประหลาดใจในความว่องไวของวานร จึงเรียกอาวุธอัคเนยาสตร์ที่ลุกโชนและมหัศจรรย์ออกมา
6.59.83
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ॥ ६.५९.८३ ॥
ฝ่ายพวกวานรที่ยิงถูกเป้าก็ปีติยินดี ส่งเสียงร้องก้องขึ้น เมื่อเห็นทศกัณฐ์ถูกนีลผู้ว่องไวทำให้ตกตะลึงในการรบ
6.59.84
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ ६.५९.८४ ॥
ทศกัณฐ์โกรธเพราะเสียงโห่ร้องของวานร จิตใจก็ปั่นป่วนด้วยความตกใจ จนไม่อาจตอบโต้อะไรได้เลย
6.59.85
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ॥ ६.५९.८५ ॥
ทศกัณฐ์ผู้เป็นอสูรเพ่นพ่านยามราตรี หยิบลูกศรที่ประจุอัคเนยาสตร์ขึ้นมา แล้วมองไปยังนีลที่ยืนอยู่บนยอดธง
6.59.86
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह ॥ ६.५९.८६ ॥
ทศกัณฐ์ผู้เป็นใหญ่แห่งรากษสผู้มีรัศมีรุ่งเรือง จึงตรัสว่า "ดูก่อนวานร เจ้าว่องไวนัก อีกทั้งยังมีมายาอันยิ่งใหญ่ติดตัวด้วย"
6.59.87
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर।
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ॥ ६.५९.८७ ॥
"ดูก่อนวานร หากเจ้าทำได้ ก็จงรักษาชีวิตของเจ้าไว้เถิด เจ้าสร้างรูปกายของตนขึ้นมาได้นับครั้งไม่ถ้วน"
6.59.88
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः।
जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ॥ ६.५९.८८ ॥
"ถึงกระนั้น ลูกศรที่เราปล่อยออกไป ซึ่งถูกขับเคลื่อนด้วยอาวุธ จะทำให้เจ้าผู้หวงแหนชีวิตต้องพลัดตกจากชีวิต"
6.59.89
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः।
संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ॥ ६.५९.८९ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว ทศกัณฐ์ผู้เป็นใหญ่แห่งรากษส มีแขนอันทรงพลัง ก็ประทับลูกศรบนอาวุธแล้วยิงไปยังแม่ทัพแห่งกองทัพวานร
6.59.90
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः।
निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले ॥ ६.५९.९० ॥
นีลถูกลูกศรที่ปล่อยด้วยอาวุธยิงเข้าที่อก ร่างกายถูกเผาไหม้ ก็ล้มลงกับพื้นดินอย่างฉับพลัน
6.59.91
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा।
जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत ॥ ६.५९.९१ ॥
ด้วยอานุภาพของบิดาและรัศมีของตนเอง นีลจึงทรุดลงกับพื้นดินบนเข่าทั้งสอง แต่ลมหายใจของเขายังไม่ขาดสาย
6.59.92
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ ६.५९.९२ ॥
เมื่อเห็นวานรหมดสติ ทศกัณฐ์ผู้มีสิบคอ ผู้กระหายการรบ ก็ขับรถศึกซึ่งมีเสียงดังดุจเมฆคำรามพุ่งตรงเข้าหาสุมิตรา
6.59.93
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्।
धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.५९.९३ ॥
ทศกัณฐ์ผู้เป็นใหญ่แห่งรากษสผู้ทรงอานุภาพ มาถึงกลางสนามรบ ขวางลักษมณะไว้ ยืนลุกโชนอยู่ แล้วดึงธนูให้กางออกเต็มที่
6.59.94
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो
विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्।
अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र
न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि ॥ ६.५९.९४ ॥
ลักษมณะผู้มีจิตใจไม่หวั่นไหว กล่าวกับทศกัณฐ์ผู้กำลังดึงธนูอันหาประมาณมิได้ว่า "ดูก่อนจอมอสูรแห่งราตรี จงรู้เถิดว่าวันนี้เจ้ากำลังเผชิญหน้ากับข้า เจ้าไม่สมควรที่จะต่อสู้กับวานรเลย"
6.59.95
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं
ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा।
आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं
रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः ॥ ६.५९.९५ ॥
เมื่อกษัตริย์รากษสได้ยินถ้อยคำอันก้องกังวานและเสียงสายธนูอันดุดัน จึงเข้าไปใกล้ลักษมณะที่ยืนอยู่ตรงนั้น แล้วด้วยความโกรธ รากษสผู้นั้นก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.59.96
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं
प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं
संसाद्यमानो मम बाणजालैः ॥ ६.५९.९६ ॥
"ดูก่อนราฆพ โชคดีเหลือเกินที่เจ้ามาอยู่ในสายตาของข้า เจ้าผู้มีความคิดวิปริตและกำลังมุ่งสู่จุดจบ ในขณะนี้เอง เจ้าจะไปสู่โลกแห่งความตาย เมื่อถูกตาข่ายแห่งลูกศรของข้าครอบงำ"
6.59.97
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो
गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्।
राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा
विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ॥ ६.५९.९७ ॥
ลักษมณะผู้ไม่ประหลาดใจ ตอบทศกัณฐ์ผู้คำรามอยู่ ขบเขี้ยวแหลมคมที่ยื่นออกมา ว่า "ดูก่อนกษัตริย์ ผู้ที่มีอานุภาพยิ่งใหญ่นั้นไม่คำรามเลย ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทำบาป เจ้าช่างคุยโวนัก"
6.59.98
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र
बलं प्रतापं च पराक्रमं च।
अवस्थितोऽहं शरचापपाणि-
रागच्छ किं मोघविकत्थनेन ॥ ६.५९.९८ ॥
"ดูก่อนจอมรากษส ข้ารู้ถึงความกล้าหาญ กำลัง เดชานุภาพ และความเก่งกล้าของเจ้า ข้ายืนอยู่ที่นี่พร้อมคันธนูและลูกศรในมือ มาเถิด การคุยโวอย่างไร้ประโยชน์จะมีความหมายอะไร"
6.59.99
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज
रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्।
ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै-
श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ ६.५९.९९ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น จอมรากษสผู้โกรธจัดจึงยิงลูกศรที่มีขนปีกงามเจ็ดดอกออกไป ลักษมณะจึงตัดลูกศรเหล่านั้นด้วยลูกศรที่มีขนปีกสีทองหลากสี และปลายคมกริบ
6.59.100
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्
निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम
ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान् ॥ ६.५९.१०० ॥
ทศกัณฐ์ผู้เป็นใหญ่แห่งลงกาเห็นลูกศรของตนถูกตัดลงอย่างฉับพลัน ดุจงูใหญ่ที่ถูกตัดขดลำตัว จึงถูกความโกรธครอบงำ และยิงลูกศรแหลมคมอื่นออกไปอีก
6.59.101
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं
रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः
शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ॥ ६.५९.१०१ ॥
ลักษมณ์น้องชายพระรามตัดลูกธนูที่พุ่งมาอย่างรุนแรงจากคันศรนั้นด้วยลูกศรคมรูปใบมีด รูปพระจันทร์เสี้ยว และรูปหูแหลม รวมทั้งลูกศรภัลละ และพระองค์มิได้หวั่นไหวเลย
6.59.102
स बाणजालान्यपि तानि तानि
मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः।
विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन
पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच ॥ ६.५९.१०२ ॥
ราชาแห่งศัตรูของเทวดาเห็นลูกศรทั้งหลายของตนที่พุ่งออกไปมากมายหลายชุดกลายเป็นเปล่าประโยชน์ จึงพิศวงในความว่องไวของลักษมณ์ แล้วยิงลูกศรคมออกไปอีก
6.59.103
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान्
महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्।
संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान्
ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ॥ ६.५९.१०३ ॥
ลักษมณ์ซึ่งเทียบเท่ามหาอินทร์ ก็ประกอบลูกศรคมปลายแหลมเข้ากับคันศรเช่นกัน ลูกศรเหล่านั้นมีความเร็วน่าสะพรึงดุจสายฟ้า และส่องแสงดุจไฟ พระองค์ปล่อยออกไปเพื่อสังหารเจ้าแห่งรากษส
6.59.104
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः
शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण
स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे ॥ ६.५९.१०४ ॥
ราชาแห่งรากษสตัดลูกศรเหล่านั้นให้ขาดเป็นท่อน แล้วยิงลักษมณ์ด้วยลูกศรคมเพียงดอกเดียว ลูกศรนั้นมีรัศมีดุจไฟแห่งกาลวสานในยุคสิ้นโลก เป็นอาวุธที่สวยัมภูประทานให้ และพุ่งเข้าที่หน้าผากของลักษมณ์
6.59.105
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त-
श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य।
पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा-
च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ॥ ६.५९.१०५ ॥
ลักษมณ์ถูกลูกศรของราวณะทำให้เจ็บปวด ก็โซเซ ถือคันศรที่หย่อนลงไว้ แต่แล้วก็กลับมามีสติได้อีกด้วยความยากลำบาก และตัดคันศรของศัตรูแห่งพระอินทร์ให้ขาด
6.59.106
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान
बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः।
स सायकार्तो विचचाल राजा
कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद ॥ ६.५९.१०६ ॥
เมื่อคันศรของราวณะถูกตัดขาด พระโอรสของท้าวทศรถก็ยิงลูกศรคมปลายแหลมสามดอกใส่ ราชาผู้ถูกลูกศรทำให้เจ็บปวดก็ซวนเซ และกลับมามีสติได้อีกด้วยความยากลำบาก
6.59.107
स कृत्तचापः शरताडितश्च
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः।
जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः
स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः ॥ ६.५९.१०७ ॥
ศัตรูของเทวดาผู้มีพลังอันร้ายกาจผู้นั้น คันศรถูกตัดขาด ถูกลูกศรแทงเข้า ร่างกายชุ่มไปด้วยไขกระดูกและโลหิต จึงคว้าหอกที่สวยัมภูประทานให้มาจับไว้ด้วยตนเองในการรบ
6.59.108
स तां सधूमानलसंनिकाशां
वित्रासनां संयति वानराणाम्।
चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं
सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ॥ ६.५९.१०८ ॥
เจ้าแห่งแคว้นรากษสได้เหวี่ยงหอกลุกโชนนั้นด้วยกำลังใส่สาวมิตร หอกนั้นดุจไฟที่มีควันพวยพุ่ง ซึ่งทำให้เหล่าวานรในการรบหวาดกลัว
6.59.109
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै-
र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः।
तथापि सा तस्य विवेश शक्ति-
र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम् ॥ ६.५९.१०९ ॥
น้องชายของภรตได้ใช้อาวุธและลูกศรที่ดุจไฟบูชายัญ ยิงหอกที่พุ่งเข้ามานั้น แต่หอกนั้นก็ยังทะลุเข้าไปในช่องว่างกว้างระหว่างแขนของพระโอรสท้าวทศรถ
6.59.110
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन्
जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः।
तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य
जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ॥ ६.५९.११० ॥
วีรบุรุษแห่งตระกูลรฆุ ถูกหอกนั้นกระทบ ก็ลุกโชนแล้วล้มลงกับพื้นดิน ราชาเข้ามาอย่างรวดเร็ว คว้าพระองค์ที่กำลังเซไว้โดยเร็ว และประคองไว้ด้วยสองแขน
6.59.111
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः ॥ ६.५९.१११ ॥
ภูเขาหิมาลัย ภูเขามันทระ ภูเขาเมรุ หรือแม้โลกทั้งสามพร้อมเทวดา อาจยกขึ้นได้ด้วยสองแขน แต่น้องชายของภรตนั้นยกไม่ได้
6.59.112
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे।
विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ॥ ६.५९.११२ ॥
ถึงแม้จะถูกหอกพรหมมาสตร์แทงที่หน้าอก ลักษมณ์ผู้เป็นบุตรของสุมิตรายังระลึกถึงตนเองว่าเป็นส่วนที่หยั่งวัดมิได้ของพระวิษณุ
6.59.113
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ ६.५९.११३ ॥
จากนั้น รากษสผู้เป็นหนามของเทวดา ได้กดทับลักษมณ์ผู้ทำลายความทะนงของเหล่าทานพด้วยสองแขน แต่ก็ไม่สามารถยกพระองค์ขึ้นได้
6.59.114
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.५९.११४ ॥
แล้วหนุมานผู้เป็นโอรสของพระวายุ ก็โกรธ พุ่งเข้าใส่ราวณะ และด้วยความโกรธ ได้ชกเข้าที่หน้าอกด้วยหมัดดุจสายฟ้า
6.59.115
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः।
जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च ॥ ६.५९.११५ ॥
ด้วยการชกหมัดนั้น ราวณะ เจ้าแห่งรากษส ก็คุกเข่าลงกับพื้น เซและล้มลง
6.59.116
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु।
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.५९.११६ ॥
โลหิตไหลออกมาจำนวนมากจากปาก ตา และหู ราวณะซวนเซและไม่ไหวติง จึงนั่งลงที่พื้นรถศึกของตน
6.59.117
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्।
विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ॥ ६.५९.११७ ॥
ราวณะหมดสติและเป็นลม แม้แต่ที่ยืนก็ยังยึดไว้ไม่ได้ เมื่อเห็นราวณะผู้มีความกล้าหาญน่าสะพรึงในการรบ หมดสติอยู่
6.59.118
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः।
हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ॥ ६.५९.११८ ॥
เหล่าฤๅษี วานร เทวดา และอสูรต่างก็ส่งเสียงคำรามขึ้น แล้วหนุมานผู้มีรัศมี ก็เห็นลักษมณ์ที่ถูกราวณะทำให้ทุกข์ทรมาน
6.59.119
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः।
शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ॥ ६.५९.११९ ॥
หนุมานอุ้มลักษมณ์ไว้ในอ้อมแขนทั้งสอง แล้วนำมาใกล้พระราฆวะ ด้วยมิตรภาพและความภักดีอันยิ่งของโอรสพระวายุ วีรบุรุษผู้ที่แม้ศัตรูก็ไม่อาจทำให้หวั่นไหวได้ กลับเบาลงสำหรับวานรผู้นั้น
6.59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत् ॥ ६.५९.१२० ॥
หอกนั้นได้ปล่อยลักษมณ์บุตรของสุมิตราซึ่งพ่ายแพ้ในการรบ แล้วกลับไปยังที่ของตนบนรถศึกของราวณะอีกครั้ง
6.59.121
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे।
आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ฝ่ายท้าวราวณะผู้มีเดชมหาศาล เมื่อได้สติคืนมาในการรบครั้งใหญ่นั้น ก็หยิบศรคมขึ้นมา และจับคันธนูอันใหญ่ยิ่งไว้มั่น
6.59.122
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ॥ ६.५९.१२२ ॥
พระลักษมณ์ ผู้ทำลายข้าศึก ฟื้นคืนกำลังและหายจากบาดแผลหอกแล้ว พระองค์ระลึกถึงธรรมชาติของตนที่หาประมาณมิได้ ในฐานะส่วนหนึ่งของพระวิษณุ
6.59.123
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥ ६.५९.१२३ ॥
เมื่อพระราฆพเห็นวีรพลผู้ยิ่งใหญ่ของกองทัพวานรอันมหึมาล้มลงในการรบ พระองค์ก็พุ่งเข้าหาท้าวราวณะ
6.59.124
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ॥ ६.५९.१२४ ॥
ครั้นแล้วหนุมานเข้ามาใกล้พระองค์ และกล่าวถ้อยคำนี้ว่า ขอพระองค์ขึ้นขี่หลังข้าพระองค์เถิด แล้วปราบยักษ์ตนนี้เสีย
6.59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्।
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ॥ ६.५९.१२५ ॥
ดังพระวิษณุทรงขึ้นขี่พญาครุฑ เพื่อเผชิญหน้าศัตรูของเทวดา ฉันใด พระราฆพเมื่อได้ยินถ้อยคำที่บุตรแห่งพระพายตรัสนั้น ก็ทรงขึ้นขี่ฉันนั้น
6.59.126
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्।
रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥ ६.५९.१२६ ॥
แล้วพระองค์ก็ทรงขึ้นขี่หนุมานผู้เป็นลิงใหญ่โดยฉับพลัน และพระเจ้ามนุษยาธิปไตยทอดพระเนตรเห็นท้าวราวณะยืนอยู่บนรถรบในสนามรบ
6.59.127
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्।
वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ॥ ६.५९.१२७ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นท้าวราวณะ พระองค์ผู้มีเดชรุ่งโรจน์ก็พุ่งเข้าหาท้าวราวณะ ดุจพระวิษณุผู้ทรงพิโรธ ทรงยกอาวุธพุ่งเข้าใส่พลี บุตรแห่งพระวิโรจนะ
6.59.128
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्।
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥ ६.५९.१२८ ॥
พระรามทรงดีดสายธนูให้ดังกึกก้องรุนแรง ดังเสียงฟ้าผ่าอันแข็งกร้าว แล้วด้วยพระสุรเสียงอันทุ้มลึก ตรัสกับเจ้าแห่งยักษ์ว่า
6.59.129
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि ॥ ६.५९.१२९ ॥
หยุดก่อน หยุดก่อน เจ้าได้กระทำความผิดต่อข้าเช่นนี้แล้ว โอ้ราชสีห์แห่งยักษ์ เจ้าจะหนีไปที่ใดจึงจะพ้นได้เล่า
6.59.130
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा
स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा।
गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा
तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥ ६.५९.१३० ॥
แม้เจ้าจะไปหาพระอินทร์ ไปหาพระยมบุตรของพระวิวัสวัต ไปหาพระอาทิตย์ ไปหาพระสวยัมภู พระไวศวานร หรือพระศังกร หรือหนีไปยังทิศทั้งสิบ เจ้าก็จะไม่พ้นจากข้าในวันนี้เลย
6.59.131
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य
गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ ६.५९.१३१ ॥
ผู้ที่เจ้าถูกหอกสังหารในวันนี้ ผู้ซึ่งเข้ามาหาเจ้าโดยฉับพลันด้วยความโศก นั่นแหละคือความตายของเจ้าผู้เป็นใหญ่แห่งหมู่ยักษ์ วันนี้ในการรบ เขาคือความตายของเจ้าพร้อมด้วยบุตรและหลาน
6.59.132
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि
शरैर्जनस्थानकृतालयानि।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि
रक्षःसहस्राणि निषूदितानि ॥ ६.५९.१३२ ॥
ยักษ์นับหมื่นสี่พันตนที่อาศัยอยู่ในชนสถาน มีรูปร่างน่าสะพรึงกลัวอย่างยิ่ง และถือศัสตราวุธอันวิเศษ ถูกเขาสังหารด้วยลูกศรไปแล้ว
6.59.133
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः।
वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे ॥ ६.५९.१३३ ॥
เมื่อท้าวรากษสาธิปดีผู้มีกำลังมหาศาลได้ฟังถ้อยคำของพระราฆพแล้ว ก็ทอดพระเนตรเห็นบุตรแห่งพระพายผู้มีความเร็วยิ่ง กำลังแบกพระราฆพไปในสนามรบ
6.59.134
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्।
आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः ॥ ६.५९.१३४ ॥
ถูกความโกรธอันใหญ่หลวงครอบงำ ระลึกถึงการเป็นศัตรูกันในอดีต ท้าวราวณะจึงยิงเขาด้วยลูกศรลุกโชน ดุจเปลวไฟแห่งไฟแห่งความตาย
6.59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ ६.५९.१३५ ॥
ถึงแม้จะถูกลูกศรของยักษ์ยิงเข้าในการรบ แต่ความรุ่งโรจน์ของเขาซึ่งเป็นธรรมชาติอยู่แล้ว กลับยิ่งทวีขึ้นอีก
6.59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान् ॥ ६.५९.१३६ ॥
ครั้นแล้ว พระรามผู้มีเดชรุ่งโรจน์ เมื่อทอดพระเนตรเห็นราชสีห์แห่งวานรได้รับบาดแผลจากท้าวราวณะ ก็ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ
6.59.137
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं
रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः ॥ ६.५९.१३७ ॥
พระรามเสด็จเข้าใกล้รถของท้าวราวณะ ซึ่งมีล้อ ม้า ธง ร่มเงา และธงใหญ่ มีนายสารถี และมีอาวุธสายฟ้า หอก และดาบ แล้วทรงตัดรถนั้นเป็นชิ้นๆ ด้วยปลายลูกศรอันคม
6.59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान
बाणेन वज्राशनिसंनिभेन।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे
वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ॥ ६.५९.१३८ ॥
ครั้นแล้ว พระองค์ทรงยิงศัตรูของพระอินทร์อย่างรวดเร็วด้วยลูกศรที่ดุจสายฟ้าและอสนี ลงที่อกอันกว้างและมีผิวสีทองอร่ามระหว่างพระพาหา ดังพระผู้เป็นเจ้าอินทร์ทรงฟาดเขาพระสุเมรุด้วยวัชระ
6.59.139
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता-
न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा।
स रामबाणाभिहतो भृशार्त-
श्चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥ ६.५९.१३९ ॥
กษัตริย์พระองค์นั้น ผู้ซึ่งไม่เคยหวั่นไหวหรือเคลื่อนไหวเพราะการตกของวัชระและเสียงอสนีบาต เมื่อถูกลูกศรของพระรามยิงเข้า ก็สั่นสะท้านด้วยความเจ็บปวดอย่างยิ่ง วีรบุรุษผู้นั้นจึงปล่อยคันธนูหลุดจากมือ
6.59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः
समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं
चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ ६.५९.१४० ॥
เมื่อพระรามทอดพระเนตรเห็นท้าวราวณะกำลังเซซวนสับสน พระองค์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็หยิบลูกศรรูปกึ่งจันทร์อันรุ่งโรจน์ขึ้นมา แล้วทรงตัดมงกุฎสีดุจพระอาทิตย์ของเจ้าแห่งยักษ์ขาดในทันใด
6.59.141
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं
शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट-
मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.१४१ ॥
พระรามตรัสกับจอมรากษสในสนามรบเช่นนั้น ผู้เหมือนงูพิษที่ถอนพิษแล้ว เหมือนพระอาทิตย์ที่เปลวแสงดับไปแล้วไร้รัศมี สิริโฉมหายไป ยอดมงกุฎถูกตัดขาด
6.59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्।
तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य
न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ॥ ६.५९.१४२ ॥
เจ้าได้ทำการใหญ่ที่น่ากลัวยิ่งนัก และเพราะเจ้าได้ฆ่าวีรบุรุษของข้า ข้าก็เหน็ดเหนื่อยไปด้วย เพราะเหตุนั้น เมื่อเห็นว่าเจ้าอ่อนล้าแล้ว ข้าจะไม่ส่งเจ้าไปสู่อำนาจแห่งความตายด้วยลูกศรของข้า
6.59.143
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं
प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्।
आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी
तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः ॥ ६.५९.१४३ ॥
ไปเถิด ข้ารู้ว่าเจ้าถูกการรบบีบคั้นแล้ว ข้าแต่จอมราตรีจร จงเข้าไปในลงกาเถิด พักฟื้นตนเองแล้วออกมาอีกครั้งพร้อมรถศึกและธนู เมื่อนั้นเจ้าจะได้เห็นกองทัพของข้าที่ยืนอยู่บนรถศึกของข้า
6.59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो
निकृत्तचापः स हताश्वसूतः।
शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो
विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥ ६.५९.१४४ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ท้าวผู้นั้นความทะนงและความยินดีถูกทำลายสิ้น คันธนูถูกตัดขาด ม้าและสารถีถูกฆ่าตาย ถูกลูกศรบีบคั้น มงกุฎใหญ่แตกหัก ก็เข้าไปในลงกาทันที
6.59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे
महाबले दानवदेवशत्रौ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन
चकार रामः परमाहवाग्रे ॥ ६.५९.१४५ ॥
เมื่อจอมราตรีจรผู้มีกำลังมหาศาล ศัตรูของพวกทานพและเทวดานั้นเข้าไปแล้ว พระรามพร้อมด้วยพระลักษมณ์ ณ แนวหน้าของการรบอันยิ่งใหญ่ ได้ทำให้เหล่าวานรหลุดพ้นจากลูกศรที่ปัก
6.59.146
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ
सुरासुरा भूतगणा दिशश्च।
ससागराः सर्षिमहोरगाश्च
तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः ॥ ६.५९.१४६ ॥
เมื่อศัตรูของจอมเทพสามสิบองค์นั้นพ่ายแพ้ เทพและอสูร หมู่ภูตทั้งหลาย และทิศทั้งหลาย พร้อมด้วยมหาสมุทร ฤๅษี และพญางูใหญ่ รวมทั้งสัตว์ที่เคลื่อนไหวบนบกและในน้ำทั้งหลาย ต่างก็เปรมปรีดิ์