ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले
प्लवंगमानामृषभेण युद्धे।
भीमायुधं सागरवेगतुल्यं
विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥ ६.५९.१ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਭੱਜ ਗਈ।
6.59.2
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः
सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य
रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ॥ ६.५९.२ ॥
ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਅਗਨੀਪੁੱਤਰ (ਸਕੰਦ) ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਧਿਪ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ।
6.59.3
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य
क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः।
उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या-
निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान् ॥ ६.५९.३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
6.59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.५९.४ ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਸੈਨਾਪਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੈਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
6.59.5
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥ ६.५९.५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.59.6
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्।
निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः।
अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः ॥ ६.५९.६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
6.59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं
रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं
समारुरोहामरराजशत्रुः ॥ ६.५९.७ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਉਹ ਦੇਵਰਾਜ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ।
6.59.8
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै-
रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान-
स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥ ६.५९.८ ॥
ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਪਣਵ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤਾੜੀਆਂ, ਗਰਜਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੰਗਲ ਉਸਤਤਾਂ ਨਾਲ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਹ ਉਦੋਂ ਚੱਲ ਪਿਆ।
6.59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपै-
र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो
भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥ ६.५९.९ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਦਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਹ, ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਾਂਗ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श
समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥ ६.५९.१० ॥
ਫਿਰ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਾਏ ਉਸ ਉਗਰ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.59.11
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड-
मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ-
मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥ ६.५९.११ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਰਾਜ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.59.12
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं
प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं
सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ ६.५९.१२ ॥
ਅਨੇਕ ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਧੁਜਾਂ ਅਤੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਨੇਜ਼ਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਨਿਡਰ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਹ ਅਜਿੱਤ ਸੈਨਾ ਕਿਸਦੀ ਹੈ?
6.59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं
विभीषणः शक्रसमानवीर्यः।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं
महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥ ६.५९.१३ ॥
ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
6.59.14
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः।
संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति
ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥ ६.५९.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਅੱਗੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਅਕੰਪਨ ਜਾਣੋ।
6.59.15
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु-
र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥ ६.५९.१५ ॥
ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਧੁਜਾ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
6.59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं
नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ ६.५९.१६ ॥
ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗਾ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਥੀ, ਅਤਿਵੀਰ; ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਾਪ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਦਾ—ਨਾਮ ਤੋਂ ਅਤਿਕਾਯ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ।
6.59.17
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु-
रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा
महोदरो नाम स एष वीरः ॥ ६.५९.१७ ॥
ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀਰ ਮਹੋਦਰ ਹੈ।
6.59.18
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड-
मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं
पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः ॥ ६.५९.१८ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਲਗਾਮ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨੇਜ਼ਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਹੈ।
6.59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य
विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्।
वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश-
मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥ ६.५९.१९ ॥
ਤਿੱਖਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਕਿੰਕਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਨਾਲ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਹੈ।
6.59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः
कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः।
समाहितः पन्नगराजकेतु-
र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन् ॥ ६.५९.२० ॥
ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕੁੰਭ ਹੈ; ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ; ਏਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਦਾ ਅਤੇ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं
दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतो
योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ ६.५९.२१ ॥
ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ, ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ ਸੈਨਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਹੈ; ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਨਿਕੁੰਭ ਹੈ।
6.59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं
पताकिनं पावकदीप्तरूपम्।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो
नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥ ६.५९.२२ ॥
ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਇਹ, ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਵਰਗਾ ਯੋਧਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
6.59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपै-
र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै-
र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥ ६.५९.२३ ॥
ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਰ, ਊਠ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਹਿਰਨ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸ਼ੋਭਦਾ ਇਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗਰਬ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ — ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
6.59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति
छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा
भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥ ६.५९.२४ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ, ਬਾਰੀਕ ਤੀਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਛਤਰ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।
6.59.25
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो
नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ॥ ६.५९.२५ ॥
ਇਹ ਮੁਕਟਧਾਰੀ, ਹਿਲਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਪਰਬਤਰਾਜ ਵਿੰਧਿਆ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯਮ ਦਾ ਗਰਬ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ — ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः।
अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.५९.२६ ॥
ਤਦ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਅਹੋ! ਰਾਖਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਤੇਜ ਕਿੰਨਾ ਦੀਪਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ!
6.59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः।
न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥ ६.५९.२७ ॥
ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇਜ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ।
6.59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते ॥ ६.५९.२८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.59.29
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः ॥ ६.५९.२९ ॥
ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ, ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੋਧੇ।
6.59.30
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ ६.५९.३० ॥
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਬਲਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਯਮ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.59.31
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ॥ ६.५९.३१ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਪੀ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੀਤਾ-ਹਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।
6.59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ॥ ६.५९.३२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ।
6.59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा
रक्षांसि तान्याह महाबलानि।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु
सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ॥ ६.५९.३३ ॥
ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਧਿਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—"ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ, ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਨਾਲ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ।"
6.59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भि-
र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य
प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ॥ ६.५९.३४ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਖਾਲੀ, ਔਖੀ ਨਗਰੀ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
6.59.35
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान्
गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्।
व्यदारयद् वानरसागरौघं
महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ॥ ६.५९.३५ ॥
ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਖਸ਼ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਵਾਨਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧਾਰਾ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀ।
6.59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं
दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ॥ ६.५९.३६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਝਪਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਪੁੱਟੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।
6.59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं
प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य
चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ ६.५९.३७ ॥
ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਪਹਾੜੀ-ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਝਪਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे
शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं
समादधे राक्षसलोकनाथः ॥ ६.५९.३८ ॥
ਉੱਚੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਚੋਟੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਯਮ ਵਰਗੇ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਸਮਾਨ ਬਾਣ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.59.39
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं
सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं
चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ॥ ६.५९.३९ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਉਸਨੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗਾ, ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਸਹਿਤ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਵੇਗ ਬਰਾਬਰ ਉਹ ਬਾਣ ਫੜ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਛੱਡਿਆ।
6.59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः
शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद्
गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ ६.५९.४० ॥
ਰਾਵਣ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਉਹ ਬਾਣ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਗਿਆ; ਗੁਹ (ਸਕੰਦ) ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਉਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਂਗ।
6.59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः
कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.५९.४१ ॥
ਬਾਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਵੀਰ, ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨਾਲ ਚੀਕਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ ਗਰਜਣ ਲੱਗੇ।
6.59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण-
स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च।
शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः
प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.४२ ॥
ਫਿਰ ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਗਵਯ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋਤਿਮੁਖ ਅਤੇ ਨਲ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲਾਈ।
6.59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान्
रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै-
र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ ६.५९.४३ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸਾਧਿਪ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै-
र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः।
ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं
प्रच्छादयामास स बाणजालैः ॥ ६.५९.४४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਉਗਰ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
6.59.45
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा
नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः।
शाखामृगा रावणसायकार्ता
जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ॥ ६.५९.४५ ॥
ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵੀਰ, ਡਰ ਦੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਣਯੋਗ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਏ।
6.59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा-
नादाय रामः सहसा जगाम।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य
उवाच रामं परमार्थयुक्तम् ॥ ६.५९.४६ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪਰਮਾਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.59.47
काममार्य सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः।
विधमिष्याम्यहं चैतमनुजानीहि मां विभो ॥ ६.५९.४७ ॥
ਆਰਯ, ਇਸ ਦੁਰਾਤਮੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
6.59.48
तमब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः।
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ॥ ६.५९.४८ ॥
ਤਦ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾਹ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿ।"
6.59.49
रावणो हि महावीर्यो रणेऽद्भुतपराक्रमः।
त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ॥ ६.५९.४९ ॥
ਰਾਵਣ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
6.59.50
तस्यच्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय।
चक्षुषा धनुषाऽऽत्मानं गोपायस्व समाहितः ॥ ६.५९.५० ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਲੱਭ; ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ। ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
6.59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा सम्परिष्वज्य पूज्य च।
अभिवाद्य च रामाय ययौ सौमित्रिराहवे ॥ ६.५९.५१ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
6.59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुं
ददर्श भीमोद्यतदीप्तचापम्।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालै-
स्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ॥ ६.५९.५२ ॥
ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੀ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੱਲਰੇ ਪਏ ਸਨ।
6.59.53
तमालोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
निवार्य शरजालानि विदुद्राव स रावणम् ॥ ६.५९.५३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।
6.59.54
रथं तस्य समासाद्य बाहुमुद्यम्य दक्षिणम्।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.५४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ॥ ६.५९.५५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਬਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਅਵਧਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਾਨਰਾਂ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਭੈ ਹੈ।
6.59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः।
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम् ॥ ६.५९.५६ ॥
ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਹੈ, ਪੰਜ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
6.59.57
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.५९.५७ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਰਾਵਣ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
6.59.58
क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ॥ ६.५९.५८ ॥
ਛੇਤੀ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰ; ਸਥਿਰ ਕੀਰਤੀ ਪਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਤੇਰੇ ਜਾਣੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।
6.59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्।
प्रहतं हि मया पूर्वमक्षं तव सुतं स्मर ॥ ६.५९.५९ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਬੋਲਿਆ: "ਯਾਦ ਕਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।"
6.59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६० ॥
ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः।
स्थितो मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ॥ ६.५९.६१ ॥
ਉਸ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੋਲਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਮਤੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
6.59.62
आजघान च संक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्।
ततः स तेनाभिहतो वानरेण महात्मना ॥ ६.५९.६२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ...
6.59.63
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमितलेऽचलः।
संग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ॥ ६.५९.६३ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ...
6.59.64
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः।
अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਨਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗਰਜ ਉੱਠੇ। ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
6.59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.५९.६५ ॥
"ਵਾਨਰਾ, ਤੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮ ਲਈ ਸਾਧੂ! ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈਂ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਾਰੁਤਿ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.59.66
धिगस्तु मम वीर्यस्य यत् त्वं जीवसि रावण।
सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ॥ ६.५९.६६ ॥
"ਮੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ! ਰਾਵਣਾ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਂਦਾ ਹੈਂ! ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਰਾਂ, ਦੁਰਬੁੱਧੀ! ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ?"
6.59.67
ततस्त्वां मामको मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम्।
ततो मारुतिवाक्येन कोपस्तस्य प्रजज्वले ॥ ६.५९.६७ ॥
"ਤਦ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮੁੱਠੀ ਤੈਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।" ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
6.59.68
संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्।
पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ॥ ६.५९.६८ ॥
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੱਜੀ ਮੁੱਠੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰੀ।
6.59.69
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः।
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम् ॥ ६.५९.६९ ॥
ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੋਲ ਗਏ; ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਹਵਲ ਵੇਖ ਕੇ (ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ)।
6.59.70
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ ६.५९.७० ॥
ਅਤਿਰਥੀ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੀਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.59.71
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः।
शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ॥ ६.५९.७१ ॥
ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਰਮ-ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੀਲ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.59.72
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः।
करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ ६.५९.७२ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ।
6.59.73
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ॥ ६.५९.७३ ॥
ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਹਨੂਮਾਨ ਵੀ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲੇ।
6.59.74
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्।
अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ॥ ६.५९.७४ ॥
ਨੀਲ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.59.75
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह ॥ ६.५९.७५ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.59.76
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः।
कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा ॥ ६.५९.७६ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀ ਉਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਟੁੱਕੜੇ-ਟੁੱਕੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਉਹ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ, ਕਾਲ-ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
6.59.77
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे ॥ ६.५९.७७ ॥
ਉਸ ਨੀਲ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਕਰਣ, ਸਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਅੰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸੁੱਟੇ।
6.59.78
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः।
अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम् ॥ ६.५९.७८ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪਾਵਕਿ (ਨੀਲ) ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
6.59.79
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः।
ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ॥ ६.५९.७९ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਹਾਪਰਬਤ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਧੁਜਾ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠਾ।
6.59.80
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्।
जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च ॥ ६.५९.८० ॥
ਧੁਜਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅਗਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ; ਤਦ ਨੀਲ ਗਰਜਿਆ।
6.59.81
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्।
लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः ॥ ६.५९.८१ ॥
ਧੁਜਾ ਦੇ ਸਿਰੇ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਿਰੇ ਅਤੇ ਤਾਜ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
6.59.82
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ ६.५९.८२ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਵੀ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਅਦਭੁਤ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।
6.59.83
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ॥ ६.५९.८३ ॥
ਫਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਾ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡੇ।
6.59.84
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ ६.५९.८४ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਤਦ ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚ ਸਕਿਆ।
6.59.85
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ॥ ६.५९.८५ ॥
ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤੀਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਧੁਜਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨੀਲ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
6.59.86
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।
कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह ॥ ६.५९.८६ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਵਾਨਰ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਫੁਰਤੀਲਾ ਹੈਂ।
6.59.87
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर।
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ॥ ६.५९.८७ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈਂ।
6.59.88
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः।
जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ॥ ६.५९.८८ ॥
ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਤੈਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਵਿਛੋੜ ਦੇਵੇਗਾ।
6.59.89
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः।
संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ॥ ६.५९.८९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸਹਿਤ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.59.90
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः।
निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले ॥ ६.५९.९० ॥
ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨੀਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.59.91
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा।
जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत ॥ ६.५९.९१ ॥
ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਨਹੀਂ।
6.59.92
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ ६.५९.९२ ॥
ਬੇਹੋਸ਼ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਮੇਘ-ਗਰਜਣ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
6.59.93
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्।
धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.५९.९३ ॥
ਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤਾਣਨ ਲੱਗਾ।
6.59.94
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो
विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्।
अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र
न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि ॥ ६.५९.९४ ॥
ਅਦੀਨ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ। ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਲੜਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'
6.59.95
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं
ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा।
आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं
रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः ॥ ६.५९.९५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
6.59.96
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं
प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं
संसाद्यमानो मम बाणजालैः ॥ ६.५९.९६ ॥
'ਹੇ ਰਾਘਵ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਉਲਟੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆ, ਅੰਤ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆ! ਇਸੇ ਪਲ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
6.59.97
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो
गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्।
राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा
विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ॥ ६.५९.९७ ॥
ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਚੇ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਗਰਜਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਗਰਜਦੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ।"
6.59.98
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र
बलं प्रतापं च पराक्रमं च।
अवस्थितोऽहं शरचापपाणि-
रागच्छ किं मोघविकत्थनेन ॥ ६.५९.९८ ॥
"ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੀਰਜ, ਬਲ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ। ਆ, ਵਿਅਰਥ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?"
6.59.99
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज
रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्।
ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै-
श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ ६.५९.९९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.100
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्
निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम
ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान् ॥ ६.५९.१०० ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਲੰਕੇਸ਼ਵਰ, ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਟੁੱਟੇ ਮਹਾਸਰਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.59.101
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं
रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः
शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ॥ ६.५९.१०१ ॥
ਕਮਾਨ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਉਸ ਤੇਜ਼ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਸ਼ੁਰ, ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਕਰਣੀ ਅਤੇ ਭੱਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਵਿਚਲਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।
6.59.102
स बाणजालान्यपि तानि तानि
मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः।
विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन
पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच ॥ ६.५९.१०२ ॥
ਆਪਣੇ ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.59.103
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान्
महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्।
संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान्
ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ॥ ६.५९.१०३ ॥
ਮਹਿੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਛੱਡੇ।
6.59.104
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः
शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण
स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे ॥ ६.५९.१०४ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਲੈ-ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ।
6.59.105
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त-
श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य।
पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा-
च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ॥ ६.५९.१०५ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਢਿੱਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਡਗਮਗਾ ਗਏ; ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.106
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान
बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः।
स सायकार्तो विचचाल राजा
कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद ॥ ६.५९.१०६ ॥
ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਬਾਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਰਾਜਾ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ; ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
6.59.107
स कृत्तचापः शरताडितश्च
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः।
जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः
स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः ॥ ६.५९.१०७ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਮੇਦ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਉਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪ ਹੀ ਫੜ ਲਈ।
6.59.108
स तां सधूमानलसंनिकाशां
वित्रासनां संयति वानराणाम्।
चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं
सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ॥ ६.५९.१०८ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਬਲਦੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ।
6.59.109
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै-
र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः।
तथापि सा तस्य विवेश शक्ति-
र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम् ॥ ६.५९.१०९ ॥
ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਉਂਦੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਵੜੀ।
6.59.110
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन्
जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः।
तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य
जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ॥ ६.५९.११० ॥
ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਰਘੁਵੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੜ ਉੱਠਿਆ; ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।
6.59.111
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः ॥ ६.५९.१११ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੰਦਰ, ਮੇਰੂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
6.59.112
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे।
विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ॥ ६.५९.११२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਜਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਸੀਮ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
6.59.113
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ ६.५९.११३ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੰਡਾ ਬਣੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ; ਪਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਾ ਹੋਇਆ।
6.59.114
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥ ६.५९.११४ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.59.115
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः।
जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च ॥ ६.५९.११५ ॥
ਉਸ ਮੁੱਠੀ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਡੋਲਿਆ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.59.116
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु।
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.५९.११६ ॥
ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ; ਚੱਕਰ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਬੇਹਰਕਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰੱਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
6.59.117
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्।
विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ॥ ६.५९.११७ ॥
ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੀ ਨਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਿਆ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ—
6.59.118
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः।
हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ॥ ६.५९.११८ ॥
ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਗਰਜ ਉੱਠੇ। ਤਦ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.59.119
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः।
शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ॥ ६.५९.११९ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ। ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਚਲ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਵਾਨਰ ਲਈ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत् ॥ ६.५९.१२० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਉਸੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪਰਤ ਗਈ।
6.59.121
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे।
आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ।
6.59.122
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ॥ ६.५९.१२२ ॥
ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੰਭਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਅਣਮਾਪੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.59.123
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥ ६.५९.१२३ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਸੈਨਾ ਦੇ ਮਹਾਂਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਝਪਟ ਪਏ।
6.59.124
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ॥ ६.५९.१२४ ॥
ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ।"
6.59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्।
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ॥ ६.५९.१२५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਚੜ੍ਹੇ।
6.59.126
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्।
रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥ ६.५९.१२६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਮਹਾਕਪੀ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.59.127
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्।
वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ॥ ६.५९.१२७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਦੌੜੇ; ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੈਰੋਚਨ ਵੱਲ ਸ਼ਸਤਰ ਉਠਾ ਕੇ ਦੌੜੇ ਸਨ।
6.59.128
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्।
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥ ६.५९.१२८ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼-ਟੰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.59.129
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि ॥ ६.५९.१२९ ॥
"ਰੁਕ, ਰੁਕ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਏਂਗਾ?"
6.59.130
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा
स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा।
गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा
तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥ ६.५९.१३० ॥
ਤੂੰ ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਮ, ਸੂਰਜ, ਸਵਯੰਭੂ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ, ਜਾਂ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਵੇਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ।
6.59.131
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य
गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ ६.५९.१३१ ॥
ਅੱਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ; ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆਵੇਗਾ।
6.59.132
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि
शरैर्जनस्थानकृतालयानि।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि
रक्षःसहस्राणि निषूदितानि ॥ ६.५९.१३२ ॥
ਇਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
6.59.133
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः।
वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे ॥ ६.५९.१३३ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ਰਾਜ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.59.134
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्।
आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः ॥ ६.५९.१३४ ॥
ਵੱਡੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਾਲਾਗਨੀ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਰਗੇ ਦਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ ६.५९.१३५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ।
6.59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान् ॥ ६.५९.१३६ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ।
6.59.137
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं
रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः ॥ ६.५९.१३७ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰੱਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਚੱਕਰਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਧੁਜਾ, ਛੱਤਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਸਾਰਥੀ, ਵਜ੍ਰ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਖੜਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਰੱਥ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।
6.59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान
बाणेन वज्राशनिसंनिभेन।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे
वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ॥ ६.५९.१३८ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ — ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ — ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.59.139
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता-
न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा।
स रामबाणाभिहतो भृशार्त-
श्चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥ ६.५९.१३९ ॥
ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਨਾ ਡੋਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹਿੱਲਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਵੀਰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬਿਆ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
6.59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः
समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं
चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ ६.५९.१४० ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹਾਲ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਦਮਕਦਾ ਅਰਧਚੰਦਰ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਕਿਰੀਟ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.141
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं
शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट-
मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥ ६.५९.१४१ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਹੀਣ ਨਾਗ ਵਰਗੇ, ਬੁੱਝੀ ਲਾਟ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਭਾਹੀਣ, ਸ਼ੋਭਾਹੀਣ, ਕੱਟੀ ਮੁਕਟ-ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
6.59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्।
तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य
न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ॥ ६.५९.१४२ ॥
ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
6.59.143
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं
प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्।
आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी
तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः ॥ ६.५९.१४३ ॥
ਜਾ; ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਤ੍ਰੀਚਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਰੱਥ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਆ; ਤਦ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਵੇਖੇਂਗਾ।
6.59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो
निकृत्तचापः स हताश्वसूतः।
शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो
विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥ ६.५९.१४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ, ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਹਾਨ ਮੁਕਟ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਚਾਨਕ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ।
6.59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे
महाबले दानवदेवशत्रौ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन
चकार रामः परमाहवाग्रे ॥ ६.५९.१४५ ॥
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਦਾਨਵ-ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਜਦ ਵੜ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹਾਯੁੱਧ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.59.146
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ
सुरासुरा भूतगणा दिशश्च।
ससागराः सर्षिमहोरगाश्च
तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः ॥ ६.५९.१४६ ॥
ਉਸ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਂਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹਾਰ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਾਗਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।