वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.6.1
लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भयावहम्।
राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना।
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः ॥ ६.६.१ ॥
लंकेत हनुमंताने केलेले भयंकर व भयावह कर्म पाहून, इंद्राप्रमाणे, राक्षसेंद्र लज्जेने किंचित मान खाली घालून सर्व राक्षसांना म्हणाला.
6.6.2
धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी।
तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी ॥ ६.६.२ ॥
दुर्जय लंका नगरी त्या एकट्या वानराने उद्ध्वस्त करून तिच्यात प्रवेश केला; जानकी सीतेलाही त्यानेच पाहिले.
6.6.3
प्रासादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः।
आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता ॥ ६.६.३ ॥
प्रासाद उद्ध्वस्त झाले, पवित्र चैत्य मोडले, श्रेष्ठ राक्षस मारले गेले आणि सारी लंका नगरी हनुमंताने पूर्णपणे अस्ताव्यस्त केली.
6.6.4
किं करिष्यामि भद्रं वः किं वो युक्तमनन्तरम्।
उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत् ॥ ६.६.४ ॥
मी काय करू? तुमचे कल्याण असो! आता तुम्हाला काय योग्य आहे? आम्हाला सांगा की कोणते कार्य करणे शक्य व शुभ फल देणारे आहे.
6.6.5
मन्त्रमूलं च विजयं प्रवदन्ति मनस्विनः।
तस्माद् वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः ॥ ६.६.५ ॥
शहाणे लोक म्हणतात की विजयाचे मूळ मंत्रणेत असते; म्हणून हे महाबलवानांनो, मी रामाबाबत मंत्रणेलाच अनुमोदन देतो.
6.6.6
त्रिविधाः पुरुषा लोके उत्तमाधममध्यमाः।
तेषां तु समवेतानां गुणदोषौ वदाम्यहम् ॥ ६.६.६ ॥
जगात माणसे तीन प्रकारची असतात: उत्तम, अधम आणि मध्यम. येथे एकत्र जमलेल्यांचे गुण व दोष मी सांगतो.
6.6.7
मन्त्रस्त्रिभिर्हि संयुक्तः समर्थैर्मन्त्रनिर्णये।
मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वाधिकैः ॥ ६.६.७ ॥
मंत्र हा मंत्रनिर्णयात समर्थ अशा तिघांनी युक्त असतो; किंवा समान हेतू असलेल्या मित्रांनी, अथवा श्रेष्ठ बांधवांनीही युक्त असतो.
6.6.8
सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान् प्रवर्तयेत्।
दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥ ६.६.८ ॥
जो इतरांसह मंत्रणा करून कार्यारंभ करवतो आणि दैवावरही प्रयत्न करतो, त्याला पुरुषोत्तम म्हणतात.
6.6.9
एकोऽर्थं विमृशेदेको धर्मे प्रकुरुते मनः।
एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥ ६.६.९ ॥
एक अर्थाचा विचार करतो, एक धर्मात मन लावतो, एक एकटाच कार्ये करतो; त्याला मध्यम नर म्हणतात.
6.6.10
गुणदोषौ न निश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम्।
करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत् स नराधमः ॥ ६.६.१० ॥
गुणदोषांचा निश्चय न करता, दैवाचा आश्रय सोडून, 'मी करीन' असे म्हणत जो कार्याकडे दुर्लक्ष करतो, तो नराधम आहे.
6.6.11
यथेमे पुरुषा नित्यमुत्तमाधममध्यमाः।
एवं मन्त्रोऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः ॥ ६.६.११ ॥
जसे हे पुरुष नेहमी उत्तम, अधम आणि मध्यम असतात, तसेच मंत्रही उत्तम, अधम आणि मध्यम म्हणून जाणावा.
6.6.12
ऐकमत्यमुपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा।
मन्त्रिणो यत्र निरतास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम् ॥ ६.६.१२ ॥
शास्त्रदृष्टीच्या डोळ्याने एकमताला येऊन मंत्री ज्यात निरत असतात, त्या मंत्राला उत्तम मंत्र म्हणतात.
6.6.13
बह्वीरपि मतीर्गत्वा मन्त्रिणामर्थनिर्णयः।
पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः ॥ ६.६.१३ ॥
मंत्र्यांची अनेक मते पुढे आल्यानंतरही शेवटी एकमत झाले, तर तो मंत्र मध्यम मानला जातो.
6.6.14
अन्योन्यमतिमास्थाय यत्र सम्प्रतिभाष्यते।
न चैकमत्ये श्रेयोऽस्ति मन्त्रः सोऽधम उच्यते ॥ ६.६.१४ ॥
एकमेकांच्या मतावर वाद चालू राहतो आणि एकमतात कल्याण नसते, तो मंत्र अधम म्हणला जातो.
6.6.15
तस्मात् सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मतिसत्तमाः।
कार्यं सम्प्रतिपद्यन्तमेतत् कृत्यं मतं मम ॥ ६.६.१५ ॥
म्हणून हे श्रेष्ठ बुद्धिमंतहो, तुम्ही चांगली मसलत केली आहे. मान्य झालेले हेच कार्य करण्यायोग्य आहे, असे माझे मत आहे.
6.6.16
वानराणां हि धीराणां सहस्रैः परिवारितः।
रामोऽभ्येति पुरीं लङ्कामस्माकमुपरोधकः ॥ ६.६.१६ ॥
धीर वानरांच्या हजारो जणांनी वेढलेला राम आपल्या लंका नगरीला वेढा घालण्यासाठी येत आहे.
6.6.17
तरिष्यति च सुव्यक्तं राघवः सागरं सुखम्।
तरसा युक्तरूपेण सानुजः सबलानुगः ॥ ६.६.१७ ॥
राघव आपल्या धाकट्या भावासह आणि सैन्यासह सहजपणे व बलाने समुद्र पार करील, हे स्पष्ट आहे.
6.6.18
समुद्रमुच्छोषयति वीर्येणान्यत्करोति वा।
तस्मिन्नेवंविधे कार्ये विरुद्धे वानरैः सह।
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं सम्मन्त्र्यतां मम ॥ ६.६.१८ ॥
तो आपल्या पराक्रमाने समुद्र आटवील, किंवा दुसरे काहीतरी करील. वानरांच्या विरोधात असलेल्या अशा कार्यात नगर व सैन्याच्या हिताविषयी सर्व काही माझ्यासमोर विचारविनिमय केला जावा.