ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः।
भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ६.६०.१ ॥
ସେ ଲଙ୍କା ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମବାଣର ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ଭଗ୍ନ ଅହଂକାର ସେହି ରାଜା ବ୍ୟଥିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲା।
6.60.2
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः।
अभिभूतोऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥ ६.६०.२ ॥
ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ପରି, ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସାପ ପରି, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜା ପରାଜିତ ହେଲା।
6.60.3
ब्रह्मदण्डप्रतीकानां विद्युच्चलितवर्चसाम्।
स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥ ६.६०.३ ॥
ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ, ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଦୀପ୍ତିଥିବା ରାଘବଙ୍କ ବାଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ବ୍ୟଥିତ ହେଲା।
6.60.4
स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम्।
विप्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६०.४ ॥
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାବଣ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
6.60.5
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः।
यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेण विनिर्जितः ॥ ६.६०.५ ॥
ମୁଁ କରିଥିବା ସେହି ପରମ ତପସ୍ୟା ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ହୋଇ ମୁଁ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲି।
6.60.6
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम्।
मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा ॥ ६.६०.६ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଏବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି: ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ତୁମର ଭୟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ତାହା ସେମିତି ହେଲା।
6.60.7
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः।
अवध्यत्वं मया प्रोक्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ ६.६०.७ ॥
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପନ୍ନଗଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟତା ମାଗିଥିଲି; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ତାହା ମାଗିନଥିଲି।
6.60.8
तमिमं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम्।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनरण्येन यत् पुरा ॥ ६.६०.८ ॥
ଏହି ମନୁଷ୍ୟ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ମାନେ; ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ କୁଳରେ ଜାତ; ପୂର୍ବେ ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ହୋଇଥିଲା।
6.60.9
उत्पत्स्यति हि मद्वंशपुरुषो राक्षसाधम।
यस्त्वां सपुत्रं सामात्यं सबलं साश्वसारथिम् ॥ ६.६०.९ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ବଂଶରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିବ, ହେ ରାକ୍ଷସାଧମ; ସେ ତୁମକୁ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଅମାତ୍ୟ, ସେନା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ବିନାଶ କରିବ।
6.60.10
निहनिष्यति संग्रामे त्वां कुलाधम दुर्मते।
शप्तोऽहं वेदवत्या च यथा सा धर्षिता पुरा ॥ ६.६०.१० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ତୁମକୁ ବଧ କରିବ, ହେ କୁଳାଧମ, ଦୁର୍ମତି; ବେଦବତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶପ୍ତ, ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ଅପମାନ ପରି।
6.60.11
सेयं सीता महाभागा जाता जनकनन्दिनी।
उमा नन्दीश्वरश्चापि रम्भा वरुणकन्यका ॥ ६.६०.११ ॥
ଏହି ମହାଭାଗା ସୀତା ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟାରୂପେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଉମା, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଓ ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା ରମ୍ଭା (ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ)।
6.60.12
यथोक्तास्तन्मया प्राप्तं न मिथ्या ऋषिभाषितम्।
एतदेव समागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ ॥ ६.६०.१२ ॥
କୁହାଯାଇଥିବା ପରି ମୋ ପାଖରେ ଘଟିଲା; ଋଷିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏଥିପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ତୁମମାନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ।
6.60.13
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु।
स चाप्रतिमगाम्भीर्यो देवदानवदर्पहा ॥ ६.६०.१३ ॥
ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନଗରଦ୍ୱାର ଓ ଗୋପୁରର ଶିଖରେ ଠିଆ ହେଉନ୍ତୁ। ଆଉ ସେ (କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ) — ଅତୁଳନୀୟ ଗମ୍ଭୀରତା ଥିବା, ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଦର୍ପ ହରଣକାରୀ।
6.60.14
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
समरे जितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् ॥ ६.६०.१४ ॥
ବ୍ରହ୍ମଶାପରେ ଅଭିଭୂତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଅ। ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜେ ପରାଜିତ ହୋଇଛି ଓ ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହୋଇଛି — ଏହା ସେ ଜାଣନ୍ତୁ।
6.60.15
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः।
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ ६.६०.१५ ॥
ରାକ୍ଷସ ସେନାର ବଳ ଭୟଙ୍କର ଜାଣି ସେହି ମହାବଳ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ — ଦ୍ୱାରରେ ଯତ୍ନ କରାଯାଉ, ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼ାଯାଉ।
6.60.16
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कामोपहतचेतनः ॥ ६.६०.१६ ॥
ନିଦ୍ରାବଶରେ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଅ। ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ସୁଖରେ ଶୋଇଛନ୍ତି; କାମନାରେ ତାଙ୍କ ଚେତନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
6.60.17
नव सप्त दशाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः।
मन्त्रं कृत्वा प्रसुप्तोऽयमितस्तु नवमेऽहनि ॥ ६.६०.१७ ॥
ଏହି ରାକ୍ଷସ ନଅ, ସାତ, ଦଶ ଓ ଆଠ ମାସ ଶୋଇଥାଏ। ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ଏ ଶୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ନବମ ଦିନରେ ଏହାଠାରୁ (ଜାଗରଣ ହେବ)।
6.60.18
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्।
वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव हनिष्यति ॥ ६.६०.१८ ॥
ସେହି ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜଗାଅ। ସେ ମହାବାହୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଓ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରିବେ।
6.60.19
एष केतुः परं संख्ये मुख्यो वै सर्वरक्षसाम्।
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः ॥ ६.६०.१९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୱଜ ଏ ହିଁ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସର୍ବଦା ଶୋଉଛି, ମୂର୍ଖ ହୋଇ ସାଂସାରିକ ସୁଖରେ ରତ ଅଛି।
6.60.20
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे।
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते ॥ ६.६०.२० ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ମୋର ଶୋକ ରହିବ ନାହିଁ।
6.60.21
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि।
ईदृशे व्यसने घोरे यो न साह्याय कल्पते ॥ ६.६०.२१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? ଏପରି ଘୋର ବିପଦରେ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ, ତାହାର ଉପଯୋଗ କ'ଣ?
6.60.22
ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
जग्मुः परमसम्भ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम् ॥ ६.६०.२२ ॥
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେ ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
6.60.23
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः।
गन्धं माल्यं महद्भक्ष्यमादाय सहसा ययुः ॥ ६.६०.२३ ॥
ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନକାରୀ ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ବହୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ।
6.60.24
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्।
कुम्भकर्णगुहां रम्यां पुष्पगन्धप्रवाहिनीम् ॥ ६.६०.२४ ॥
ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ବଡ଼ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ, ଫୁଲ ସୁଗନ୍ଧ ବହାଉଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
6.60.25
कुम्भकर्णस्य निःश्वासादवधूता महाबलाः।
प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर्गुहाम् ॥ ६.६०.२५ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସରେ ଉଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାବଳୀ ବୀରମାନେ କଷ୍ଟରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି ଯତ୍ନରେ ସେହି ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
6.60.26
तां प्रविश्य गुहां रम्यां रत्नकाञ्चनकुट्टिमाम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्राः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२६ ॥
ରତ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଖଚିତ ଭୂମିଥିବା ସେହି ରମଣୀୟ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରାକ୍ଷସ ବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ଭୀଷଣ ପରାକ୍ରମୀଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
6.60.27
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्।
कुम्भकर्णं महानिद्रं समेताः प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.२७ ॥
ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବିକୃତରୂପେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ପର୍ବତ ପରି ମହାନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।
6.60.28
ऊर्ध्वलोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्।
भ्रामयन्तं विनिःश्वासैः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२८ ॥
ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଥିବା, ସର୍ପ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ନିଜ ନିଶ୍ୱାସରେ ଚାରିପାଶ କମ୍ପାଉଥିବା ଭୀଷଣ ପରାକ୍ରମୀ ଶୋଇଥିଲେ।
6.60.29
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्।
शयने न्यस्तसर्वाङ्गं मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ ६.६०.२९ ॥
ଭୀଷଣ ନାସାପୁଟ, ପାତାଳ ପରି ବିଶାଳ ମୁଖ, ଶଯ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିସ୍ତାରି ଶୋଇଥିବା, ମେଦ ଓ ରକ୍ତର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
6.60.30
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गं किरीटेनार्कवर्चसम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्रं कुम्भकर्णमरिंदमम् ॥ ६.६०.३० ॥
ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ଅଙ୍ଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ କିରୀଟଧାରୀ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ରାକ୍ଷସ-ବ୍ୟାଘ୍ର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
6.60.31
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णस्य चाग्रतः।
भूतानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम् ॥ ६.६०.३१ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ କରୁଥିବା ଏକ ରାଶି ସଜାଇଲେ।
6.60.32
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्।
चक्रुर्नैर्ऋतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम् ॥ ६.६०.३२ ॥
ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ହରିଣ, ମହିଷ ଓ ବରାହମାନଙ୍କର ରାଶି ସଜାଇଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରାଶି ମଧ୍ୟ ସଜାଇଲେ।
6.60.33
ततः शोणितकुम्भांश्च मांसानि विविधानि च।
पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः ॥ ६.६०.३३ ॥
ତା'ପରେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରକ୍ତ-କୁମ୍ଭ ଓ ବିବିଧ ମାଂସ ରଖିଲେ।
6.60.34
लिलिपुश्च परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्।
दिव्यैराश्वासयामासुर्माल्यैर्गन्धैश्च गन्धिभिः ॥ ६.६०.३४ ॥
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେମାନେ ପରମ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦେଲେ; ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
6.60.35
धूपगन्धांश्च ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्।
जलदा इव चानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ॥ ६.६०.३५ ॥
ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ବିସ୍ତାର କଲେ ଓ ଶତ୍ରୁତାପକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାସେଠାରେ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.60.36
शङ्खांश्च पूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्।
तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः ॥ ६.६०.३६ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ; କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେମାନେ ଏକାସାଥି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.60.37
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः।
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वरम् ॥ ६.६०.३७ ॥
ସେହି ନିଶାଚରମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ବାହୁ ଥାପଡ଼ିଲେ, ଚିତ୍କାର କଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ଶବ୍ଦ କଲେ।
6.60.38
सशङ्खभेरीपणवप्रणादं
सास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादम्।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः
श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः ॥ ६.६०.३८ ॥
ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ, ପଣବ ଧ୍ୱନି ଓ ଥାପଡ଼ ଏବଂ ସିଂହନାଦରେ ଦିଗ ଭରି ସ୍ୱର୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ପକ୍ଷୀମାନେ ହଠାତ୍ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.60.39
यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा
न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः।
ततो भुशुण्डीर्मुसलानि सर्वे
रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च ॥ ६.६०.३९ ॥
ସେହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ନ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଗଣ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ, ମୁଷଳ ଓ ଗଦା ଧରିଲେ।
6.60.40
तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि-
र्वक्षःस्थले मुद्गरमुष्टिभिश्च।
सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं
रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः ॥ ६.६०.४० ॥
ସେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେହି ଉଗ୍ର ରାକ୍ଷସମାନେ ପର୍ବତ ଶିଖର, ମୁଷଳ, ଗଦା, ମୁଦ୍ଗର ଓ ମୁଷ୍ଟିରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.60.41
तस्य निःश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
राक्षसाः कुम्भकर्णस्य स्थातुं शेकुर्न चाग्रतः ॥ ६.६०.४१ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିଃଶ୍ୱାସର ପବନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.60.42
ततः परिहिता गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः।
मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ ६.६०.४२ ॥
ତାପରେ ଭୀଷଣ ପରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ, ଭେରୀ, ଶଙ୍ଖ ଓ କୁମ୍ଭ ସମୂହ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ।
6.60.43
दश राक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवारयत्।
नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.४३ ॥
ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଏକାସାଥରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ; କଜଳ ରାଶି ପରି ସେ ଶରୀରକୁ ସେମାନେ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
6.60.44
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च न च सम्बुबुधे तदा।
यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा ॥ ६.६०.४४ ॥
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ତଥାପି ସେତେବେଳେ ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ—
6.60.45
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्।
अश्वानुष्ट्रान् खरान् नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ ६.६०.४५ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଘୋଡା, ଓଟ, ଗଧ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ, ଚାବୁକ ଓ ଅଙ୍କୁଶରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
6.60.46
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्।
निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटंकरैः ॥ ६.६०.४६ ॥
ଭେରୀ, ଶଙ୍ଖ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ସର୍ବଶକ୍ତିରେ ବଜାଇଲେ; ବଡ଼ କାଠ ଖଣ୍ଡ ଓ ଡାଳରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
6.60.47
मुद्गरैर्मुसलैश्चापि सर्वप्राणसमुद्यतैः।
तेन नादेन महता लङ्का सर्वा प्रपूरिता।
सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते ॥ ६.६०.४७ ॥
ସର୍ବଶକ୍ତିରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ଗଦା ଓ ମୁଷଳର ସେହି ମହାନାଦରେ ପର୍ବତ ଓ ବନ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ତଥାପି ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ।
6.60.48
ततो भेरीसहस्रं तु युगपत् समहन्यत।
मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः ॥ ६.६०.४८ ॥
ତା'ପରେ ହଜାରେ ଭେରୀ ଏକାସାଥରେ, ଚିକ୍କଣ ସୁନା କାଠିରେ ଚାରିପାଖରୁ ଅବିରାମ ବଜାଗଲା।
6.60.49
एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यते।
शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः ॥ ६.६०.४९ ॥
ଏପରି କଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ନିଦ୍ରାରେ ମଗ୍ନ ସେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶାପବଶ ନିଶାଚରମାନେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।
6.60.50
ततः कोपसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः।
तद् रक्षो बोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम् ॥ ६.६०.५० ॥
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ଜଗାଇବାକୁ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜର ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଲେ।
6.60.51
अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्।
केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णानन्ये दशन्ति च ॥ ६.६०.५१ ॥
କେହି ଭେରୀ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ବଜାଇଲେ, କେହି ମହାଶବ୍ଦ କଲେ, କେହି ତାଙ୍କ କେଶ ଟାଣିଲେ, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କ କାନ କାମୁଡ଼ିଲେ।
6.60.52
उदकुम्भशतानन्ये समसिञ्चन्त कर्णयोः।
न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः ॥ ६.६०.५२ ॥
ଆଉ କେହି ଶହ ଶହ ଜଳକୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ କାନରେ ଢାଳିଲେ। ତଥାପି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଟିକିଏ ହଲିଲା ନାହିଁ; ସେ ମହାନିଦ୍ରାର ବଶରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
6.60.53
अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः।
मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान् ॥ ६.६०.५३ ॥
ଆଉ ତାଙ୍କର ବଳବାନ ସାଥୀମାନେ ହାତରେ ଲୁହାର ଗଦା ଧରି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଅଙ୍ଗରେ ସେହି ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.60.54
रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः।
वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः ॥ ६.६०.५४ ॥
ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଶତଘ୍ନୀଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ପାଖରୁ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାକାୟ ରାକ୍ଷସ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ନାହିଁ।
6.60.55
वारणानां सहस्रं च शरीरेऽस्य प्रधावितम्।
कुम्भकर्णस्तदा बुद्ध्वा स्पर्शं परमबुध्यत ॥ ६.६०.५५ ॥
ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ହଜାରେ ହାତୀ ଧାଇଁଲେ। ତେବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସ୍ପର୍ଶ ବୁଝି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।
6.60.56
स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै-
रचिन्तयंस्तान् विपुलान् प्रहारान्।
निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश्च
विजृम्भमाणः सहसोत्पपात ॥ ६.६०.५६ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ଗଛ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ବିପୁଳ ଆଘାତକୁ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନ କରି, ନିଦ ଭାଙ୍ଗି, କ୍ଷୁଧା ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ହାଇ ଦେଇ ସେ ହଠାତ୍ ଉଠିଲେ।
6.60.57
स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ
विक्षिप्य बाहू जितवज्रसारौ।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं
निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे ॥ ६.६०.५७ ॥
ସେହି ନିଶାଚର ନାଗ-ଭୋଗ ଭଳି ପର୍ବତଶିଖର ସଦୃଶ, ବଜ୍ରର ସାରକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତୁଥିବା ବାହୁ ପ୍ରସାରି, ବଡବାମୁଖାଗ୍ନି ଭଳି ମୁଖ ଖୋଲି ବିକଟ ଭାବେ ହାଇ ଦେଲା।
6.60.58
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्।
ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ ६.६०.५८ ॥
ହାଇ ଦେଉଥିବା ତାଙ୍କ ମୁଖ ପାତାଳ ଭଳି ଦେଖାଗଲା; ମେରୁ ଶିଖର ଉପରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତାହା ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଲା।
6.60.59
स जृम्भमाणोऽतिबलः प्रबुद्धस्तु निशाचरः।
निःश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः ॥ ६.६०.५९ ॥
ହାଇ ଦେଉ ଦେଉ ସେହି ଅତିବଳୀ ନିଶାଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ତା'ର ନିଶ୍ୱାସ ପର୍ବତରୁ ବହୁଥିବା ପବନ ଭଳି ବାହାରିଲା।
6.60.60
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्य कुम्भकर्णस्य तद् बभौ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव दिधक्षतः ॥ ६.६०.६० ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉଠିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ସେହି ରୂପ ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଦହନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ କାଳ ଭଳି ଝଲସିଲା।
6.60.61
तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी।
ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ ॥ ६.६०.६१ ॥
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବିଶାଳ ଆଖି ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନି ଓ ବିଜୁଳିର ଚମକ ପରି ଦେଖାଗଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେମିତି ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମହାଗ୍ରହ ଥିଲା।
6.60.62
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्।
वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः ॥ ६.६०.६२ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦେଖାଇଲେ; ସେହି ମହାବଳ ବରାହ ଓ ମହିଷ ଖାଇଦେଲା।
6.60.63
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्।
मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा ॥ ६.६०.६३ ॥
କ୍ଷୁଧିତ ହୋଇ ସେ ମାଂସ ନେଲା, ତୃଷିତ ହୋଇ ରକ୍ତ ପିଇଲା; ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ଚର୍ବିର ଘଡ଼ା ଓ ମଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାନ କଲା।
6.60.64
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.६०.६४ ॥
ସେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ନିଶାଚରମାନେ ଉଠିଲେ; ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଆଡ଼ୁ ଘେରିଲେ।
6.60.65
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः।
चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान् ॥ ६.६०.६५ ॥
ନିଦରୁ ଉଠିଥିବା ଆଖି ଓ ଘୋଳା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସବୁ ଆଡ଼େ ଦୃଷ୍ଟି ବୁଲାଇ ସେହି ନିଶାଚରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
6.60.66
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः।
बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.६६ ॥
ନୈରୃତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ସମସ୍ତ ନୈରୃତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲା; ଜାଗରିତ ହୋଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା।
6.60.67
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः।
कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन ॥ ६.६०.६७ ॥
ଆପଣମାନେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ମୋତେ କାହିଁକି ଜଗାଇଲେ? ରାଜାଙ୍କର କୁଶଳ ତ? ନା ଏଠାରେ କିଛି ଭୟ ଅଛି?
6.60.68
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्।
यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः ॥ ६.६०.६८ ॥
କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଡ଼ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ପାଇଁ ଆପଣମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଜଗାଇଛନ୍ତି।
6.60.69
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्।
दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम् ॥ ६.६०.६९ ॥
ଆଜି ମୁଁ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ଭୟ ଉତ୍ପାଟନ କରିବି। ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିବି, କିମ୍ବା ସେହିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଶୀତଳ କରିବି।
6.60.70
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्।
तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम् ॥ ६.६०.७० ॥
ସାମାନ୍ୟ କାରଣରେ ମୋ ପରି ଶୋଇଥିବା ଲୋକକୁ କେହି ଜଗାଇବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋତେ ଜଗାଇବାର କାରଣ ଯଥାର୍ଥରେ କୁହନ୍ତୁ।
6.60.71
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्।
यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत ॥ ६.६०.७१ ॥
ଏପରି କ୍ରୋଧରେ କହୁଥିବା ଶତ୍ରୁଦମନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ସଚିବ ଯୂପାକ୍ଷ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲେ।
6.60.72
न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन।
मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते ॥ ६.६०.७२ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ କୌଣସି ଭୟ ଆମ ପାଇଁ କେବେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମକୁ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।
6.60.73
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्।
यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ ६.६०.७३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମକୁ କେବେ ବି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ଆମ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଭୟ ସେପରି।
6.60.74
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता।
सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम् ॥ ६.६०.७४ ॥
ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଆକାରର ବାନରମାନେ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି; ସୀତାହରଣରେ ସନ୍ତପ୍ତ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଆମକୁ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଅଛି।
6.60.75
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी।
कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.६०.७५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ବାନରରେ ଏହି ମହାନଗରୀ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; କୁମାର ଓ ଅକ୍ଷ ଅନୁଚର ଓ ହାତୀ ସହିତ ନିହତ ହେଲେ।
6.60.76
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः।
व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा ॥ ६.६०.७६ ॥
ନିଜେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଂଶଧର, ଦେବତାମାନଙ୍କ କଣ୍ଟକ ସେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ଯାଅ' କହି ଛଡ଼ାଗଲେ।
6.60.77
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ ६.६०.७७ ॥
ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ କି ଦାନବମାନେ ରାଜା କରିନଥିଲେ, ତାହାକୁ ଏଠାରେ ରାମ ପ୍ରାଣସଂଶୟରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
6.60.78
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्।
कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.७८ ॥
ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଇଙ୍କ ପରାଜୟ ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ଘୂରାଇ ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
6.60.79
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्।
राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम् ॥ ६.६०.७९ ॥
ଯୂପାକ୍ଷ, ଆଜି ହିଁ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବାନର ସେନା ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ପରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।
6.60.80
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः।
रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम् ॥ ६.६०.८० ॥
ବାନରମାନଙ୍କ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ତ ମୁଁ ନିଜେ ପାନ କରିବି।
6.60.81
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्।
महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः
कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.६०.८१ ॥
ତାଙ୍କର ଗର୍ବଯୁକ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଢ଼ିଥିବା ଦୋଷଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମହୋଦର ହାତଯୋଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ।
6.60.82
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च।
पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि ॥ ६.६०.८२ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ରାବଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଗୁଣ-ଦୋଷ ବିଚାର କରି ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିବ।
6.60.83
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः।
कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६०.८३ ॥
ମହୋଦରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
6.60.84
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्।
राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम् ॥ ६.६०.८४ ॥
ଶୋଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ନେତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ-ପରାକ୍ରମ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ)ଙ୍କ ଭବନକୁ ଗଲେ।
6.60.85
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः ॥ ६.६०.८५ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନିଶାଚର ପରମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦଶଗ୍ରୀବ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଯୋଡ଼ହାତରେ କହିଲେ।
6.60.86
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर।
कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम् ॥ ६.६०.८६ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ତୁମ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବାହାରିବାର ଦେଖିବ କିପରି?
6.60.87
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम् ॥ ६.६०.८७ ॥
ତେବେ ହର୍ଷିତ ରାବଣ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସେହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କହିଲା, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଯଥାବିଧି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।"
6.60.88
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः।
कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः ॥ ६.६०.८८ ॥
"ତଥାସ୍ତୁ" କହି, ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେହି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ପୁଣି ଫେରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.60.89
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः।
गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय ॥ ६.६०.८९ ॥
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ଯିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କର; ଭାଇଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।
6.60.90
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्।
तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह ॥ ६.६०.९० ॥
ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି "ତଥାସ୍ତୁ" କହି, ସେହି ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଶଯ୍ୟାରୁ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ଉଠିଲେ।
6.60.91
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ ६.६०.९१ ॥
ମୁହଁ ଧୋଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ସେ ବଳ ବଢ଼ାଉଥିବା ପାନୀୟ ଶୀଘ୍ର ଆଣିବାକୁ ତ୍ବରା କଲା।
6.60.92
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया।
मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ ६.६०.९२ ॥
ତା'ପରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୀଘ୍ର ମଦ୍ୟ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଲେ।
6.60.93
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे।
ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ ६.६०.९३ ॥
ଦୁଇ ହଜାର ଘଡ଼ା ପିଇ ସେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା; ଟିକିଏ ଉଗ୍ର ଓ ମତ୍ତ, ତେଜ ଓ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ।
6.60.94
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः।
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६०.९४ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କାଳ, ଅନ୍ତକ ଓ ଯମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ଭାଇଙ୍କ ଗୃହ ଆଡ଼େ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ସେନା ସହିତ ଯୁକ୍ତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପଦଚାଳନାରେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇଲା।
6.60.95
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन्
सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः ॥ ६.६०.९५ ॥
ସେ ନିଜ ଶରୀରରେ ରାଜମାର୍ଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଗଲା, ସହସ୍ରରଶ୍ମି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଯେପରି। ସେଠାରେ ଅଞ୍ଜଳିମାଳାରେ ଘେରି ସେ ଗଲା, ଯେପରି ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି।
6.60.96
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं
वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः।
दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं
वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः ॥ ६.६०.९६ ॥
ରାଜମାର୍ଗରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଶତ୍ରୁଘାତୀକୁ ବାହାରେ ହଠାତ୍ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବନବାସୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଅପ୍ରମେୟ, ପର୍ବତଶିଖର ପରି ତାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଯୂଥପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
6.60.97
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं
व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति।
केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति
केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म ॥ ६.६०.९७ ॥
କେତେକ ଶରଣ ଯୋଗ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶରଣ ଗଲେ; କେତେକ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; କେତେକ ଦଶ-ଦଶ ଜଣ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; କେତେକ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଗଲେ।
6.60.98
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं
स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा।
वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं
भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः ॥ ६.६०.९८ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ମୁକୁଟଧାରୀ, ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଶାଳ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ବନବାସୀମାନେ ଏଣେତେଣେ ପଳାଇଲେ।