ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः।
भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ६.६०.१ ॥
ਉਹ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਦ ਟੁੱਟੇ ਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.60.2
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः।
अभिभूतोऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥ ६.६०.२ ॥
ਸ਼ੇਰ ਦੁਆਰਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਗਰੁੜ ਦੁਆਰਾ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਗਿਆ।
6.60.3
ब्रह्मदण्डप्रतीकानां विद्युच्चलितवर्चसाम्।
स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥ ६.६०.३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਵਰਗੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
6.60.4
स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम्।
विप्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६०.४ ॥
ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.60.5
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः।
यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेण विनिर्जितः ॥ ६.६०.५ ॥
ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਰਮ ਤਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।
6.60.6
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम्।
मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा ॥ ६.६०.६ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ: ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ; ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ।
6.60.7
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः।
अवध्यत्वं मया प्रोक्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ ६.६०.७ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਵਧਯਤਾ ਮੰਗੀ ਸੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ ਸੀ।
6.60.8
तमिमं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम्।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनरण्येन यत् पुरा ॥ ६.६०.८ ॥
ਇਸ ਮਨੁੱਖ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਰਣਿਆ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਸੀ।
6.60.9
उत्पत्स्यति हि मद्वंशपुरुषो राक्षसाधम।
यस्त्वां सपुत्रं सामात्यं सबलं साश्वसारथिम् ॥ ६.६०.९ ॥
ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਜਨਮੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਚ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਹਿਤ ਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
6.60.10
निहनिष्यति संग्रामे त्वां कुलाधम दुर्मते।
शप्तोऽहं वेदवत्या च यथा सा धर्षिता पुरा ॥ ६.६०.१० ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ, ਹੇ ਕੁਲ-ਨੀਚ, ਦੁਰਮਤੀ; ਵੇਦਵਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਰਾਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
6.60.11
सेयं सीता महाभागा जाता जनकनन्दिनी।
उमा नन्दीश्वरश्चापि रम्भा वरुणकन्यका ॥ ६.६०.११ ॥
ਇਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੀਤਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ; ਉਮਾ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਰੰਭਾ (ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਵਾਂਗ)।
6.60.12
यथोक्तास्तन्मया प्राप्तं न मिथ्या ऋषिभाषितम्।
एतदेव समागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ ॥ ६.६०.१२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
6.60.13
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु।
स चाप्रतिमगाम्भीर्यो देवदानवदर्पहा ॥ ६.६०.१३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ। ਅਤੇ ਉਹ (ਕੁੰਭਕਰਣ) — ਜਿਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
6.60.14
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
समरे जितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् ॥ ६.६०.१४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਹ ਸੁਣੇ।
6.60.15
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः।
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ ६.६०.१५ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬਲ ਭਿਆਨਕ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ — ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੌਕਸੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
6.60.16
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कामोपहतचेतनः ॥ ६.६०.१६ ॥
ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਉਹ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ; ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
6.60.17
नव सप्त दशाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः।
मन्त्रं कृत्वा प्रसुप्तोऽयमितस्तु नवमेऽहनि ॥ ६.६०.१७ ॥
ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੌਂ, ਸੱਤ, ਦਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਹੁਣ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਇਸ ਤੋਂ (ਜਾਗ ਆਵੇਗੀ)।
6.60.18
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्।
वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव हनिष्यति ॥ ६.६०.१८ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਜਗਾਓ। ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
6.60.19
एष केतुः परं संख्ये मुख्यो वै सर्वरक्षसाम्।
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः ॥ ६.६०.१९ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਝੰਡਾ ਹੈ; ਕੁੰਭਕਰਣ ਸਦਾ ਸੌਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਬਣ ਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।
6.60.20
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे।
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते ॥ ६.६०.२० ॥
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਕੁੰਭਕਰਣ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
6.60.21
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि।
ईदृशे व्यसने घोरे यो न साह्याय कल्पते ॥ ६.६०.२१ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਐਸੀ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?
6.60.22
ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
जग्मुः परमसम्भ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम् ॥ ६.६०.२२ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
6.60.23
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः।
गन्धं माल्यं महद्भक्ष्यमादाय सहसा ययुः ॥ ६.६०.२३ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਸੁਗੰਧੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਏ।
6.60.24
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्।
कुम्भकर्णगुहां रम्यां पुष्पगन्धप्रवाहिनीम् ॥ ६.६०.२४ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ, ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਹਾਉਂਦੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
6.60.25
कुम्भकर्णस्य निःश्वासादवधूता महाबलाः।
प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर्गुहाम् ॥ ६.६०.२५ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਏ ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
6.60.26
तां प्रविश्य गुहां रम्यां रत्नकाञ्चनकुट्टिमाम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्राः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२६ ॥
ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੀ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਨੈਰਿਤ ਵਿਅਾਘਰਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖਿਆ।
6.60.27
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्।
कुम्भकर्णं महानिद्रं समेताः प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.२७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਖਿੱਲਰੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਸੁੱਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
6.60.28
ऊर्ध्वलोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्।
भ्रामयन्तं विनिःश्वासैः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२८ ॥
ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਰੋਂਗਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ।
6.60.29
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्।
शयने न्यस्तसर्वाङ्गं मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ ६.६०.२९ ॥
ਭਿਆਨਕ ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਾਤਾਲ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਪਸਾਰ ਕੇ ਪਿਆ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਗੰਧ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.60.30
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गं किरीटेनार्कवर्चसम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्रं कुम्भकर्णमरिंदमम् ॥ ६.६०.३० ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੁਕਟ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਵਿਆਘਰ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ।
6.60.31
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णस्य चाग्रतः।
भूतानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम् ॥ ६.६०.३१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਢੇਰ ਲਾਇਆ।
6.60.32
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्।
चक्रुर्नैर्ऋतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम् ॥ ६.६०.३२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਹਿਰਨਾਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾਏ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਢੇਰ ਲਾਇਆ।
6.60.33
ततः शोणितकुम्भांश्च मांसानि विविधानि च।
पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः ॥ ६.६०.३३ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਹੂ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਰੱਖਿਆ।
6.60.34
लिलिपुश्च परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्।
दिव्यैराश्वासयामासुर्माल्यैर्गन्धैश्च गन्धिभिः ॥ ६.६०.३४ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਚੰਦਨ ਲਾਇਆ; ਦਿਵ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ।
6.60.35
धूपगन्धांश्च ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्।
जलदा इव चानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ॥ ६.६०.३५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੂਪ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ।
6.60.36
शङ्खांश्च पूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्।
तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः ॥ ६.६०.३६ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.60.37
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः।
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वरम् ॥ ६.६०.३७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੇ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਹਾਂ ਠੋਕੀਆਂ, ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰੇ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ।
6.60.38
सशङ्खभेरीपणवप्रणादं
सास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादम्।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः
श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः ॥ ६.६०.३८ ॥
ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਪਣਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਛੀ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.60.39
यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा
न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः।
ततो भुशुण्डीर्मुसलानि सर्वे
रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च ॥ ६.६०.३९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨਾ ਜਾਗਿਆ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀਆਂ, ਮੁਸਲ ਅਤੇ ਗਦਾਵਾਂ ਫੜ ਲਈਆਂ।
6.60.40
तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि-
र्वक्षःस्थले मुद्गरमुष्टिभिश्च।
सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं
रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः ॥ ६.६०.४० ॥
ਤਦ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਗਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਮੁਸਲਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
6.60.41
तस्य निःश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
राक्षसाः कुम्भकर्णस्य स्थातुं शेकुर्न चाग्रतः ॥ ६.६०.४१ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।
6.60.42
ततः परिहिता गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः।
मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ ६.६०.४२ ॥
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਣਵ, ਭੇਰੀਆਂ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਸ ਕੇ ਫੜ ਲਏ।
6.60.43
दश राक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवारयत्।
नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.४३ ॥
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਕਾਜਲ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
6.60.44
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च न च सम्बुबुधे तदा।
यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा ॥ ६.६०.४४ ॥
ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਗਰਜਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਾ ਜਾਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾ ਨਾ ਸਕੇ—
6.60.45
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्।
अश्वानुष्ट्रान् खरान् नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ ६.६०.४५ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਘੋੜਿਆਂ, ਊਠਾਂ, ਖੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਡਿਆਂ, ਕੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
6.60.46
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्।
निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटंकरैः ॥ ६.६०.४६ ॥
ਭੇਰੀ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਜਾਏ; ਵੱਡੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ।
6.60.47
मुद्गरैर्मुसलैश्चापि सर्वप्राणसमुद्यतैः।
तेन नादेन महता लङ्का सर्वा प्रपूरिता।
सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते ॥ ६.६०.४७ ॥
ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲਾਂ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਭਰ ਗਈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਾ ਜਾਗਿਆ।
6.60.48
ततो भेरीसहस्रं तु युगपत् समहन्यत।
मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः ॥ ६.६०.४८ ॥
ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਭੇਰੀਆਂ ਇਕੱਠਿਆਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
6.60.49
एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यते।
शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः ॥ ६.६०.४९ ॥
ਏਦਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਅਤਿ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਉਹ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਤਦ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
6.60.50
ततः कोपसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः।
तद् रक्षो बोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम् ॥ ६.६०.५० ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਇਆ।
6.60.51
अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्।
केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णानन्ये दशन्ति च ॥ ६.६०.५१ ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੇਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਕੱਟੇ।
6.60.52
उदकुम्भशतानन्ये समसिञ्चन्त कर्णयोः।
न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः ॥ ६.६०.५२ ॥
ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਹਿੱਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮਹਾਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
6.60.53
अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः।
मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान् ॥ ६.६०.५३ ॥
ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਲਵਾਨ ਸਾਥੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.60.54
रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः।
वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः ॥ ६.६०.५४ ॥
ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਸ਼ਤਘਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਕਾਇ ਰਾਕਸ਼ ਨਾ ਜਾਗਿਆ।
6.60.55
वारणानां सहस्रं च शरीरेऽस्य प्रधावितम्।
कुम्भकर्णस्तदा बुद्ध्वा स्पर्शं परमबुध्यत ॥ ६.६०.५५ ॥
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਦੌੜ ਪਏ। ਤਦ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਉਸ ਛੋਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਪਿਆ।
6.60.56
स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै-
रचिन्तयंस्तान् विपुलान् प्रहारान्।
निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश्च
विजृम्भमाणः सहसोत्पपात ॥ ६.६०.५६ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਨੀਂਦ ਟੁੱਟਣ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਜਮਾਈ ਲੈਂਦਾ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.60.57
स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ
विक्षिप्य बाहू जितवज्रसारौ।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं
निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे ॥ ६.६०.५७ ॥
ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਨਾਗ-ਕੁੰਡਲੀ ਵਰਗੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਸਮਾਨ, ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ, ਵਡਵਾਮੁਖ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਮਾਈ ਲਈ।
6.60.58
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्।
ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ ६.६०.५८ ॥
ਜਮਾਈ ਲੈਂਦਾ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ; ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ।
6.60.59
स जृम्भमाणोऽतिबलः प्रबुद्धस्तु निशाचरः।
निःश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः ॥ ६.६०.५९ ॥
ਜਮਾਈ ਲੈਂਦਾ ਉਹ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਉਸਦਾ ਸਾਹ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ।
6.60.60
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्य कुम्भकर्णस्य तद् बभौ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव दिधक्षतः ॥ ६.६०.६० ॥
ਜਦੋਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਸਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
6.60.61
तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी।
ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ ॥ ६.६०.६१ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿੱਸੀਆਂ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਦੀਪਤ ਮਹਾਗ੍ਰਹ ਹੋਣ।
6.60.62
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्।
वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः ॥ ६.६०.६२ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਖਾਏ; ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਖਾ ਲਈਆਂ।
6.60.63
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्।
मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा ॥ ६.६०.६३ ॥
ਭੁੱਖੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸ ਲਿਆ, ਪਿਆਸੇ ਹੋਣ ਤੇ ਲਹੂ ਪੀਤਾ; ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਪੀ ਲਈ।
6.60.64
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.६०.६४ ॥
ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਉੱਠ ਖਲੋਏ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
6.60.65
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः।
चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान् ॥ ६.६०.६५ ॥
ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.60.66
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः।
बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.६६ ॥
ਨੈਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੈਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
6.60.67
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः।
कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन ॥ ६.६०.६७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਗਾਇਆ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?
6.60.68
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्।
यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः ॥ ६.६०.६८ ॥
ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਹੈ।
6.60.69
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्।
दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम् ॥ ६.६०.६९ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
6.60.70
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्।
तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम् ॥ ६.६०.७० ॥
ਛੋਟੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਗਾਏਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
6.60.71
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्।
यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत ॥ ६.६०.७१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।
6.60.72
न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन।
मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते ॥ ६.६०.७२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.60.73
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्।
यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ ६.६०.७३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੈਂਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਜੋ ਡਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ।
6.60.74
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता।
सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम् ॥ ६.६०.७४ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਸੀਤਾ-ਹਰਨ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਡਰ ਹੈ।
6.60.75
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी।
कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.६०.७५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕੋ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.60.76
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः।
व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा ॥ ६.६०.७६ ॥
ਖੁਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪੁਲਸਤਿ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੰਡਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ 'ਜਾ' ਆਖ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
6.60.77
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ ६.६०.७७ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਂਤਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।
6.60.78
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्।
कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.७८ ॥
ਯੂਪਾਕਸ਼ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਦੀ ਹਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
6.60.79
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्।
राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम् ॥ ६.६०.७९ ॥
ਯੂਪਾਕ੍ਸ਼, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।
6.60.80
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः।
रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम् ॥ ६.६०.८० ॥
ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਦਾ ਲਹੂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਪੀਵਾਂਗਾ।
6.60.81
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्।
महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः
कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.६०.८१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਧੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹੋਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.60.82
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च।
पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि ॥ ६.६०.८२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇਂਗਾ।
6.60.83
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः।
कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६०.८३ ॥
ਮਹੋਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
6.60.84
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्।
राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम् ॥ ६.६०.८४ ॥
ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ-ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
6.60.85
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः ॥ ६.६०.८५ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ।
6.60.86
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर।
कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम् ॥ ६.६०.८६ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਣ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖੇਂਗਾ?
6.60.87
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम् ॥ ६.६०.८७ ॥
ਤਦ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ਕਰੋ।"
6.60.88
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः।
कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः ॥ ६.६०.८८ ॥
"ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੁੜ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
6.60.89
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः।
गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय ॥ ६.६०.८९ ॥
ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ; ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।
6.60.90
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्।
तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह ॥ ६.६०.९० ॥
ਦੁਰਧਰਸ਼ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝ ਕੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉਛਲ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.60.91
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ ६.६०.९१ ॥
ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸੇ ਨੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੇਅ ਜਲਦੀ ਮੰਗਵਾਇਆ।
6.60.92
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया।
मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ ६.६०.९२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲੈ ਆਏ।
6.60.93
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे।
ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ ६.६०.९३ ॥
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ; ਕੁਝ ਉਗਰ ਅਤੇ ਮਸਤ, ਤੇਜ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
6.60.94
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः।
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६०.९४ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੁੰਭਕਰਣ ਕਾਲ, ਅੰਤਕ ਅਤੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ। ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੀ।
6.60.95
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन्
सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः ॥ ६.६०.९५ ॥
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ। ਉਥੇ ਹੱਥ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਸਵੈਂਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.60.96
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं
वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः।
दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं
वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः ॥ ६.६०.९६ ॥
ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਰੀ-ਘਾਤਕ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਅਪਾਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਡਰ ਗਏ।
6.60.97
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं
व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति।
केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति
केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म ॥ ६.६०.९७ ॥
ਕੁਝ ਸ਼ਰਨ ਯੋਗ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਕੁਝ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਦਸ-ਦਸ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
6.60.98
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं
स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा।
वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं
भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः ॥ ६.६०.९८ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ, ਮੁਕਟਧਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਨਵਾਸੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਗਏ।