รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः।
भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ६.६०.१ ॥
ราวณะเข้าไปในนครลงกาแล้ว ถูกความกลัวต่อลูกศรของพระรามทำให้ทุกข์ทรมาน ความทะนงของเขาแตกสลาย ในเวลานั้นกษัตริย์ผู้นั้นก็กลายเป็นผู้มีอินทรีย์ระส่ำระสาย
6.60.2
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः।
अभिभूतोऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥ ६.६०.२ ॥
เหมือนช้างถูกสิงโตข่มเหง หรือพญางูถูกครุฑข่มเหง กษัตริย์ผู้นั้นก็ถูกพระราฆพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ข่มเหงฉะนั้น
6.60.3
ब्रह्मदण्डप्रतीकानां विद्युच्चलितवर्चसाम्।
स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥ ६.६०.३ ॥
ราวณะระลึกถึงลูกศรของพระราฆพ ซึ่งเหมือนอาวุธพรหมทัณฑ์และมีรัศมีแวบวาบดังสายฟ้า ท้าวเจ้าแห่งรากษสจึงทุกข์ระทม
6.60.4
स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम्।
विप्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६०.४ ॥
ราวณะประทับบนพระที่นั่งทองอันทิพย์และสูงสุด มองดูเหล่ารากษส แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
6.60.5
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः।
यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेण विनिर्जितः ॥ ६.६०.५ ॥
ตบะอันยิ่งใหญ่ที่ข้าได้บำเพ็ญมาทั้งหมด แท้จริงแล้วไร้ผลเปล่า เพราะข้าผู้เสมอด้วยพระอินทร์ กลับถูกมนุษย์ผู้หนึ่งชนะ
6.60.6
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम्।
मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा ॥ ६.६०.६ ॥
นี่คือถ้อยคำอันน่าสะพรึงของพระพรหมที่มาถึงข้าแล้ว จงรู้เถิดว่าเจ้ากลัวมนุษย์ ดังนั้นมันจึงเป็นเช่นนั้น
6.60.7
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः।
अवध्यत्वं मया प्रोक्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ ६.६०.७ ॥
ข้าขอความไม่มีใครฆ่าได้จากเทพ ทานพ คนธรรพ์ ยักษ์ รากษส และนาค แต่ข้าไม่ได้ขอให้พ้นจากมนุษย์
6.60.8
तमिमं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम्।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनरण्येन यत् पुरा ॥ ६.६०.८ ॥
ข้าเห็นว่ามนุษย์ผู้นี้คือพระรามพระโอรสของท้าวทศรถ ผู้เกิดในวงศ์อิกษวากุ คือผู้ที่พระอนรัณยะเคยทำนายไว้แต่กาลก่อน
6.60.9
उत्पत्स्यति हि मद्वंशपुरुषो राक्षसाधम।
यस्त्वां सपुत्रं सामात्यं सबलं साश्वसारथिम् ॥ ६.६०.९ ॥
แท้จริงบุรุษในวงศ์ของข้าจะบังเกิดขึ้น ผู้ต่ำช้าที่สุดในหมู่รากษส ผู้จะสังหารเจ้า พร้อมทั้งโอรส อำมาตย์ กองทัพ ม้า และสารถีของเจ้า
6.60.10
निहनिष्यति संग्रामे त्वां कुलाधम दुर्मते।
शप्तोऽहं वेदवत्या च यथा सा धर्षिता पुरा ॥ ६.६०.१० ॥
ในการสงครามเขาจะสังหารเจ้า ผู้ต่ำช้าแห่งวงศ์ ผู้มีใจชั่วร้าย ข้าเองก็ถูกนางเวทวดีสาปไว้ เหมือนที่นางถูกข่มเหงแต่กาลก่อน
6.60.11
सेयं सीता महाभागा जाता जनकनन्दिनी।
उमा नन्दीश्वरश्चापि रम्भा वरुणकन्यका ॥ ६.६०.११ ॥
นางสีดาผู้มีโชคยิ่งนี้ ธิดาของพระชนก ได้ถือกำเนิดแล้ว เช่นเดียวกับที่พระอุมา พระนันทีศวร และนางรัมภา ธิดาของพระวรุณ เคยถือกำเนิดมาก่อน
6.60.12
यथोक्तास्तन्मया प्राप्तं न मिथ्या ऋषिभाषितम्।
एतदेव समागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ ॥ ६.६०.१२ ॥
สิ่งที่ได้กล่าวไว้นั้นได้เกิดขึ้นแก่ข้าแล้ว ถ้อยคำของฤๅษีไม่เป็นเท็จ ดังนั้นพวกท่านควรมาประชุมกันที่นี่ และพยายามให้สำเร็จเป้าหมายนี้เถิด
6.60.13
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु।
स चाप्रतिमगाम्भीर्यो देवदानवदर्पहा ॥ ६.६०.१३ ॥
ให้รากษสทั้งหลายยืนอยู่บนยอดประตูเมืองและหอสังเกตการณ์ด้วยเถิด ส่วนพระรามผู้มีความลึกซึ้งหาใดเปรียบมิได้ เป็นผู้ทำลายความทะนงของเทพและทานพ
6.60.14
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
समरे जितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् ॥ ६.६०.१४ ॥
ให้ปลุกกุมภกรรณซึ่งถูกคำสาปของพระพรหมข่มไว้ให้ตื่นขึ้นเถิด ให้เขารู้ว่าข้าพ่ายแพ้ในการรบ และปรหัสถ์ถูกสังหารแล้ว
6.60.15
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः।
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ ६.६०.१५ ॥
เมื่อท้าวผู้มีกำลังมากรู้ว่ากำลังของรากษสนั้นน่ากลัวยิ่ง จึงสั่งว่า ให้ระวังรักษาประตูให้ดี และให้คนขึ้นไปบนกำแพงเมือง
6.60.16
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कामोपहतचेतनः ॥ ६.६०.१६ ॥
ให้ปลุกกุมภกรรณผู้ถูกอำนาจแห่งนิทราครอบงำให้ตื่นขึ้นเถิด เขานอนอย่างสบาย ปราศจากความกังวล จิตใจถูกความใคร่ทำลาย
6.60.17
नव सप्त दशाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः।
मन्त्रं कृत्वा प्रसुप्तोऽयमितस्तु नवमेऽहनि ॥ ६.६०.१७ ॥
รากษสผู้นี้นอนหลับไปเก้า เจ็ด สิบ และแปดเดือน ครั้นปรึกษาหารือกันแล้วเขาก็หลับไป แต่ในวันที่เก้านับจากนี้เขาจะตื่นขึ้น
6.60.18
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्।
वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव हनिष्यति ॥ ६.६०.१८ ॥
จงรีบปลุกกุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาลนั้นให้ตื่นเถิด เพราะในการรบ ผู้มีแขนใหญ่นั้นเป็นยอดแห่งรากษสทั้งปวง เขาจะสังหารพวกวานรและราชกุมารทั้งสองในไม่ช้า
6.60.19
एष केतुः परं संख्ये मुख्यो वै सर्वरक्षसाम्।
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः ॥ ६.६०.१९ ॥
ในการรบเขาคือธงชัยสูงสุด เป็นประมุขแห่งรากษสทั้งปวง กุมภกรรณนอนหลับอยู่เสมอ หลงใหลและยินดีในความสุขของโลกียะ
6.60.20
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे।
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते ॥ ६.६०.२० ॥
แม้ข้าจะถูกพระรามทำให้พ่ายแพ้ในการสงครามอันน่าสะพรึงกลัวครั้งนี้ ข้าก็จะไม่มีความโศกเศร้า เมื่อกุมภกรรณได้ตื่นขึ้นแล้ว
6.60.21
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि।
ईदृशे व्यसने घोरे यो न साह्याय कल्पते ॥ ६.६०.२१ ॥
ข้าพเจ้าจะทำอย่างไรได้เล่าเมื่อปราศจากเขาผู้มีกำลังเทียบเท่าพระอินทร์ ในยามวิบัติอันร้ายแรงเช่นนี้ ผู้ใดที่ไม่อาจให้ความช่วยเหลือก็ไร้ประโยชน์
6.60.22
ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
जग्मुः परमसम्भ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम् ॥ ६.६०.२२ ॥
เมื่อได้ฟังคำสั่งของจอมรากษสนั้นแล้ว พวกรากษสต่างตื่นตระหนกยิ่งนัก จึงไปยังที่พำนักของกุมภกรรณ
6.60.23
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः।
गन्धं माल्यं महद्भक्ष्यमादाय सहसा ययुः ॥ ६.६०.२३ ॥
พวกรากษสผู้กินเนื้อและเลือดซึ่งรับคำสั่งจากราวณะ ได้นำเครื่องหอม พวงมาลัย และอาหารมากมายไปด้วย แล้วออกเดินทางทันที
6.60.24
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्।
कुम्भकर्णगुहां रम्यां पुष्पगन्धप्रवाहिनीम् ॥ ६.६०.२४ ॥
พวกเขาเข้าไปในถ้ำอันงดงามของกุมภกรรณ ซึ่งกว้างหนึ่งโยชน์โดยรอบ มีประตูใหญ่หลายบาน และเต็มไปด้วยกลิ่นหอมของดอกไม้
6.60.25
कुम्भकर्णस्य निःश्वासादवधूता महाबलाः।
प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर्गुहाम् ॥ ६.६०.२५ ॥
พวกนักรบผู้ทรงพลังถูกลมหายใจของกุมภกรรณพัดกระเจิดกระเจิง จึงพยายามยืนให้มั่นอย่างยากลำบาก และเข้าไปในถ้ำนั้นด้วยความเพียรพยายาม
6.60.26
तां प्रविश्य गुहां रम्यां रत्नकाञ्चनकुट्टिमाम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्राः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२६ ॥
เมื่อเข้าไปในถ้ำอันงดงามซึ่งพื้นปูด้วยอัญมณีและทองคำแล้ว พวกนิรฤติผู้เป็นเสือในหมู่ของตนก็เห็นเขานอนอยู่ที่นั่น ผู้มีอานุภาพน่าสะพรึงกลัว
6.60.27
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्।
कुम्भकर्णं महानिद्रं समेताः प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.२७ ॥
พวกเขารวมกลุ่มกันพยายามปลุกกุมภกรรณซึ่งนอนเหยียดกายบิดเบี้ยวเหมือนภูเขาที่ถล่มลงมา ขณะที่เขาหลับลึกอย่างยิ่ง
6.60.28
ऊर्ध्वलोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्।
भ्रामयन्तं विनिःश्वासैः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२८ ॥
ร่างกายของเขาขนลุกชัน หายใจเหมือนงูใหญ่ ลมหายใจของเขาพัดกวนอากาศ ผู้มีอานุภาพน่าสะพรึงกลัวนั้นนอนอยู่
6.60.29
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्।
शयने न्यस्तसर्वाङ्गं मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ ६.६०.२९ ॥
จมูกของเขาน่ากลัว ปากกว้างใหญ่ดุจแดนบาดาล แขนขาทุกส่วนของเขาวางเหยียดอยู่บนแท่นนอน มีกลิ่นไขมันและเลือดคลุ้งไป พวกเขาเห็นเขาเช่นนั้น
6.60.30
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गं किरीटेनार्कवर्चसम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्रं कुम्भकर्णमरिंदमम् ॥ ६.६०.३० ॥
แขนขาของเขาถูกรัดด้วยกำไลทองคำ มีมงกุฎประดับศีรษะ สว่างดุจดวงอาทิตย์ เขาคือกุมภกรรณผู้ปราบศัตรู เสือในหมู่นิรฤติ พวกเขาได้เห็นเขาแล้ว
6.60.31
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णस्य चाग्रतः।
भूतानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम् ॥ ६.६०.३१ ॥
จากนั้นบรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้จัดกองเครื่องบูชาอันสูงใหญ่ดุจเขาพระสุเมรุไว้เบื้องหน้ากุมภกรรณ เป็นเครื่องบูชาอันเลิศเพื่อให้สัตว์ทั้งปวงอิ่มเอิบ
6.60.32
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्।
चक्रुर्नैर्ऋतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम् ॥ ६.६०.३२ ॥
เสือแห่งรากษสทั้งหลายได้จัดกองเนื้อกวาง ควาย และหมู เป็นกองสูงใหญ่ และยังจัดกองอาหารอันน่าอัศจรรย์ไว้ด้วย
6.60.33
ततः शोणितकुम्भांश्च मांसानि विविधानि च।
पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः ॥ ६.६०.३३ ॥
จากนั้นศัตรูของเทวดาได้วางไหเลือดและเนื้อหลากชนิดไว้เบื้องหน้ากุมภกรรณ
6.60.34
लिलिपुश्च परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्।
दिव्यैराश्वासयामासुर्माल्यैर्गन्धैश्च गन्धिभिः ॥ ६.६०.३४ ॥
พวกเขาทาจันทน์อันล้ำค่าที่สุดให้แก่ผู้เผาผลาญศัตรู และปลอบประโลมเขาด้วยพวงมาลัยทิพย์และเครื่องหอมต่าง ๆ
6.60.35
धूपगन्धांश्च ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्।
जलदा इव चानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ॥ ६.६०.३५ ॥
พวกเขาจุดธูปให้กลิ่นหอมฟุ้งไป และสรรเสริญผู้เผาผลาญศัตรู ส่วนพวกยาตุธานะก็คำรามกึกก้องไปมาดุจเมฆฝน
6.60.36
शङ्खांश्च पूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्।
तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः ॥ ६.६०.३६ ॥
พวกเขาเป่าสังข์ซึ่งมีรัศมีดุจพระจันทร์ และด้วยความโกรธแค้น ต่างคำรามพร้อมกันเสียงดังสนั่น
6.60.37
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः।
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वरम् ॥ ६.६०.३७ ॥
พวกนิศาจรคำรามกึกก้อง ตบแขนของตน และร้องเสียงดังลั่น เพื่อปลุกกุมภกรรณ พวกเขาจึงส่งเสียงอึกทึกอย่างยิ่ง
6.60.38
सशङ्खभेरीपणवप्रणादं
सास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादम्।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः
श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः ॥ ६.६०.३८ ॥
เสียงสังข์ กลอง และฉิ่งดังกึกก้อง ผสมกับเสียงตบมือและเสียงคำรามดุจสิงโต ทำให้นกทั้งหลายที่บินไปทั่วทิศและพุ่งขึ้นสู่สวรรค์ต่างตกลงมาทันที เมื่อได้ยินเสียงอึกทึกเช่นนั้น
6.60.39
यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा
न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः।
ततो भुशुण्डीर्मुसलानि सर्वे
रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च ॥ ६.६०.३९ ॥
เมื่อกุมภกรรณผู้ยิ่งใหญ่ยังไม่ตื่นจากการหลับแม้เสียงอึกทึกนั้นจะดังเพียงใด พวกกองทัพรากษสทั้งหมดจึงคว้าอาวุธหลายชนิด ทั้งขวานยาว ท่อนไม้ใหญ่ และกระบองเหล็ก
6.60.40
तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि-
र्वक्षःस्थले मुद्गरमुष्टिभिश्च।
सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं
रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः ॥ ६.६०.४० ॥
ตอนนั้นพวกรากษสดุร้ายได้ทุบกุมภกรรณผู้กำลังหลับสบายอยู่บนพื้นด้วยยอดภูเขา ท่อนไม้ กระบอง ค้อน และหมัด ทุบลงที่อกของเขา
6.60.41
तस्य निःश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
राक्षसाः कुम्भकर्णस्य स्थातुं शेकुर्न चाग्रतः ॥ ६.६०.४१ ॥
ด้วยลมจากลมหายใจของรากษสกุมภกรรณนั้น รากษสทั้งหลายไม่อาจยืนอยู่ต่อหน้าเขาได้เลย
6.60.42
ततः परिहिता गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः।
मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ ६.६०.४२ ॥
ครั้นแล้ว รากษสผู้มีวิกรมอันน่าสะพรึงกลัวเหล่านั้นก็เตรียมตัวอย่างแน่นหนา พร้อมกลองมฤทังคะ กลองปณวะ กลองเภรี สังข์ และกุมภะ
6.60.43
दश राक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवारयत्।
नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.४३ ॥
รากษสหมื่นตนพร้อมกันล้อมเขาไว้ และพยายามปลุกเขา ผู้มีร่างดุจกองผงยาตาสีคล้ำ
6.60.44
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च न च सम्बुबुधे तदा।
यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा ॥ ६.६०.४४ ॥
พวกมันตีเขาและคำรามอยู่ แต่เขาก็ยังไม่ตื่น และเมื่อพวกมันไม่อาจปลุกเขาได้ในตอนนั้น
6.60.45
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्।
अश्वानुष्ट्रान् खरान् नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ ६.६०.४५ ॥
ต่อมา พวกมันจึงทุ่มเทความพยายามอันหนักหน่วงและน่าสะพรึงยิ่งขึ้น ตีม้า อูฐ ลา และช้างด้วยท่อนไม้ แส้ และขอช้าง
6.60.46
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्।
निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटंकरैः ॥ ६.६०.४६ ॥
พวกมันเป่ากลองเภรี สังข์ และมฤทังคะด้วยลมหายใจทั้งหมดของตน และตีร่างของเขาด้วยท่อนไม้ใหญ่และกระบองไม้
6.60.47
मुद्गरैर्मुसलैश्चापि सर्वप्राणसमुद्यतैः।
तेन नादेन महता लङ्का सर्वा प्रपूरिता।
सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते ॥ ६.६०.४७ ॥
ด้วยค้อนและสากที่ยกขึ้นด้วยกำลังทั้งหมด เสียงอึกทึกอันยิ่งใหญ่นั้นได้ดังไปทั่วลงกาทั้งหมด พร้อมทั้งภูเขาและป่าไม้ แต่เขาก็ยังไม่ตื่น
6.60.48
ततो भेरीसहस्रं तु युगपत् समहन्यत।
मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः ॥ ६.६०.४८ ॥
ต่อมา กลองเภรีนับพันถูกตีพร้อมกัน ไม่หยุดพัก จากทุกทิศ ด้วยไม้ทองคำที่ขัดเงาแล้ว
6.60.49
एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यते।
शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः ॥ ६.६०.४९ ॥
แม้เป็นเช่นนั้น เขาก็ยังจมอยู่ในนิทราอย่างลึก จึงไม่ตื่นเลย รากษสผู้ท่องราตรีทั้งหลายซึ่งตกอยู่ในอำนาจของคำสาปจึงโกรธแค้น
6.60.50
ततः कोपसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः।
तद् रक्षो बोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम् ॥ ६.६०.५० ॥
ครั้นแล้ว รากษสทั้งหมดซึ่งเต็มด้วยความโกรธและมีวิกรมอันน่าสะพรึงกลัว ต้องการปลุกรากษสนั้นให้ตื่น จึงแสดงความกล้าหาญของตน
6.60.51
अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्।
केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णानन्ये दशन्ति च ॥ ६.६०.५१ ॥
บางตนตีกลอง บางตนส่งเสียงคำรามดัง บางตนดึงผมของเขา และบางตนกัดหู
6.60.52
उदकुम्भशतानन्ये समसिञ्चन्त कर्णयोः।
न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः ॥ ६.६०.५२ ॥
บางตนเทน้ำจากหม้อนับร้อยลงในหูของเขา แต่กุมภกรรณก็ไม่ไหวติง เพราะเขาตกอยู่ในอำนาจของนิทราอันยิ่งใหญ่แล้ว
6.60.53
अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः।
मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान् ॥ ६.६०.५३ ॥
และบริวารผู้แข็งแรงของเขา มีค้อนเหล็กอยู่ในมือ เริ่มตีด้วยค้อนลงบนศีรษะ หน้าอก และแขนขาของเขา
6.60.54
रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः।
वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः ॥ ६.६०.५४ ॥
แม้จะถูกทุบจากทุกด้านด้วยศตฆนีที่ผูกด้วยเชือก รากษสร่างใหญ่ก็ยังไม่ตื่น
6.60.55
वारणानां सहस्रं च शरीरेऽस्य प्रधावितम्।
कुम्भकर्णस्तदा बुद्ध्वा स्पर्शं परमबुध्यत ॥ ६.६०.५५ ॥
ช้างนับพันตัววิ่งเข้าใส่ร่างของเขา แล้วกุมภกรรณจึงรู้สึกถึงการสัมผัสนั้น และตื่นขึ้นอย่างสมบูรณ์
6.60.56
स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै-
रचिन्तयंस्तान् विपुलान् प्रहारान्।
निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश्च
विजृम्भमाणः सहसोत्पपात ॥ ६.६०.५६ ॥
แม้ยอดเขา ต้นไม้ และก้อนหินถูกขว้างใส่ เขาก็ไม่สนใจการโจมตีอันหนักหน่วงเหล่านั้น ด้วยถูกความอดนอน ความหิว และความกลัวเบียดเบียน เขาหาวอยู่ก็ลุกขึ้นทันที
6.60.57
स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ
विक्षिप्य बाहू जितवज्रसारौ।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं
निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे ॥ ६.६०.५७ ॥
รากษสผู้ท่องราตรีนั้นเหยียดแขนทั้งสองออก ดุจยอดเขาที่พันด้วยขดงู และเหนือกว่าพลังของสายฟ้า และเปิดปากออกดุจปากของไฟใต้สมุทร แล้วหาวอย่างน่าเกลียด
6.60.58
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्।
ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ ६.६०.५८ ॥
ขณะที่เขาหาว ปากของเขาปรากฏดุจปาตาล เหมือนพระอาทิตย์ขึ้นบนยอดเขาเมรุ
6.60.59
स जृम्भमाणोऽतिबलः प्रबुद्धस्तु निशाचरः।
निःश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः ॥ ६.६०.५९ ॥
รากษสผู้มีกำลังมหาศาลนั้นหาวอยู่ และตื่นขึ้นอย่างสมบูรณ์ ลมหายใจของเขาพวยพุ่งดุจลมจากภูเขา
6.60.60
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्य कुम्भकर्णस्य तद् बभौ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव दिधक्षतः ॥ ६.६०.६० ॥
เมื่อกุมภกรรณลุกขึ้น รูปร่างของเขาก็เปล่งรัศมีเช่นนั้น ดุจกาลเวลาที่ปลายยุค ซึ่งกำลังจะเผาผลาญสรรพสัตว์ทั้งปวง
6.60.61
तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी।
ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ ॥ ६.६०.६१ ॥
ดวงตาอันยิ่งใหญ่ทั้งสองของเขาปรากฏเหมือนไฟที่ลุกโชน และแวววาวดุจสายฟ้า เหมือนดาวเคราะห์ใหญ่สองดวงที่ส่องแสงจ้า
6.60.62
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्।
वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः ॥ ६.६०.६२ ॥
ครั้นแล้วพวกเขาก็นำอาหารหลากชนิดจำนวนมากมาถวายให้เขาดู และผู้มีกำลังมหาศาลนั้นก็กินหมูป่าและควาย
6.60.63
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्।
मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा ॥ ६.६०.६३ ॥
หิวจึงหยิบเนื้อกิน กระหายจึงดื่มโลหิต แล้วศัตรูของพระอินทร์ก็ดื่มไหไขมันและสุราในคราวนั้น
6.60.64
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.६०.६४ ॥
ครั้นรู้ว่าเขาอิ่มแล้ว เหล่านิศาจรก็ลุกขึ้น ก้มศีรษะคารวะเขาแล้วล้อมเขาไว้โดยรอบ
6.60.65
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः।
चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान् ॥ ६.६०.६५ ॥
ด้วยดวงตาที่เพิ่งลืมจากการหลับและการมองเห็นที่ขุ่นมัว เขากวาดสายตาไปโดยรอบ และเห็นเหล่านิศาจรเหล่านั้น
6.60.66
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः।
बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.६६ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในเหล่านัยฤตปลอบโยนนัยฤตทั้งปวง และเมื่อตื่นขึ้นมาด้วยความประหลาดใจ เขาจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่เหล่ารากษส
6.60.67
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः।
कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन ॥ ६.६०.६७ ॥
เหตุใดพวกท่านจึงปลุกข้าด้วยความเคารพเช่นนี้ ท้าวพระองค์นั้นสบายดีหรือ หรือว่าที่นี่ไม่มีภัยอันใดเลย
6.60.68
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्।
यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः ॥ ६.६०.६८ ॥
หรือไม่แน่ว่าภัยใหญ่ได้เกิดขึ้นจากผู้อื่น เพราะเหตุนั้นพวกท่านจึงรีบปลุกข้าให้ตื่น
6.60.69
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्।
दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम् ॥ ६.६०.६९ ॥
วันนี้ข้าจะถอนความหวาดกลัวของท้าวรากษสออกเสีย ข้าจะผ่ามเหนทระ หรือจะทำให้ไฟเย็นลงฉันใดก็ฉันนั้น
6.60.70
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्।
तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम् ॥ ६.६०.७० ॥
ผู้ใดก็ไม่ปลุกคนที่หลับอยู่อย่างข้าเพื่อเหตุเพียงเล็กน้อย เพราะฉะนั้นจงบอกเหตุแท้จริงแก่ข้าว่าเหตุใดจึงปลุกข้า
6.60.71
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्।
यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत ॥ ६.६०.७१ ॥
ยูปากษะ อำมาตย์ของท้าวพระองค์นั้น ประนมมือกล่าวกับกุมภกรรณ ผู้ข่มศัตรู ผู้กล่าวด้วยความโกรธดังนี้
6.60.72
न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन।
मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते ॥ ६.६०.७२ ॥
พวกเราไม่เคยมีภัยใดที่เทพเจ้าก่อขึ้นเลย ข้าแต่พระราชา ภัยจากมนุษย์กำลังรุมเร้าพวกเราอย่างอลหม่าน
6.60.73
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्।
यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ ६.६०.७३ ॥
ข้าแต่พระราชา พวกเราไม่เคยมีความกลัวใดเลยจากไทตยะหรือทานพ แต่ภัยที่มาถึงพวกเราจากมนุษย์นั้นเป็นเช่นนี้
6.60.74
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता।
सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम् ॥ ६.६०.७४ ॥
ลงกานี้ถูกล้อมไว้โดยวานรที่ใหญ่โตดุจภูเขา ความหวาดกลัวอันอลหม่านของพวกเรามาจากพระรามผู้ทุกข์ร้อนเพราะการลักพาตัวสีดา
6.60.75
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी।
कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.६०.७५ ॥
ครั้งก่อนนครอันยิ่งใหญ่นี้ถูกเผาด้วยวานรเพียงตัวเดียว ราชกุมารและอักษะถูกสังหาร พร้อมทั้งบริวารและช้างของเขา
6.60.76
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः।
व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा ॥ ६.६०.७६ ॥
แม้ตัวท้าวรากษสาธิปไตยเองซึ่งเป็นบุตรของปุลัสตยะ เป็นหนามแก่เทพทั้งหลาย ก็ถูกพระรามผู้รุ่งเรืองดุจอาทิตย์ปล่อยให้ไปในการรบด้วยคำว่า ‘ไปเถิด’
6.60.77
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ ६.६०.७७ ॥
ผู้ที่ไม่มีเทพ ไทตยะ หรือทานพใดตั้งให้เป็นกษัตริย์ พระรามได้ปลดปล่อยเขาจากอันตรายต่อชีวิตที่นี่
6.60.78
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्।
कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.७८ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของยูปากษะ และความปราชัยของพี่ชายในการรบแล้ว กุมภกรรณผู้มีดวงตาเบิกโพลงจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่ยูปากษะ
6.60.79
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्।
राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम् ॥ ६.६०.७९ ॥
ยูปากษะเอ๋ย วันนี้เองข้าจะชนะกองทัพวานรทั้งหมดพร้อมด้วยพระลักษมณ์ และชนะพระราฆพะ (พระราม)ในการรบ แล้วข้าจึงจะได้พบราวณะ
6.60.80
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः।
रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम् ॥ ६.६०.८० ॥
ข้าจะทำให้เหล่ารากษสอิ่มด้วยเนื้อและโลหิตของวานร และตัวข้าเองจะดื่มโลหิตของพระรามและพระลักษมณ์
6.60.81
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्।
महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः
कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.६०.८१ ॥
มหาโททรผู้เป็นหัวหน้าของนักรบรากษสได้ฟังถ้อยคำของราวณะที่พูดด้วยความทะนงและความผิดแห่งโทสะที่พอกพูนอยู่ จึงประนมมือกล่าวถ้อยคำนี้
6.60.82
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च।
पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि ॥ ६.६०.८२ ॥
ดูกรผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อได้ฟังถ้อยคำของราวณะและชั่งพิจารณาทั้งคุณและโทษแล้ว ภายหลังท่านก็จะชนะศัตรูของท่านในการรบได้เช่นกัน
6.60.83
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः।
कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६०.८३ ॥
กุมภกรรณผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และมีพลังมหาศาล ได้ฟังถ้อยคำของมหาโททร มีรากษสล้อมรอบ แล้วก็ออกเดินทางไป
6.60.84
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्।
राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम् ॥ ६.६०.८४ ॥
รากษสทั้งหลายปลุกผู้กำลังหลับ ผู้มีดวงตาน่าสะพรึงและมีรูปร่างกับความกล้าหาญน่าสะพรึงกลัว แล้วรีบไปยังที่พำนักของทศกัณฐ์
6.60.85
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः ॥ ६.६०.८५ ॥
นิศาจรทั้งหลายทั้งหมดเข้าไปเฝ้าทศครีพผู้ประทับอยู่บนบัลลังก์อันสูงสุด ประนมมือกล่าวขึ้น
6.60.86
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर।
कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम् ॥ ६.६०.८६ ॥
ดูกรเจ้าแห่งรากษส น้องชายของท่านกุมภกรรณตื่นแล้ว จะทำอย่างไรที่ท่านจะได้พบเขาเมื่อเขามาถึงที่นี่ โดยที่เขาออกมาจากตรงนั้นเอง
6.60.87
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम् ॥ ६.६०.८७ ॥
ฝ่ายราวณะยินดีตรัสแก่รากษสเหล่านั้นที่มาเฝ้าว่า "เราปรารถนาจะพบเขาที่นี่ ขอให้เขาได้รับการเคารพตามควรแก่ธรรม"
6.60.88
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः।
कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः ॥ ६.६०.८८ ॥
รากษสเหล่านั้นทั้งหมดกล่าวว่า "เป็นอย่างนั้น" แล้วกลับไปอีกครั้ง ตามคำสั่งของราวณะ กล่าวถ้อยคำนี้แก่กุมภกรรณ
6.60.89
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः।
गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय ॥ ६.६०.८९ ॥
พระราชาผู้เป็นยอดแห่งรากษสทั้งปวงปรารถนาจะพบท่าน ขอให้ท่านตกลงใจที่จะไป และขอให้ท่านทำให้พี่ชายยินดี
6.60.90
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्।
तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह ॥ ६.६०.९० ॥
ส่วนกุมภกรรณผู้ไม่อาจข่มได้ ทราบคำสั่งของพี่ชายแล้ว จึงกล่าวว่า "เป็นอย่างนั้น" ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ก็ลุกขึ้นจากที่นอน
6.60.91
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ ६.६०.९१ ॥
เขาล้างหน้า อาบน้ำ ด้วยความยินดีอย่างยิ่งและกระหาย จึงรีบให้นำเครื่องดื่มที่กระตุ้นพละกำลังมาให้
6.60.92
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया।
मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ ६.६०.९२ ॥
ครั้นแล้วรากษสเหล่านั้นที่อยู่ตรงนั้น ตามคำสั่งของราวณะ รีบนำสุราและอาหารหลายชนิดมาถวายอย่างรวดเร็ว
6.60.93
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे।
ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ ६.६०.९३ ॥
เขาดื่มไปสองพันไหแล้วจึงเริ่มออกเดินทาง ค่อนข้างดุร้ายและมึนเมา แต่เปี่ยมด้วยรัศมีและพลัง
6.60.94
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः।
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६०.९४ ॥
กุมภกรรณโกรธเกรี้ยวส่องสว่างดั่งกาลผู้ทำลาย และดั่งยม ขณะไปยังที่พำนักของพี่ชาย เขาเดินไปพร้อมกับกองทัพรากษส และย่ำเท้าทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือน
6.60.95
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन्
सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः ॥ ६.६०.९५ ॥
ร่างของเขาส่องสว่างถนนหลวง ดั่งพระอาทิตย์พันรัศมีส่องแสงแก่แผ่นดินด้วยรังสีของตน ถูกล้อมด้วยพวงมาลัยแห่งการประนมมือ เขาไปที่นั่นดั่งพระอินทร์ผู้ประกอบยัญร้อยครั้งไปยังเรือนของพระสวยัมภู
6.60.96
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं
वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः।
दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं
वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः ॥ ६.६०.९६ ॥
วานรผู้อาศัยในป่าที่ยืนอยู่ด้านนอกได้เห็นเขาทันที ผู้ปราบศัตรู ยืนอยู่บนถนนหลวง เมื่อเห็นเขาผู้ประมาณมิได้ดั่งยอดเขา พวกเขาพร้อมทั้งหัวหน้าฝูงต่างหวาดกลัวยิ่งนัก
6.60.97
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं
व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति।
केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति
केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म ॥ ६.६०.९७ ॥
บางตนเข้าขอพึ่งพระรามผู้ควรแก่การพึ่งพิง บางตนทุกข์ทรมานแล้วล้มลง บางตนสิบตนทุกข์ทรมานแล้วล้มลง และบางตนถูกความกลัวครอบงำก็นอนลงกับพื้น
6.60.98
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं
स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा।
वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं
भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः ॥ ६.६०.९८ ॥
วานรผู้อาศัยในป่าเห็นเขาดั่งยอดเขา สวมมงกุฎ สัมผัสพระอาทิตย์ด้วยรัศมีของตน ใหญ่โตขึ้นอย่างน่าอัศจรรย์ ต่างถูกความกลัวเบียดเบียนจึงวิ่งหนีไปทางโน้นทางนี้