వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः।
भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ ६.६०.१ ॥
అతడు లంకా నగరంలో ప్రవేశించి, రాముని బాణాల భయంతో పీడితుడై, అప్పుడు గర్వం విరిగిన ఆ రాజు కలత చెందిన ఇంద్రియాలు కలవాడయ్యాడు.
6.60.2
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः।
अभिभूतोऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥ ६.६०.२ ॥
సింహం చేత ఏనుగు వలె, గరుడుని చేత పాము వలె, మహాత్ముడైన రాఘవుని చేత ఆ రాజు అభిభూతుడయ్యాడు.
6.60.3
ब्रह्मदण्डप्रतीकानां विद्युच्चलितवर्चसाम्।
स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥ ६.६०.३ ॥
బ్రహ్మదండంతో సమానమైన, మెరుపువంటి కాంతి గల రాఘవుని బాణాలను స్మరిస్తూ, రాక్షసేశ్వరుడు వ్యథ చెందాడు.
6.60.4
स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम्।
विप्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६०.४ ॥
అతడు బంగారు దివ్యమైన ఉత్తమాసనంపై కూర్చుని, రాక్షసులను చూస్తూ రావణుడు ఈ మాట పలికాడు.
6.60.5
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः।
यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेण विनिर्जितः ॥ ६.६०.५ ॥
నేను చేసిన ఆ పరమ తపస్సంతా నిజంగా వ్యర్థమయ్యింది; ఇంద్రునితో సమానుడనైన నేను ఒక మానవునిచే ఓడింపబడ్డాను.
6.60.6
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम्।
मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा ॥ ६.६०.६ ॥
బ్రహ్మ యొక్క ఆ భయంకరమైన మాట ఇప్పుడు నా ఎదుట వచ్చింది: మానవుల నుండి నీకు భయం ఉంటుందని తెలుసుకో; అది అలాగే జరిగింది.
6.60.7
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः।
अवध्यत्वं मया प्रोक्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥ ६.६०.७ ॥
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు వారి నుండి అవధ్యత్వాన్ని నేను కోరాను; మానవుల నుండి మాత్రం కోరలేదు.
6.60.8
तमिमं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम्।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनरण्येन यत् पुरा ॥ ६.६०.८ ॥
ఈ మానవుడు, దశరథుని కుమారుడు రాముడిని నేను భావిస్తున్నాను; ఇక్ష్వాకు కులంలో జన్మించినవాడు; పూర్వం అనరణ్యుడు చేసినది ఇదే.
6.60.9
उत्पत्स्यति हि मद्वंशपुरुषो राक्षसाधम।
यस्त्वां सपुत्रं सामात्यं सबलं साश्वसारथिम् ॥ ६.६०.९ ॥
నిశ్చయంగా నా వంశంలో ఒక పురుషుడు పుడతాడు, రాక్షసాధమా; అతడు నిన్ను, నీ కుమారులను, మంత్రులను, సైన్యాన్ని, గుర్రాలను, సారథిని నాశనం చేస్తాడు.
6.60.10
निहनिष्यति संग्रामे त्वां कुलाधम दुर्मते।
शप्तोऽहं वेदवत्या च यथा सा धर्षिता पुरा ॥ ६.६०.१० ॥
యుద్ధంలో అతడు నిన్ను చంపుతాడు, కులాధమా, దుర్మతీ; వేదవతి చేత నేను కూడా శపించబడ్డాను, పూర్వం ఆమె అవమానించబడినట్లు.
6.60.11
सेयं सीता महाभागा जाता जनकनन्दिनी।
उमा नन्दीश्वरश्चापि रम्भा वरुणकन्यका ॥ ६.६०.११ ॥
ఈ మహాభాగ్యవతి సీత, జనకుని కుమార్తెగా జన్మించింది; ఉమ, నందీశ్వరుడు, వరుణుని కుమార్తె రంభ (పూర్వం జన్మించినట్లు).
6.60.12
यथोक्तास्तन्मया प्राप्तं न मिथ्या ऋषिभाषितम्।
एतदेव समागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ ॥ ६.६०.१२ ॥
చెప్పినట్లే నాకు జరిగింది; ఋషి వచనం అసత్యం కాదు. కాబట్టి ఇక్కడ కలిసి దీనికే ప్రయత్నం చేయడం మీకు తగినది.
6.60.13
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु।
स चाप्रतिमगाम्भीर्यो देवदानवदर्पहा ॥ ६.६०.१३ ॥
రాక్షసులు కూడా నగర ద్వారాలపైన, గోపురాల శిఖరాలపై నిలబడనీయండి. అతడు — సాటిలేని గాంభీర్యం కలవాడు, దేవదానవుల గర్వాన్ని అణచినవాడు.
6.60.14
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
समरे जितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् ॥ ६.६०.१४ ॥
బ్రహ్మ శాపంతో వశమైన కుంభకర్ణుని మేల్కొలపండి. యుద్ధంలో తాను ఓడిపోయినదీ, ప్రహస్తుడు హతమైనదీ (అతడు తెలుసుకోవాలి).
6.60.15
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः।
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ ६.६०.१५ ॥
రాక్షససైన్యబలం భయంకరమని తెలిసి ఆ మహాబలుడు ఆజ్ఞాపించాడు — ద్వారాల వద్ద జాగ్రత్తగా కాపలా వేయండి, ప్రాకారంపైకి ఎక్కండి.
6.60.16
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कामोपहतचेतनः ॥ ६.६०.१६ ॥
నిద్రవశమై ఉన్న కుంభకర్ణుని మేల్కొలపండి. అతడు చింత లేకుండా సుఖంగా నిద్రిస్తున్నాడు; కామంతో అతని చైతన్యం నశించింది.
6.60.17
नव सप्त दशाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः।
मन्त्रं कृत्वा प्रसुप्तोऽयमितस्तु नवमेऽहनि ॥ ६.६०.१७ ॥
ఈ రాక్షసుడు తొమ్మిది, ఏడు, పది, ఎనిమిది నెలలు నిద్రపోతాడు. ఆలోచన చేసి ఇతడు నిద్రపోయాడు; కానీ ఇప్పుడు తొమ్మిదవ రోజున ఇతనినుండి (మేల్కొలుపు రావాలి).
6.60.18
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्।
वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव हनिष्यति ॥ ६.६०.१८ ॥
ఆ మహాబలుడైన కుంభకర్ణుని వెంటనే మేల్కొలపండి. ఆ మహాబాహువు యుద్ధంలో రాక్షసులందరిలో శ్రేష్ఠుడు; అతడు వానరులను, ఇద్దరు రాజకుమారులను త్వరలోనే సంహరిస్తాడు.
6.60.19
एष केतुः परं संख्ये मुख्यो वै सर्वरक्षसाम्।
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः ॥ ६.६०.१९ ॥
యుద్ధంలో సర్వరాక్షసులలో ముఖ్యమైన ధ్వజం ఇతడే; కుంభకర్ణుడు ఎల్లప్పుడూ నిద్రిస్తూ, మూఢుడై లౌకిక సుఖాలలో మునిగి ఉన్నాడు.
6.60.20
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे।
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते ॥ ६.६०.२० ॥
ఈ భయంకర యుద్ధంలో రాముని చేత పడగొట్టబడినా, కుంభకర్ణుడు మేల్కొన్నాడంటే నాకు శోకం ఉండదు.
6.60.21
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि।
ईदृशे व्यसने घोरे यो न साह्याय कल्पते ॥ ६.६०.२१ ॥
ఇంద్రునితో సమానమైన బలం కలవాడు లేకుండా నేనేమి చేయగలను? ఇటువంటి ఘోర విపత్తులో సహాయం చేయలేనివాడు ఎందుకు?
6.60.22
ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
जग्मुः परमसम्भ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम् ॥ ६.६०.२२ ॥
రాక్షసేంద్రుని ఆ మాటలు విని, ఆ రాక్షసులు అత్యంత కలవరపడి కుంభకర్ణుని నివాసానికి వెళ్లారు.
6.60.23
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः।
गन्धं माल्यं महद्भक्ष्यमादाय सहसा ययुः ॥ ६.६०.२३ ॥
రావణునిచే ఆజ్ఞాపించబడిన మాంసరక్తభోజనులైన ఆ రాక్షసులు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, మాలలు, గొప్ప భక్ష్యాలను తీసుకుని వెంటనే బయలుదేరారు.
6.60.24
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्।
कुम्भकर्णगुहां रम्यां पुष्पगन्धप्रवाहिनीम् ॥ ६.६०.२४ ॥
నాలుగు వైపులా ఒక యోజనం విస్తీర్ణమున్న, పెద్ద ద్వారాలు కలిగిన, పూల సుగంధాన్ని వెదజల్లే రమణీయమైన కుంభకర్ణుని గుహలో వారు ప్రవేశించారు.
6.60.25
कुम्भकर्णस्य निःश्वासादवधूता महाबलाः।
प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर्गुहाम् ॥ ६.६०.२५ ॥
కుంభకర్ణుని ఊపిరికి ఎగిరిపడిన మహాబలురు కష్టంతో నిలదొక్కుకుంటూ, ప్రయత్నపూర్వకంగా ఆ గుహలో ప్రవేశించారు.
6.60.26
तां प्रविश्य गुहां रम्यां रत्नकाञ्चनकुट्टिमाम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्राः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२६ ॥
రత్నాలు, బంగారంతో పొదిగిన నేలగల ఆ రమ్యమైన గుహలో ప్రవేశించి, రాక్షస వ్యాఘ్రులు భయంకర పరాక్రమంగల నిద్రిస్తున్న అతడిని చూశారు.
6.60.27
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्।
कुम्भकर्णं महानिद्रं समेताः प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.२७ ॥
వారంతా కలిసి, చెదరిపడిన పర్వతంలా వికృతంగా గాఢనిద్రలో ఉన్న కుంభకర్ణుని మేల్కొలిపారు.
6.60.28
ऊर्ध्वलोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्।
भ्रामयन्तं विनिःश्वासैः शयानं भीमविक्रमम् ॥ ६.६०.२८ ॥
పైకిలేచిన రోమాలతో, పాములా ఊపిరి పీలుస్తూ, తన నిశ్వాసాలతో చుట్టుపక్కలను కదిలిస్తూ పడి ఉన్న భీకర పరాక్రముడిని వారు చూశారు.
6.60.29
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्।
शयने न्यस्तसर्वाङ्गं मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ ६.६०.२९ ॥
భీకరమైన ముక్కురంధ్రాలు, పాతాళంలా విశాలమైన ముఖం కలవాడు, పడకపై అవయవాలన్నీ వ్యాపించి పడి ఉన్నవాడు, కొవ్వు మరియు రక్త గంధంతో ఉన్నవాడు ఆయనను చూశారు.
6.60.30
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गं किरीटेनार्कवर्चसम्।
ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्रं कुम्भकर्णमरिंदमम् ॥ ६.६०.३० ॥
బంగారు భుజకీర్తులతో అలంకరించిన అవయవాలు, సూర్యునిలా ప్రకాశించే కిరీటం కలిగిన, శత్రువులను అణచే రాక్షస వ్యాఘ్రుడైన కుంభకర్ణుని వారు చూశారు.
6.60.31
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णस्य चाग्रतः।
भूतानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम् ॥ ६.६०.३१ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ములు కుంభకర్ణుని ముందు, మేరు పర్వతంతో సమానమైన, ప్రాణులను పూర్తిగా తృప్తిపరచే ఒక రాశిని పేర్చారు.
6.60.32
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्।
चक्रुर्नैर्ऋतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम् ॥ ६.६०.३२ ॥
రాక్షస వీరులు జింకలు, దున్నలు, పందులు వీటి రాశులను పేర్చారు, అన్నం యొక్క అద్భుతమైన రాశినీ ఏర్పాటు చేశారు.
6.60.33
ततः शोणितकुम्भांश्च मांसानि विविधानि च।
पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः ॥ ६.६०.३३ ॥
అప్పుడు దేవతల శత్రువులు కుంభకర్ణుని ముందు రక్తపు కుండలను, వివిధ రకాల మాంసాన్ని ఉంచారు.
6.60.34
लिलिपुश्च परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्।
दिव्यैराश्वासयामासुर्माल्यैर्गन्धैश्च गन्धिभिः ॥ ६.६०.३४ ॥
శత్రువులను కాల్చే కుంభకర్ణునికి అత్యంత విలువైన చందనం పూశారు; దివ్య మాలలతో, సుగంధాలతో అతనికి సాంత్వన కలిగించారు.
6.60.35
धूपगन्धांश्च ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्।
जलदा इव चानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ॥ ६.६०.३५ ॥
ధూపపరిమళాలను వ్యాపింపజేసి, శత్రువులను కాల్చే అతన్ని స్తుతించారు; రాక్షసులు అక్కడక్కడ మేఘాల్లా గర్జించారు.
6.60.36
शङ्खांश्च पूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्।
तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः ॥ ६.६०.३६ ॥
చంద్రుని వంటి కాంతి గల శంఖాలను ఊదారు; కోపోద్రిక్తులై ఒకేసారి భయంకర గర్జన చేశారు.
6.60.37
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः।
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वरम् ॥ ६.६०.३७ ॥
ఆ రాక్షసులు గర్జించి, భుజాలు చరిచి, కేకలు వేశారు. కుంభకర్ణుని మేల్కొలపడానికి వారు గొప్ప శబ్దం చేశారు.
6.60.38
सशङ्खभेरीपणवप्रणादं
सास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादम्।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः
श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः ॥ ६.६०.३८ ॥
శంఖ, భేరీ, పణవ ధ్వనులతో, చప్పుళ్లు మరియు సింహనాదాలతో దిక్కులు మారుమోగి స్వర్గం వరకు వ్యాపించిన ఆ శబ్దం విని పక్షులు అకస్మాత్తుగా నేలపై పడ్డాయి.
6.60.39
यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा
न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः।
ततो भुशुण्डीर्मुसलानि सर्वे
रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च ॥ ६.६०.३९ ॥
ఆ భీకర శబ్దాలకైనా మహాత్ముడైన కుంభకర్ణుడు నిద్ర నుండి మేల్కొనకపోవడంతో, రాక్షససమూహాలన్నీ భుశుండులు, రోకళ్ళు, గదలు చేపట్టాయి.
6.60.40
तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि-
र्वक्षःस्थले मुद्गरमुष्टिभिश्च।
सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं
रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः ॥ ६.६०.४० ॥
అప్పుడు నేలపై సుఖంగా నిద్రిస్తున్న కుంభకర్ణుని, ఆ ఉగ్ర రాక్షసులు పర్వత శిఖరాలతో, రోకళ్ళతో, గదలతో, సుత్తులతో, పిడికిళ్ళతో అతని వక్షస్థలంపై కొట్టారు.
6.60.41
तस्य निःश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
राक्षसाः कुम्भकर्णस्य स्थातुं शेकुर्न चाग्रतः ॥ ६.६०.४१ ॥
ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుని ఊపిరి గాలికి రాక్షసులు అతని ఎదుట నిలబడలేకపోయారు.
6.60.42
ततः परिहिता गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः।
मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ ६.६०.४२ ॥
తర్వాత భయంకర పరాక్రమం గల రాక్షసులు మృదంగాలు, పణవాలు, భేరులు, శంఖాలు, కుంభాలు గట్టిగా ధరించారు.
6.60.43
दश राक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवारयत्।
नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन् ॥ ६.६०.४३ ॥
పది వేల రాక్షసులు ఒక్కసారిగా అతనిని చుట్టుముట్టారు; కాటుక రాశి వంటి అతనిని వారు లేపడానికి ప్రయత్నించారు.
6.60.44
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च न च सम्बुबुधे तदा।
यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा ॥ ६.६०.४४ ॥
వారు అతనిని కొడుతూ గర్జిస్తూ ఉన్నారు; అయినా అప్పుడు అతను మేల్కొనలేదు. వారు అతనిని లేపలేకపోయినప్పుడు—
6.60.45
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्।
अश्वानुष्ट्रान् खरान् नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ ६.६०.४५ ॥
అప్పుడు వారు మరింత భయంకరమైన ప్రయత్నం చేశారు; గుర్రాలను, ఒంటెలను, గాడిదలను, ఏనుగులను దండాలు, కొరడాలు, అంకుశాలతో కొట్టారు.
6.60.46
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्।
निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटंकरैः ॥ ६.६०.४६ ॥
భేరులు, శంఖాలు, మృదంగాలను పూర్ణ ప్రాణశక్తితో మోగించారు; పెద్ద చెక్క దుంగలు, కర్రలతో అతని అవయవాలను కొట్టారు.
6.60.47
मुद्गरैर्मुसलैश्चापि सर्वप्राणसमुद्यतैः।
तेन नादेन महता लङ्का सर्वा प्रपूरिता।
सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते ॥ ६.६०.४७ ॥
సర్వశక్తితో ఎత్తిన గదలు, రోకళ్ళతో ఆ మహా ధ్వనితో పర్వతాలు, వనాలతో సహా లంక అంతా నిండిపోయింది; అయినా అతను మేల్కొనలేదు.
6.60.48
ततो भेरीसहस्रं तु युगपत् समहन्यत।
मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः ॥ ६.६०.४८ ॥
అప్పుడు వెయ్యి భేరులు ఒక్కసారిగా, మెరుగుపెట్టిన బంగారు కోలలతో అన్ని వైపులా నిరంతరం కొట్టబడ్డాయి.
6.60.49
एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यते।
शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः ॥ ६.६०.४९ ॥
ఇలా చేసినా అతిగా నిద్రపోతున్న అతడు ఏమాత్రం మేల్కొనలేదు. అప్పుడు శాపవశులైన నిశాచరులు కోపోద్రిక్తులయ్యారు.
6.60.50
ततः कोपसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः।
तद् रक्षो बोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम् ॥ ६.६०.५० ॥
అప్పుడు కోపంతో నిండిన భయంకర పరాక్రమశాలులైన రాక్షసులందరూ, ఆ రాక్షసుడిని మేల్కొలపాలని మరికొందరు తమ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించారు.
6.60.51
अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्।
केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णानन्ये दशन्ति च ॥ ६.६०.५१ ॥
కొందరు భేరీలను ఒక్కసారిగా మోగించారు, కొందరు గొప్ప ధ్వని చేశారు, కొందరు అతని జుట్టు లాగారు, మరికొందరు అతని చెవులను కొరికారు.
6.60.52
उदकुम्भशतानन्ये समसिञ्चन्त कर्णयोः।
न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः ॥ ६.६०.५२ ॥
మరికొందరు వందల నీళ్ల కుండలను అతని చెవుల్లో పోశారు. అయినా కుంభకర్ణుడు కదలలేదు; అతడు మహానిద్ర వశమయ్యాడు.
6.60.53
अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः।
मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान् ॥ ६.६०.५३ ॥
మరికొందరు బలవంతులు, చేతుల్లో ఇనుప గదలు పట్టుకుని, అతని తల, ఛాతీ, అవయవాలపై ఇనుప గదలతో కొట్టారు.
6.60.54
रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः।
वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः ॥ ६.६०.५४ ॥
తాళ్లతో కట్టి ఉన్న శతఘ్నులతో అన్ని వైపుల నుండి కొట్టబడినా ఆ మహాకాయ రాక్షసుడు మేల్కొనలేదు.
6.60.55
वारणानां सहस्रं च शरीरेऽस्य प्रधावितम्।
कुम्भकर्णस्तदा बुद्ध्वा स्पर्शं परमबुध्यत ॥ ६.६०.५५ ॥
అతని శరీరంపై వేయి ఏనుగులు పరుగెత్తాయి. అప్పుడు కుంభకర్ణుడు ఆ స్పర్శను గ్రహించి పూర్తిగా మేల్కొన్నాడు.
6.60.56
स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै-
रचिन्तयंस्तान् विपुलान् प्रहारान्।
निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश्च
विजृम्भमाणः सहसोत्पपात ॥ ६.६०.५६ ॥
పర్వత శిఖరాలు, వృక్షాలు అతనిపై విసరబడినా, ఆ భారీ దెబ్బలను పట్టించుకోకుండా, నిద్ర చెదిరి, ఆకలి భయాలతో బాధపడుతూ, ఆవులిస్తూ అకస్మాత్తుగా లేచాడు.
6.60.57
स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ
विक्षिप्य बाहू जितवज्रसारौ।
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं
निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे ॥ ६.६०.५७ ॥
ఆ రాక్షసుడు నాగ-భోగాల వంటి పర్వత శిఖరాల్లాంటి, వజ్రాన్ని కూడా జయించే బాహువులను విసిరి, వడబాగ్ని ముఖంలా భయంకరమైన నోటిని తెరచి, వికృతంగా ఆవులించాడు.
6.60.58
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्।
ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ ६.६०.५८ ॥
ఆవులిస్తున్న అతని ముఖం పాతాళంలా కనిపించింది; మేరు శిఖరాగ్రంపై ఉదయించిన సూర్యునిలా అది కనిపించింది.
6.60.59
स जृम्भमाणोऽतिबलः प्रबुद्धस्तु निशाचरः।
निःश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः ॥ ६.६०.५९ ॥
ఆవులిస్తూ, మహాబలుడైన ఆ రాక్షసుడు పూర్తిగా మేల్కొన్నాడు; అతని నిట్టూర్పు పర్వతం నుండి వీచే గాలిలా వెలువడింది.
6.60.60
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्य कुम्भकर्णस्य तद् बभौ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव दिधक्षतः ॥ ६.६०.६० ॥
కుంభకర్ణుడు లేస్తున్నప్పుడు అతని ఆ రూపం యుగాంతంలో సర్వప్రాణులను దహించాలనుకునే కాలంలా ప్రకాశించింది.
6.60.61
तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी।
ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ ॥ ६.६०.६१ ॥
అతని రెండు పెద్ద కళ్ళు మండుతున్న అగ్నిలా, మెరుపు కాంతితో కనిపించాయి; అవి ప్రకాశించే రెండు గొప్ప గ్రహాల్లా ఉన్నాయి.
6.60.62
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्।
वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः ॥ ६.६०.६२ ॥
అప్పుడు వారు అతనికి అనేక రకాల ఆహార పదార్థాలన్నింటినీ చూపించారు; ఆ మహాబలుడు అడవిపందులను, దున్నపోతులను తినేశాడు.
6.60.63
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्।
मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा ॥ ६.६०.६३ ॥
ఆకలితో ఉన్నవాడై అతను మాంసాన్ని తీసుకున్నాడు; దాహంతో రక్తాన్ని తాగాడు; తరువాత ఇంద్రుని శత్రువు కొవ్వు కుండలను, మద్యాన్ని కూడా తాగాడు.
6.60.64
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.६०.६४ ॥
అతను తృప్తి చెందాడని తెలిసి రాక్షసులు లేచారు; తలలు వంచి నమస్కరించి, అతనిని నాలుగు వైపులా చుట్టుముట్టారు.
6.60.65
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः।
चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान् ॥ ६.६०.६५ ॥
నిద్రతో మత్తుగా ఉన్న కళ్ళు, మసకబారిన చూపులతో అతను దృష్టిని నాలుగు వైపులా తిప్పుతూ ఆ రాక్షసులను చూశాడు.
6.60.66
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः।
बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.६६ ॥
నైరృతులలో శ్రేష్ఠుడు వారందరినీ ఓదార్చాడు; మేల్కొలపబడినందున ఆశ్చర్యపడి, రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు.
6.60.67
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः।
कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन ॥ ६.६०.६७ ॥
మీరు గౌరవంతో నన్ను ఎందుకు లేపారు? రాజుకు క్షేమమేనా, లేక ఇక్కడ ఏదైనా భయం ఉందా?
6.60.68
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्।
यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः ॥ ६.६०.६८ ॥
లేదా ఇతరుల వల్ల గొప్ప భయం నిశ్చయంగా ఏర్పడింది; దాని కోసమే మీరు త్వరగా నన్ను లేపారు.
6.60.69
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्।
दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम् ॥ ६.६०.६९ ॥
ఈ రోజు నేను రాక్షసరాజు భయాన్ని పెకలిస్తాను. మహేంద్రుడిని చీల్చుతాను, లేదా అలాగే అగ్నిని చల్లార్చుతాను.
6.60.70
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्।
तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम् ॥ ६.६०.७० ॥
అల్పకారణంగా నా వంటి నిద్రిస్తున్న వానిని ఎవరూ లేపరు. కాబట్టి నన్ను లేపడానికి కారణాన్ని యథార్థంగా చెప్పండి.
6.60.71
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्।
यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत ॥ ६.६०.७१ ॥
ఈ విధంగా కోపంతో మాట్లాడుతున్న శత్రుదమనుడైన కుంభకర్ణునితో రాజు మంత్రి యూపాక్షుడు చేతులు జోడించి పలికాడు.
6.60.72
न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन।
मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते ॥ ६.६०.७२ ॥
దేవతల వల్ల కలిగిన ఏ భయమూ మాకెప్పుడూ లేదు. రాజా, మానవుల వల్లనే మాకు తీవ్రమైన భయం పీడిస్తోంది.
6.60.73
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्।
यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ ६.६०.७३ ॥
ఓ రాజా, దైత్యులు దానవుల వల్ల మాకు ఎప్పుడూ ఏ భయమూ లేదు; కానీ మనిషివల్ల మాపై వచ్చిన భయం అటువంటిది.
6.60.74
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता।
सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम् ॥ ६.६०.७४ ॥
పర్వతాకారులైన వానరులు ఈ లంకను చుట్టుముట్టారు; సీతాపహరణంతో బాధపడుతున్న రాముని వల్ల మాకు ఘోరమైన భయం కలిగింది.
6.60.75
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी।
कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥ ६.६०.७५ ॥
పూర్వం ఒక్క వానరుడే ఈ మహానగరాన్ని దహనం చేశాడు; కుమారుడూ అక్షుడూ అనుచరులతోనూ ఏనుగుతోనూ హతమయ్యారు.
6.60.76
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः।
व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा ॥ ६.६०.७६ ॥
స్వయంగా రాక్షసాధిపతి, పులస్త్యుని వంశస్థుడు, దేవతలకు ముల్లు వంటివాడూ అయిన అతడు కూడా, యుద్ధంలో సూర్యతేజస్సు గల రాముని చేత 'వెళ్ళు' అని విడువబడ్డాడు.
6.60.77
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ ६.६०.७७ ॥
దేవతలు, దైత్యులు, దానవులు ఎవరూ రాజుగా చేయనివాణ్ణి ఇక్కడ రాముడు ప్రాణసంకటం నుండి విడిపించాడు.
6.60.78
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्।
कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ ६.६०.७८ ॥
యూపాక్షుని మాటలు విని, యుద్ధంలో సోదరుని పరాజయాన్ని విని, కుంభకర్ణుడు కళ్లు తిరిగిపోతుండగా యూపాక్షునితో ఇలా అన్నాడు.
6.60.79
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्।
राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम् ॥ ६.६०.७९ ॥
యూపాక్షా, ఈ రోజే నేను లక్ష్మణునితో కూడిన వానర సైన్యాన్ని, రాఘవుని కూడా యుద్ధంలో జయించి, అనంతరం రావణుని చూస్తాను.
6.60.80
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः।
रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम् ॥ ६.६०.८० ॥
వానరుల మాంసరక్తాలతో నేను రాక్షసులను తృప్తిపరుస్తాను; రాముని, లక్ష్మణుని రక్తాన్ని కూడా నేనే త్రాగుతాను.
6.60.81
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य
सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्।
महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः
कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.६०.८१ ॥
అతడు గర్వంతో, కోపంతో పెరిగిన దోషంతో పలికిన ఆ మాటలు విని, రాక్షస యోధులలో ప్రధానుడైన మహోదరుడు చేతులు జోడించి ఈ మాట అన్నాడు.
6.60.82
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च।
पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि ॥ ६.६०.८२ ॥
మహాబాహూ, రావణుని మాటలు విని, గుణదోషాలను విచారించి, తర్వాతైనా నీవు యుద్ధంలో శత్రువులను జయిస్తావు.
6.60.83
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः।
कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६०.८३ ॥
మహోదరుని మాటలు విని, రాక్షసులతో చుట్టబడి, మహాతేజస్వియు మహాబలుడునైన కుంభకర్ణుడు బయలుదేరాడు.
6.60.84
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्।
राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम् ॥ ६.६०.८४ ॥
నిద్రపోతున్న, భయంకరమైన కన్నులు, భయంకర రూపం, పరాక్రమం కలవానిని లేపి, రాక్షసులు త్వరగా దశగ్రీవుని (రావణుని) నివాసానికి వెళ్ళారు.
6.60.85
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः ॥ ६.६०.८५ ॥
వారందరూ రాక్షసులు దశగ్రీవుడు ఉన్నతాసనంపై ఆసీనుడై ఉండగా సమీపించి, అంజలి ఘటించి ఇలా పలికారు.
6.60.86
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर।
कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम् ॥ ६.६०.८६ ॥
రాక్షసేశ్వరా, నీ సోదరుడు కుంభకర్ణుడు మేల్కొన్నాడు. అతడు ఇక్కడికి వచ్చాడు; అక్కడే బయటకు వెళ్లటం నువ్వు ఎలా చూస్తావు?
6.60.87
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम् ॥ ६.६०.८७ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన రావణుడు అక్కడ ఉన్న రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు: "అతడిని ఇక్కడ చూడాలనుకుంటున్నాను; తగిన రీతిలో అతడిని గౌరవించండి."
6.60.88
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः।
कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः ॥ ६.६०.८८ ॥
"అలాగే" అని పలికి, రావణుని ప్రేరణతో ఆ రాక్షసులందరూ తిరిగి వచ్చి కుంభకర్ణునితో ఇలా అన్నారు.
6.60.89
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः।
गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय ॥ ६.६०.८९ ॥
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు నిన్ను చూడాలనుకుంటున్నాడు. వెళ్లాలని నిశ్చయించుకో; నీ సోదరుడిని సంతోషపెట్టు.
6.60.90
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्।
तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह ॥ ६.६०.९० ॥
దుర్ధర్షుడైన కుంభకర్ణుడు సోదరుని ఆజ్ఞను గ్రహించి, "అలాగే" అని పలికి, మహావీరుడు శయ్య నుండి లేచి దూకాడు.
6.60.91
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ ६.६०.९१ ॥
ముఖం కడుక్కుని, స్నానం చేసి, అత్యధిక సంతోషంతో, దాహంతో ఉన్నవాడు బలాన్ని పెంచే పానీయాన్ని త్వరగా తెప్పించాడు.
6.60.92
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया।
मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ ६.६०.९२ ॥
అప్పుడు రావణుని ఆజ్ఞతో ఆ రాక్షసులు త్వరగా అక్కడ మద్యాన్ని, వివిధ రకాల భక్ష్యాలను తెచ్చారు.
6.60.93
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे।
ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ ६.६०.९३ ॥
రెండు వేల కుండల మద్యం తాగి అతడు వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యాడు; కొంత ఉగ్రంగా, మత్తుగా, తేజస్సు బలంతో కూడినవాడై.
6.60.94
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः।
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६०.९४ ॥
కోపంతో కుంభకర్ణుడు కాలుడు, అంతకుడు, యముడితో సమానంగా ప్రకాశించాడు. సోదరుని భవనానికి వెళ్తూ, రాక్షస సైన్యంతో కూడి, కుంభకర్ణుడు తన అడుగులతో భూమిని కంపింపజేశాడు.
6.60.95
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन्
सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः ॥ ६.६०.९५ ॥
అతడు తన శరీరంతో రాజమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ వెళ్ళాడు; వెయ్యి కిరణాల సూర్యుడు తన కిరణాలతో భూమిని ప్రకాశింపజేసినట్లు. అక్కడ అంజలి మాలతో చుట్టబడి, స్వయంభువు బ్రహ్మ గృహానికి ఇంద్రుడు వెళ్ళినట్లు అతడు వెళ్ళాడు.
6.60.96
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं
वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः।
दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं
वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः ॥ ६.६०.९६ ॥
రాజమార్గంపై నిలిచిన శత్రుసంహారకుడిని బయట అకస్మాత్తుగా ఉన్న వనవాసులు చూశారు. అపరిమితుడై, పర్వతశిఖరంలా ఉన్న అతడిని చూసి వారు యూథపతులతో కలిసి భయపడ్డారు.
6.60.97
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं
व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति।
केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति
केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म ॥ ६.६०.९७ ॥
కొందరు శరణు కోరదగిన రాముని శరణు పొందారు; కొందరు బాధితులై పడిపోయారు; కొందరు పదేసిమంది బాధితులై పడిపోయారు; కొందరు భయపీడితులై నేలపై పడుకున్నారు.
6.60.98
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं
स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा।
वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं
भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः ॥ ६.६०.९८ ॥
పర్వత శిఖరంలా, కిరీటధారిగా, తన తేజస్సుతో సూర్యుని తాకుతున్నట్లున్న ఆ అద్భుతంగా పెరిగిన వానిని చూసి భయపీడితులైన వనవాసులు అటూ ఇటూ పారిపోయారు.