বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.62.1
स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः।
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः ॥ ६.६२.१ ॥
সেই রাক্ষসশার্দূল, বিপুল বিক্রমশালী, নিদ্রা ও মদে বিহ্বল হয়ে, শোভায় সজ্জিত রাজপথ দিয়ে গেল।
6.62.2
राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः।
गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कीर्यमाणस्तदा ययौ ॥ ६.६२.२ ॥
হাজার হাজার রাক্ষসে পরিবেষ্টিত, অতি দুর্জয় সে, তখন গৃহ থেকে পুষ্পবর্ষণে অভিষিক্ত হয়ে চলল।
6.62.3
स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम्।
ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ ६.६२.३ ॥
সে সোনালি জালে বিস্তৃত, সূর্যের মতো উজ্জ্বল দর্শন, বিশাল ও রমণীয় রাক্ষসেন্দ্রের ভবন দেখল।
6.62.4
स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं
प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम्।
ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं
स्वयंभुवं शक्र इवासनस्थम् ॥ ६.६२.४ ॥
সূর্য যেমন মেঘপুঞ্জে প্রবেশ করে, তেমনি সে রাক্ষসাধিপতির ভবনে প্রবেশ করে দূরে আসনে উপবিষ্ট জ্যেষ্ঠ ভ্রাতাকে দেখল; ইন্দ্র যেমন আসনে উপবিষ্ট স্বয়ম্ভুকে দেখেন।
6.62.5
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोगणसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६२.५ ॥
ভ্রাতার ভবনে যেতে যেতে রাক্ষসগণসহ কুম্ভকর্ণ পদক্ষেপে পৃথিবীকে কাঁপিয়ে তুলল।
6.62.6
सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च।
ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम् ॥ ६.६२.६ ॥
ভ্রাতার গৃহে উপস্থিত হয়ে, কক্ষে প্রবেশ করে, পুষ্পক বিমানে উপবিষ্ট উদ্বিগ্ন জ্যেষ্ঠকে সে দেখল।
6.62.7
अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम्।
तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत् ॥ ६.६२.७ ॥
তখন দশগ্রীব সমীপে উপস্থিত কুম্ভকর্ণকে দেখে আনন্দিত হয়ে দ্রুত উঠে তাকে কাছে নিয়ে এলেন।
6.62.8
अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः।
भ्रातुर्ववन्दे चरणौ किं कृत्यमिति चाब्रवीत् ॥ ६.६२.८ ॥
তখন পালঙ্কে উপবিষ্ট ভাইয়ের চরণে মহাবলী কুম্ভকর্ণ প্রণাম করে বললেন, "কী কর্তব্য?"
6.62.9
उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे।
स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः ॥ ६.६२.९ ॥
আনন্দিত রাবণ লাফিয়ে উঠে তাকে আলিঙ্গন করলেন; ভাইয়ের দ্বারা গাঢ় আলিঙ্গিত হয়ে তিনি যথাযথভাবে অভিনন্দিত হলেন।
6.62.10
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम्।
स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६२.१० ॥
কুম্ভকর্ণ শুভ, দিব্য উত্তম আসন গ্রহণ করলেন। সেই আসনে বসে মহাবলী কুম্ভকর্ণ…
6.62.11
संरक्तनयनः क्रोधाद् रावणं वाक्यमब्रवीत्।
किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः ॥ ६.६२.११ ॥
ক্রোধে রক্তবর্ণ নয়নে সে রাবণকে বলল, "হে রাজন্! কী কারণে তুমি আমাকে সসম্মানে জাগালে?"
6.62.12
शंस कस्माद् भयं तेऽत्र को वा प्रेतो भविष्यति।
भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णमवस्थितम् ॥ ६.६२.१२ ॥
বলো, এখানে তোমার কিসের ভয়? বা কে মৃত্যুমুখে পতিত হবে?" ক্রুদ্ধ হয়ে দাঁড়ানো ভ্রাতা কুম্ভকর্ণকে রাবণ বললেন।
6.62.13
रोषेण परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यमब्रवीत्।
अद्य ते सुमहान् कालः शयानस्य महाबल ॥ ६.६२.१३ ॥
ক্রোধে ঘূর্ণায়মান চোখে সে এই কথা বলল: হে মহাবল, ঘুমন্ত তোমার এখন মহা সংকটকাল উপস্থিত।
6.62.14
सुषुप्तस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम्।
एष दाशरथिः श्रीमान् सुग्रीवसहितो बली ॥ ६.६२.१४ ॥
গভীর ঘুমে ঘুমন্ত তুমি জানো না রামের কারণে আমার উপর যে ভয় এসেছে। এই শ্রীমান দশরথপুত্র রাম বলবান সুগ্রীবের সঙ্গে রয়েছে।
6.62.15
समुद्रं लङ्घयित्वा तु मूलं नः परिकृन्तति।
हन्त पश्यस्व लङ्कायां वनान्युपवनानि च ॥ ६.६२.१५ ॥
সমুদ্র লঙ্ঘন করে সে আমাদের মূলই কেটে ফেলছে। হায়, দেখো লঙ্কার বন ও উপবনগুলি!
6.62.16
सेतुना सुखमागत्य वानरैकार्णवं कृतम्।
ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर्युधि ॥ ६.६२.१६ ॥
সেতুর সাহায্যে সুখে এসে বানরেরা সমুদ্রকে এক বানর-সমুদ্রে পরিণত করেছে। যে প্রধান রাক্ষসেরা ছিল, তারা যুদ্ধে বানরদের হাতে নিহত হয়েছে।
6.62.17
वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कथंचन।
न चापि वानरा युद्धे जितपूर्वाः कदाचन ॥ ६.६२.१७ ॥
যুদ্ধে বানরদের ধ্বংস আমি কোনোভাবেই দেখছি না। বানরেরা পূর্বে কখনও যুদ্ধে পরাজিত হয়নি।
6.62.18
तदेतद् भयमुत्पन्नं त्रायस्वेह महाबल।
नाशय त्वमिमानद्य तदर्थं बोधितो भवान् ॥ ६.६२.१८ ॥
তাই এই ভয় উপস্থিত হয়েছে। হে মহাবল, এখানে রক্ষা করো। আজ তুমি এদের বিনাশ করো; সেই জন্যই তোমাকে জাগানো হয়েছে।
6.62.19
सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्युपपद्य माम्।
त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम् ॥ ६.६२.१९ ॥
সমস্ত কোষাগার ধ্বংস হয়েছে। তুমি আমার কাছে এসে, শিশু ও বৃদ্ধ ছাড়া আর কেউ অবশিষ্ট নেই এমন এই লঙ্কা নগরীকে রক্ষা করো।
6.62.20
भ्रातुरर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम्।
मयैवं नोक्तपूर्वो हि भ्राता कश्चित् परंतप ॥ ६.६२.२० ॥
হে মহাবাহু, ভাইয়ের জন্য অত্যন্ত দুষ্কর কাজ করো। হে শত্রুদমনকারী, আমি আগে কখনো কোনো ভাইকে এমন কথা বলিনি।
6.62.21
त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा सम्भावना च मे।
देवासुरेषु युद्धेषु बहुशो राक्षसर्षभ ॥ ६.६२.२१ ॥
তোমার প্রতি আমার স্নেহ ও পরম শ্রদ্ধা আছে; দেবাসুর যুদ্ধে বহুবার তা আমি দেখেছি, হে রাক্ষসশ্রেষ্ঠ।
6.62.22
त्वया देवाः प्रतिव्यूह्य निर्जिताश्चासुरा युधि ॥ ६.६२.२२ ॥
যুদ্ধে ব্যূহ রচনা করে তুমি দেবতা ও অসুরদের পরাজিত করেছিলে।
6.62.23
तदेतत् सर्वमातिष्ठ वीर्यं भीमपराक्रम।
नहि ते सर्वभूतेषु दृश्यते सदृशो बली ॥ ६.६२.२३ ॥
তাই হে ভীমপরাক্রম, তোমার সমস্ত বীর্য এতে নিয়োগ করো। সর্বভূতের মধ্যে তোমার সমান বলবান কাউকে দেখা যায় না।
6.62.24
कुरुष्व मे प्रियहितमेतदुत्तमं
यथाप्रियं प्रियरण बान्धवप्रिय।
स्वतेजसा व्यथय सपत्नवाहिनीं
शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान् ॥ ६.६२.२४ ॥
আমার কাছে এটিই সর্বাধিক প্রিয় ও হিতকর কাজ; যেমন তোমার ইচ্ছা তেমন করো। হে যুদ্ধপ্রিয়, হে বান্ধবপ্রিয়, তোমার তেজে শত্রুসৈন্যকে এমনভাবে বিধ্বস্ত করো যেমন শরৎকালের মেঘকে উত্থিত মহাবায়ু ছিন্নভিন্ন করে।