वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.62.1
स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः।
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः ॥ ६.६२.१ ॥
तो राक्षसांमधील व्याघ्र, महापराक्रमी, निद्रा आणि मदाने व्याकूळ होऊन वैभवाने सजलेल्या राजमार्गावरून गेला.
6.62.2
राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः।
गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कीर्यमाणस्तदा ययौ ॥ ६.६२.२ ॥
हजारो राक्षसांनी वेढलेला, अत्यंत दुर्जय तो, तेव्हा घरांवरून पुष्पवर्षावात होत पुढे गेला.
6.62.3
स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम्।
ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ ६.६२.३ ॥
त्याने सोन्याच्या जाळ्यांनी पसरलेले, सूर्यासारखे तेजस्वी दिसणारे, विशाल आणि रमणीय राक्षसेंद्राचे निवासस्थान पाहिले.
6.62.4
स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं
प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम्।
ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं
स्वयंभुवं शक्र इवासनस्थम् ॥ ६.६२.४ ॥
सूर्य जसा मेघांच्या समूहात प्रवेश करतो, तसा तो राक्षसाधिपतीच्या निवासात प्रवेश करून दूर आसनावर बसलेल्या ज्येष्ठ बंधूला पाहता झाला; जसा इंद्र आसनावर बसलेल्या स्वयंभूला पाहतो.
6.62.5
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोगणसमन्वितः।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ॥ ६.६२.५ ॥
भावाच्या निवासाकडे जाताना, राक्षसगणांसह असलेल्या कुंभकर्णाने आपल्या पावलांनी पृथ्वी कंपित केली.
6.62.6
सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च।
ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम् ॥ ६.६२.६ ॥
भावाच्या गृहात पोहोचून, कक्षात प्रवेश करून, पुष्पक विमानात बसलेल्या व्याकूळ ज्येष्ठ बंधूला त्याने पाहिले.
6.62.7
अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम्।
तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत् ॥ ६.६२.७ ॥
तेव्हा दशग्रीवाने समीप उभ्या असलेल्या कुंभकर्णाला पाहिले, आनंदाने त्वरित उठून त्याला जवळ आणले.
6.62.8
अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः।
भ्रातुर्ववन्दे चरणौ किं कृत्यमिति चाब्रवीत् ॥ ६.६२.८ ॥
तेव्हा पलंगावर बसलेल्या भावाच्या चरणांवर महाबली कुंभकर्णाने नमस्कार केला आणि विचारले, "करावयाचे काय आहे?"
6.62.9
उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे।
स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः ॥ ६.६२.९ ॥
आनंदित रावणाने उठून त्याला आलिंगन दिले; भावाने गाढ आलिंगन देऊन यथोचित सन्मानाने त्याचे स्वागत केले.
6.62.10
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम्।
स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६२.१० ॥
कुंभकर्णाने शुभ, दिव्य असे श्रेष्ठ आसन स्वीकारले. त्या आसनावर बसून महाबली कुंभकर्ण…
6.62.11
संरक्तनयनः क्रोधाद् रावणं वाक्यमब्रवीत्।
किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः ॥ ६.६२.११ ॥
रागाने लाल डोळे असलेला तो रावणाला म्हणाला, "हे राजा! कशासाठी तू मला आदराने जागे केलेस?"
6.62.12
शंस कस्माद् भयं तेऽत्र को वा प्रेतो भविष्यति।
भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णमवस्थितम् ॥ ६.६२.१२ ॥
सांग, इथे तुला कशाची भीती आहे? किंवा कोण मृत्यू पावेल?" संतप्त उभ्या असलेल्या कुंभकर्णाला रावण म्हणाला.
6.62.13
रोषेण परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यमब्रवीत्।
अद्य ते सुमहान् कालः शयानस्य महाबल ॥ ६.६२.१३ ॥
रागाने फिरणाऱ्या डोळ्यांनी तो म्हणाला: हे महाबलवान, झोपलेल्या तुझा आता फार मोठा काळ आला आहे.
6.62.14
सुषुप्तस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम्।
एष दाशरथिः श्रीमान् सुग्रीवसहितो बली ॥ ६.६२.१४ ॥
गाढ झोपलेल्या तुला रामामुळे माझ्यावर आलेले भय ठाऊक नाही. हा श्रीमान दशरथपुत्र राम बलवान सुग्रीवासह आला आहे.
6.62.15
समुद्रं लङ्घयित्वा तु मूलं नः परिकृन्तति।
हन्त पश्यस्व लङ्कायां वनान्युपवनानि च ॥ ६.६२.१५ ॥
समुद्र ओलांडून तो आपलेच मूळ तोडत आहे. अरेरे, पाहा लंकेतील वने आणि उपवने!
6.62.16
सेतुना सुखमागत्य वानरैकार्णवं कृतम्।
ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर्युधि ॥ ६.६२.१६ ॥
सेतूमार्गे सुखरूपाने येऊन वानरांनी समुद्राला एकच वानरसागर बनवला आहे. जे प्रमुख राक्षस होते ते युद्धात वानरांकडून मारले गेले.
6.62.17
वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कथंचन।
न चापि वानरा युद्धे जितपूर्वाः कदाचन ॥ ६.६२.१७ ॥
युद्धात वानरांचा नाश मला कोणत्याही प्रकारे दिसत नाही. वानर यापूर्वी कधीही युद्धात जिंकले गेलेले नाहीत.
6.62.18
तदेतद् भयमुत्पन्नं त्रायस्वेह महाबल।
नाशय त्वमिमानद्य तदर्थं बोधितो भवान् ॥ ६.६२.१८ ॥
म्हणून हे भय उत्पन्न झाले आहे. हे महाबलवान, येथे रक्षण कर. आज तू यांचा नाश कर; त्यासाठीच तुला जागवले आहे.
6.62.19
सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्युपपद्य माम्।
त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम् ॥ ६.६२.१९ ॥
सारा खजिना नष्ट झाला आहे. तू माझ्याकडे येऊन, केवळ बालके आणि वृद्ध उरलेल्या या लंका नगरीचे रक्षण कर.
6.62.20
भ्रातुरर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम्।
मयैवं नोक्तपूर्वो हि भ्राता कश्चित् परंतप ॥ ६.६२.२० ॥
हे महाबाहो, भावासाठी अत्यंत कठीण कर्म कर. हे शत्रूंना तापविणाऱ्या, याआधी मी कोणत्याही भावाला असे म्हटलेले नाही.
6.62.21
त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा सम्भावना च मे।
देवासुरेषु युद्धेषु बहुशो राक्षसर्षभ ॥ ६.६२.२१ ॥
तुझ्याबद्दल माझा स्नेह आणि परम आदर आहे; देवासुर युद्धांमध्ये अनेकदा मी ते पाहिले आहे, हे राक्षसश्रेष्ठा.
6.62.22
त्वया देवाः प्रतिव्यूह्य निर्जिताश्चासुरा युधि ॥ ६.६२.२२ ॥
युद्धात व्यूह रचून तू देव आणि असुरांना जिंकले होतेस.
6.62.23
तदेतत् सर्वमातिष्ठ वीर्यं भीमपराक्रम।
नहि ते सर्वभूतेषु दृश्यते सदृशो बली ॥ ६.६२.२३ ॥
म्हणून हे भीमपराक्रमी, तुझे सर्व वीर्य यात लाव. सर्व प्राण्यांमध्ये तुझ्यासारखा बलवान दिसत नाही.
6.62.24
कुरुष्व मे प्रियहितमेतदुत्तमं
यथाप्रियं प्रियरण बान्धवप्रिय।
स्वतेजसा व्यथय सपत्नवाहिनीं
शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान् ॥ ६.६२.२४ ॥
माझ्यासाठी हेच परम प्रिय आणि हितकारक कार्य आहे; तुला आवडेल तसे कर. हे युद्धप्रिया, बांधवप्रिया, तुझ्या तेजाने शत्रुसेनेला असे पीडित कर जसे शरद ऋतूतील ढगांना उठलेला महान वारा विखुरतो.