Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.63.1
तस्य राक्षसराजस्य निशम्य परिदेवितम्।
कुम्भकर्णो बभाषेदं वचनं प्रजहास च ॥ ६.६३.१ ॥
Al oír el lamento de aquel rey de los rākṣasas, Kumbhakarṇa habló estas palabras y rió.
6.63.2
दृष्टो दोषो हि योऽस्माभिः पुरा मन्त्रविनिर्णये।
हितेष्वनभियुक्तेन सोऽयमासादितस्त्वया ॥ ६.६३.२ ॥
Esta es la falta que vimos antes en la decisión del consejo: no atendiste a tus bien intencionados, y por eso te ha alcanzado ahora.
6.63.3
शीघ्रं खल्वभ्युपेतं त्वां फलं पापस्य कर्मणः।
निरयेष्वेव पतनं यथा दुष्कृतकर्मणः ॥ ६.६३.३ ॥
Ciertamente, pronto te ha alcanzado el fruto de tu acción perversa, como cae al infierno quien obra el mal.
6.63.4
प्रथमं वै महाराज कृत्यमेतदचिन्तितम्।
केवलं वीर्यदर्पेण नानुबन्धो विचारितः ॥ ६.६३.४ ॥
Oh gran rey, esta acción se hizo primero sin reflexión; por mero orgullo de valor no se consideraron sus consecuencias.
6.63.5
यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कुर्यादैश्वर्यमास्थितः।
पूर्वं चोत्तरकार्याणि न स वेद नयानयौ ॥ ६.६३.५ ॥
Quien, habiendo alcanzado el poder, hace después los deberes anteriores y antes los posteriores, no conoce la política correcta de la incorrecta.
6.63.6
देशकालविहीनानि कर्माणि विपरीतवत्।
क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव ॥ ६.६३.६ ॥
Las acciones realizadas sin lugar ni tiempo se tuercen y se corrompen, como las ofrendas hechas por los impuros.
6.63.7
त्रयाणां पञ्चधा योगं कर्मणां यः प्रपद्यते।
सचिवैः समयं कृत्वा स सम्यग् वर्तते पथि ॥ ६.६३.७ ॥
Quien une las tres empresas de cinco maneras, tras acordar con sus ministros, avanza rectamente por el camino.
6.63.8
यथागमं च यो राजा समयं च चिकीर्षति।
बुध्यते सचिवैर्बुद्ध्या सुहृदश्चानुपश्यति ॥ ६.६३.८ ॥
El rey que desea hacer un acuerdo según las escrituras comprende con su intelecto mediante sus ministros y también atiende a sus amigos.
6.63.9
धर्ममर्थं हि कामं वा सर्वान् वा रक्षसां पते।
भजेत पुरुषः काले त्रीणि द्वन्द्वानि वा पुनः ॥ ६.६३.९ ॥
Oh señor de los rākṣasas, el hombre debe seguir a su tiempo el dharma, el artha o el kāma, o todos ellos, o de nuevo los tres pares.
6.63.10
त्रिषु चैतेषु यच्छ्रेष्ठं श्रुत्वा तन्नावबुध्यते।
राजा वा राजमात्रो वा व्यर्थं तस्य बहुश्रुतम् ॥ ६.६३.१० ॥
De estos tres, lo que es mejor, aunque lo haya oído, el rey o el ministro real no lo comprende; su mucho saber es en vano.
6.63.11
उपप्रदानं सान्त्वं च भेदं काले च विक्रमम्।
योगं च रक्षसां श्रेष्ठ तावुभौ च नयानयौ ॥ ६.६३.११ ॥
Dádivas, conciliación, división, valor en el momento oportuno y la aplicación de los medios — oh mejor de los rākṣasas, estos dos son política y no política.
6.63.12
काले धर्मार्थकामान् यः सम्मन्त्र्य सचिवैः सह।
निषेवेतात्मवाँल्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ॥ ६.६३.१२ ॥
Quien, a su tiempo, tras deliberar con sus ministros, sigue el dharma, el artha y el kāma, siendo dueño de sí, no encuentra la ruina en el mundo.
6.63.13
हितानुबन्धमालोक्य कुर्यात् कार्यमिहात्मनः।
राजा सहार्थतत्त्वज्ञैः सचिवैर्बुद्धिजीविभिः ॥ ६.६३.१३ ॥
Tras considerar el bien duradero para sí mismo, el rey debe actuar junto con los ministros que conocen la verdadera naturaleza de los asuntos y viven de su sabiduría.
6.63.14
अनभिज्ञाय शास्त्रार्थान् पुरुषाः पशुबुद्धयः।
प्रागल्भ्याद् वक्तुमिच्छन्ति मन्त्रिष्वभ्यन्तरीकृताः ॥ ६.६३.१४ ॥
Hombres de mente animal, que no conocen el sentido de los tratados, admitidos entre los ministros, desean hablar por audacia.
6.63.15
अशास्त्रविदुषां तेषां कार्यं नाभिहितं वचः।
अर्थशास्त्रानभिज्ञानां विपुलां श्रियमिच्छताम् ॥ ६.६३.१५ ॥
Las palabras de quienes desconocen los tratados no son aptas para la acción; las palabras de quienes ignoran la ciencia del gobierno y desean gran riqueza no dan fruto.
6.63.16
अहितं च हिताकारं धार्ष्ट्याज्जल्पन्ति ये नराः।
अवश्यं मन्त्रबाह्यास्ते कर्तव्याः कृत्यदूषकाः ॥ ६.६३.१६ ॥
Quienes, por audacia, parlotean lo dañino con apariencia de bien, deben ser apartados sin falta del consejo, pues son corruptores de los asuntos.
6.63.17
विनाशयन्तो भर्तारं सहिताः शत्रुभिर्बुधैः।
विपरीतानि कृत्यानि कारयन्तीह मन्त्रिणः ॥ ६.६३.१७ ॥
Unidos a los enemigos y a los astutos, destruyendo a su señor, los ministros aquí hacen que se lleven a cabo acciones contrarias.
6.63.18
तान् भर्ता मित्रसंकाशानमित्रान् मन्त्रनिर्णये।
व्यवहारेण जानीयात् सचिवानुपसंहितान् ॥ ६.६३.१८ ॥
El señor debe reconocer por su conducta a aquellos ministros que parecen amigos pero son enemigos, unidos en la decisión del consejo.
6.63.19
चपलस्येह कृत्यानि सहसानुप्रधावतः।
छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥ ६.६३.१९ ॥
Para el hombre impetuoso que se lanza a la acción sin reflexionar, otros aprovechan su punto débil, como las aves ocupan el cielo abierto del pájaro krauñca.
6.63.20
यो हि शत्रुमवज्ञाय आत्मानं नाभिरक्षति।
अवाप्नोति हि सोऽनर्थान् स्थानाच्च व्यवरोप्यते ॥ ६.६३.२० ॥
Quien desprecia al enemigo y no se protege a sí mismo, en verdad obtiene desgracias y es derribado de su posición.
6.63.21
यदुक्तमिह ते पूर्वं प्रियया मेऽनुजेन च।
तदेव नो हितं वाक्यं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ६.६३.२१ ॥
Lo que tu amada esposa y mi hermano menor te dijeron antes es el consejo beneficioso para nosotros; haz ahora lo que desees.
6.63.22
तत् तु श्रुत्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णस्य भाषितम्।
भ्रुकुटिं चैव संचक्रे क्रुद्धश्चैनमभाषत ॥ ६.६३.२२ ॥
Al oír estas palabras de Kumbhakarṇa, Rāvaṇa de diez cabezas frunció el ceño y, enojado, le habló.
6.63.23
मान्यो गुरुरिवाचार्यः किं मां त्वमनुशाससे।
किमेवं वाक्श्रमं कृत्वा यद् युक्तं तद् विधीयताम् ॥ ६.६३.२३ ॥
¿Por qué me instruyes como si fueras un maestro o preceptor respetado? ¿De qué sirve fatigarse así con palabras? Que se haga lo que es apropiado.
6.63.24
विभ्रमाच्चित्तमोहाद् वा बलवीर्याश्रयेण वा।
नाभिपन्नमिदानीं यद् व्यर्था तस्य पुनः कथा ॥ ६.६३.२४ ॥
Por ilusión, por confusión de la mente o confiando en la propia fuerza y valor, es vano volver a hablar de lo que aún no ha sucedido.
6.63.25
अस्मिन् काले तु यद् युक्तं तदिदानीं विचिन्त्यताम्।
गतं तु नानुशोचन्ति गतं तु गतमेव हि ॥ ६.६३.२५ ॥
En este momento, pensemos ahora en lo que es apropiado. No se lamenta lo que ya pasó; lo pasado, pasado está.
6.63.26
ममापनयजं दोषं विक्रमेण समीकुरु।
यदि खल्वस्ति मे स्नेहो विक्रमं वाधिगच्छसि ॥ ६.६३.२६ ॥
Repara con tu valor la falta nacida de mí. Si de verdad tienes afecto por mí, entonces abraza el valor.
6.63.27
यदि कार्यं ममैतत्ते हृदि कार्यतमं मतम्।
स सुहृद् यो विपन्नार्थं दीनमभ्युपपद्यते ॥ ६.६३.२७ ॥
Si este asunto mío lo consideras en tu corazón como de máxima importancia, entonces es amigo quien acude en ayuda del afligido cuyo propósito se ha arruinado.
6.63.28
स बन्धुर्योऽपनीतेषु साहाय्यायोपकल्पते।
तमथैवं ब्रुवाणं स वचनं धीरदारुणम् ॥ ६.६३.२८ ॥
Es pariente quien está dispuesto a ayudar a los caídos en desgracia. A él, mientras hablaba así, aquellas palabras firmes pero duras—
6.63.29
रुष्टोऽयमिति विज्ञाय शनैः श्लक्ष्णमुवाच ह।
अतीव हि समालक्ष्य भ्रातरं क्षुभितेन्द्रियम् ॥ ६.६३.२९ ॥
Sabiendo que estaba airado, habló despacio y con suavidad. Al observar a su hermano con los sentidos muy agitados—
6.63.30
कुम्भकर्णः शनैर्वाक्यं बभाषे परिसान्त्वयन्।
शृणु राजन्नवहितो मम वाक्यमरिंदम ॥ ६.६३.३० ॥
Kumbhakarṇa, consolándolo con suavidad, habló: "Escucha atentamente, oh rey, oh domador de enemigos, mis palabras."
6.63.31
अलं राक्षसराजेन्द्र संतापमुपपद्य ते।
रोषं च सम्परित्यज्य स्वस्थो भवितुमर्हसि ॥ ६.६३.३१ ॥
Señor de los reyes rākṣasa, basta. No te dejes caer en la aflicción. Habiendo abandonado por completo la ira, debes permanecer sereno.
6.63.32
नैतन्मनसि कर्तव्यं मयि जीवति पार्थिव।
तमहं नाशयिष्यामि यत् कृते परितप्यते ॥ ६.६३.३२ ॥
Oh rey, mientras yo viva, esto no debe estar en tu mente. Aquel por cuyo motivo te atormentas, yo lo destruiré.
6.63.33
अवश्यं तु हितं वाच्यं सर्वावस्थं मया तव।
बन्धुभावादभिहितं भ्रातृस्नेहाच्च पार्थिव ॥ ६.६३.३३ ॥
Oh rey, una palabra beneficiosa debe ciertamente decirse a ti en toda circunstancia. Lo he dicho por parentesco y por afecto fraternal.
6.63.34
सदृशं यच्च कालेऽस्मिन् कर्तुं स्नेहेन बन्धुना।
शत्रूणां कदनं पश्य क्रियमाणं मया रणे ॥ ६.६३.३४ ॥
Lo que conviene en este momento, por afecto y parentesco, es hacerlo. Contempla la matanza de los enemigos que yo realizo en la batalla.
6.63.35
अद्य पश्य महाबाहो मया समरमूर्धनि।
हते रामे सह भ्रात्रा द्रवन्तीं हरिवाहिनीम् ॥ ६.६३.३५ ॥
Oh de poderosos brazos, contempla hoy en el frente de batalla. Cuando Rāma sea abatido junto con su hermano por mi mano, contempla al ejército de monos huyendo.
6.63.36
अद्य रामस्य तद् दृष्ट्वा मयाऽऽनीतं रणाच्छिरः।
सुखी भव महाबाहो सीता भवतु दुःखिता ॥ ६.६३.३६ ॥
Al ver hoy la cabeza de Rāma que traigo de la batalla, oh de poderosos brazos, sé feliz. Y que Sītā esté afligida.
6.63.37
अद्य रामस्य पश्यन्तु निधनं सुमहत् प्रियम्।
लङ्कायां राक्षसाः सर्वे ये ते निहतबान्धवाः ॥ ६.६३.३७ ॥
Hoy que todos los rākṣasas de Laṅkā, cuyos parientes han sido muertos, vean la gran muerte de Rāma, una alegría.
6.63.38
अद्य शोकपरीतानां स्वबन्धुवधशोचिनाम्।
शत्रोर्युधि विनाशेन करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ ६.६३.३८ ॥
Hoy, para los abatidos por el dolor que lloran la matanza de sus parientes, enjugo sus lágrimas con la destrucción del enemigo en batalla.
6.63.39
अद्य पर्वतसंकाशं ससूर्यमिव तोयदम्।
विकीर्णं पश्य समरे सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् ॥ ६.६३.३९ ॥
Hoy, en la batalla, mira a Sugrīva, señor de los monos, disperso como una montaña, como una nube con el sol.
6.63.40
कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिसान्त्वितः।
जिघांसुभिर्दाशरथिं व्यथसे त्वं सदानघ ॥ ६.६३.४० ॥
Oh intachable, consolada por estos rākṣasas y por mí, ¿por qué siempre te afliges por quienes desean matar al hijo de Daśaratha?
6.63.41
मां निहत्य किल त्वां हि निहनिष्यति राघवः।
नाहमात्मनि संतापं गच्छेयं राक्षसाधिप ॥ ६.६३.४१ ॥
Rāghava, tras matarme, sin duda también te matará; oh señor de los rākṣasas, yo no sentiría angustia en mi interior.
6.63.42
कामं त्विदानीमपि मां व्यादिश त्वं परंतप।
न परः प्रेक्षणीयस्ते युद्धायातुलविक्रम ॥ ६.६३.४२ ॥
Oh atormentador de enemigos, ordéname ahora como desees; oh de valor incomparable, para ti ningún otro es digno de ser mirado en batalla.
6.63.43
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव महाबलान्।
यदि शक्रो यदि यमो यदि पावकमारुतौ ॥ ६.६३.४३ ॥
Ya sea Indra, o Yama, o Agni y Vāyu, destruiré a tus enemigos de gran poder.
6.63.44
तानहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि।
गिरिमात्रशरीरस्य शितशूलधरस्य मे ॥ ६.६३.४४ ॥
Lucharé contra ellos, incluso contra Kubera y Varuṇa, con mi cuerpo grande como una montaña y mi lanza afilada.
6.63.45
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः।
अथ वा त्यक्तशस्त्रस्य मृद्नतस्तरसा रिपून् ॥ ६.६३.४५ ॥
Incluso Purandara temería a quien ruge con colmillos afilados; o incluso si arrojo mis armas, aplastando a los enemigos con fuerza.
6.63.46
न मे प्रतिमुखः कश्चित् स्थातुं शक्तो जिजीविषुः।
नैव शक्त्या न गदया नासिना निशितैः शरैः ॥ ६.६३.४६ ॥
Nadie que desee vivir puede enfrentarse a mí, ni con lanza, ni con maza, ni con espada, ni con flechas afiladas.
6.63.47
हस्ताभ्यामेव संरभ्य हनिष्यामि सवज्रिणम्।
यदि मे मुष्टिवेगं स राघवोऽद्य सहिष्यति ॥ ६.६३.४७ ॥
Con furia, solo con mis manos, los mataré junto con el portador del rayo, si hoy aquel Rāghava puede soportar la fuerza de mi puño.
6.63.48
ततः पास्यन्ति बाणौघा रुधिरं राघवस्य मे।
चिन्तया तप्यसे राजन् किमर्थं मयि तिष्ठति ॥ ६.६३.४८ ॥
Entonces las corrientes de flechas beberán la sangre del Rāghava. Oh rey, ¿por qué te atormentas con preocupación mientras yo estoy aquí?
6.63.49
सोऽहं शत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः।
मुञ्च रामाद् भयं घोरं निहनिष्यामि संयुगे ॥ ६.६३.४९ ॥
Estoy dispuesto a salir para la destrucción de tu enemigo. Aparta el terrible temor a Rāma; en la batalla lo mataré.
6.63.50
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं च महाबलम्।
हनूमन्तं च रक्षोघ्नं येन लङ्का प्रदीपिता ॥ ६.६३.५० ॥
A Rāghava Rāma, a Lakṣmaṇa, al poderoso Sugrīva y a Hanumān, matador de rākṣasas, por quien Laṅkā fue incendiada: a todos ellos los mataré.
6.63.51
हरींश्च भक्षयिष्यामि संयुगे समुपस्थिते।
असाधारणमिच्छामि तव दातुं महद् यशः ॥ ६.६३.५१ ॥
Cuando llegue la batalla, devoraré también a los monos. Deseo concederte una gloria grande y sin igual.
6.63.52
यदि चेन्द्राद् भयं राजन् यदि चापि स्वयंभुवः।
ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान् ॥ ६.६३.५२ ॥
Oh rey, si hay temor de Indra, o incluso de Svayambhū (Brahmā), lo destruiré como el sol destruye la oscuridad de la noche.
6.63.53
अपि देवाः शयिष्यन्ते मयि क्रुद्धे महीतले।
यमं च शमयिष्यामि भक्षयिष्यामि पावकम् ॥ ६.६३.५३ ॥
Incluso los dioses yacerán en la tierra cuando yo esté airado. Someteré a Yama y devoraré el fuego.
6.63.54
आदित्यं पातयिष्यामि सनक्षत्रं महीतले।
शतक्रतुं वधिष्यामि पास्यामि वरुणालयम् ॥ ६.६३.५४ ॥
Haré caer al sol a la tierra junto con las estrellas. Mataré a Indra, el de los cien sacrificios, y beberé el océano, morada de Varuṇa.
6.63.55
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम्।
दीर्घकालं प्रसुप्तस्य कुम्भकर्णस्य विक्रमम् ॥ ६.६३.५५ ॥
Trituraré las montañas y partiré la tierra. Contemplad el valor de Kumbhakarṇa, que ha dormido durante mucho tiempo.
6.63.56
अद्य पश्यन्तु भूतानि भक्ष्यमाणानि सर्वशः।
न त्विदं त्रिदिवं सर्वमाहारो मम पूर्यते ॥ ६.६३.५६ ॥
Que hoy vean las criaturas cómo son devoradas por todas partes. Pero ni siquiera estos tres cielos bastan para saciar mi alimento.
6.63.57
वधेन ते दाशरथेः सुखावहं
सुखं समाहर्तुमहं व्रजामि।
निहत्य रामं सह लक्ष्मणेन
खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥ ६.६३.५७ ॥
Voy a dar muerte a Rāma, hijo de Daśaratha, que te traerá felicidad, y así traer esa dicha. Tras matar a Rāma junto con Lakṣmaṇa, devoraré a todos los jefes de las huestes de monos.
6.63.58
रमस्व राजन् पिब चाद्य वारुणीं
कुरुष्व कृत्यानि विनीय दुःखम्।
मयाद्य रामे गमिते यमक्षयं
चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥ ६.६३.५८ ॥
Regocíjate, oh rey, y bebe vino hoy. Aparta la tristeza y atiende a tus deberes. Cuando hoy Rāma sea enviado por mi mano a la morada de Yama, Sītā permanecerá bajo tu poder por mucho tiempo.