ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.63.1
तस्य राक्षसराजस्य निशम्य परिदेवितम्।
कुम्भकर्णो बभाषेदं वचनं प्रजहास च ॥ ६.६३.१ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਅਤੇ ਹੱਸ ਪਿਆ।
6.63.2
दृष्टो दोषो हि योऽस्माभिः पुरा मन्त्रविनिर्णये।
हितेष्वनभियुक्तेन सोऽयमासादितस्त्वया ॥ ६.६३.२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤਰ-ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
6.63.3
शीघ्रं खल्वभ्युपेतं त्वां फलं पापस्य कर्मणः।
निरयेष्वेव पतनं यथा दुष्कृतकर्मणः ॥ ६.६३.३ ॥
ਪਾਪ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
6.63.4
प्रथमं वै महाराज कृत्यमेतदचिन्तितम्।
केवलं वीर्यदर्पेण नानुबन्धो विचारितः ॥ ६.६३.४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਕੇਵਲ ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
6.63.5
यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कुर्यादैश्वर्यमास्थितः।
पूर्वं चोत्तरकार्याणि न स वेद नयानयौ ॥ ६.६३.५ ॥
ਜੋ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪਿੱਛੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
6.63.6
देशकालविहीनानि कर्माणि विपरीतवत्।
क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव ॥ ६.६३.६ ॥
ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਉਲਟੇ ਹੋ ਕੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹਵਿ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.63.7
त्रयाणां पञ्चधा योगं कर्मणां यः प्रपद्यते।
सचिवैः समयं कृत्वा स सम्यग् वर्तते पथि ॥ ६.६३.७ ॥
ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
6.63.8
यथागमं च यो राजा समयं च चिकीर्षति।
बुध्यते सचिवैर्बुद्ध्या सुहृदश्चानुपश्यति ॥ ६.६३.८ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
6.63.9
धर्ममर्थं हि कामं वा सर्वान् वा रक्षसां पते।
भजेत पुरुषः काले त्रीणि द्वन्द्वानि वा पुनः ॥ ६.६३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ, ਜਾਂ ਸਭ ਦਾ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.63.10
त्रिषु चैतेषु यच्छ्रेष्ठं श्रुत्वा तन्नावबुध्यते।
राजा वा राजमात्रो वा व्यर्थं तस्य बहुश्रुतम् ॥ ६.६३.१० ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
6.63.11
उपप्रदानं सान्त्वं च भेदं काले च विक्रमम्।
योगं च रक्षसां श्रेष्ठ तावुभौ च नयानयौ ॥ ६.६३.११ ॥
ਉਪਹਾਰ, ਸਾਂਤਵਨਾ, ਭੇਦ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ — ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੀਤੀ ਹਨ।
6.63.12
काले धर्मार्थकामान् यः सम्मन्त्र्य सचिवैः सह।
निषेवेतात्मवाँल्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ॥ ६.६३.१२ ॥
ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.63.13
हितानुबन्धमालोक्य कुर्यात् कार्यमिहात्मनः।
राजा सहार्थतत्त्वज्ञैः सचिवैर्बुद्धिजीविभिः ॥ ६.६३.१३ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੇ ਲੰਮੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.63.14
अनभिज्ञाय शास्त्रार्थान् पुरुषाः पशुबुद्धयः।
प्रागल्भ्याद् वक्तुमिच्छन्ति मन्त्रिष्वभ्यन्तरीकृताः ॥ ६.६३.१४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪਸ਼ੂ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਲਏ ਜਾ ਕੇ, ਢੀਠਤਾਈ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.63.15
अशास्त्रविदुषां तेषां कार्यं नाभिहितं वचः।
अर्थशास्त्रानभिज्ञानां विपुलां श्रियमिच्छताम् ॥ ६.६३.१५ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬੋਲ ਕਾਰਜ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬੋਲ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ।
6.63.16
अहितं च हिताकारं धार्ष्ट्याज्जल्पन्ति ये नराः।
अवश्यं मन्त्रबाह्यास्ते कर्तव्याः कृत्यदूषकाः ॥ ६.६३.१६ ॥
ਢੀਠਤਾਈ ਨਾਲ ਹਿਤ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਹਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਰਜ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
6.63.17
विनाशयन्तो भर्तारं सहिताः शत्रुभिर्बुधैः।
विपरीतानि कृत्यानि कारयन्तीह मन्त्रिणः ॥ ६.६३.१७ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਮੰਤਰੀ ਉਲਟ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.63.18
तान् भर्ता मित्रसंकाशानमित्रान् मन्त्रनिर्णये।
व्यवहारेण जानीयात् सचिवानुपसंहितान् ॥ ६.६३.१८ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿੱਸਦੇ, ਸਲਾਹ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ-ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਤੋਂ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.63.19
चपलस्येह कृत्यानि सहसानुप्रधावतः।
छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥ ६.६३.१९ ॥
ਚੰਚਲ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
6.63.20
यो हि शत्रुमवज्ञाय आत्मानं नाभिरक्षति।
अवाप्नोति हि सोऽनर्थान् स्थानाच्च व्यवरोप्यते ॥ ६.६३.२० ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.63.21
यदुक्तमिह ते पूर्वं प्रियया मेऽनुजेन च।
तदेव नो हितं वाक्यं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ६.६३.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਹੈ; ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।
6.63.22
तत् तु श्रुत्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णस्य भाषितम्।
भ्रुकुटिं चैव संचक्रे क्रुद्धश्चैनमभाषत ॥ ६.६३.२२ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਨੇ ਭਰਵੱਟੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.63.23
मान्यो गुरुरिवाचार्यः किं मां त्वमनुशाससे।
किमेवं वाक्श्रमं कृत्वा यद् युक्तं तद् विधीयताम् ॥ ६.६३.२३ ॥
ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਆਚਾਰਿਆ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ? ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
6.63.24
विभ्रमाच्चित्तमोहाद् वा बलवीर्याश्रयेण वा।
नाभिपन्नमिदानीं यद् व्यर्था तस्य पुनः कथा ॥ ६.६३.२४ ॥
ਭੁਲੇਖੇ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ, ਜਾਂ ਬਲ-ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
6.63.25
अस्मिन् काले तु यद् युक्तं तदिदानीं विचिन्त्यताम्।
गतं तु नानुशोचन्ति गतं तु गतमेव हि ॥ ६.६३.२५ ॥
ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਸੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ ਸੋ ਬੀਤ ਗਿਆ।
6.63.26
ममापनयजं दोषं विक्रमेण समीकुरु।
यदि खल्वस्ति मे स्नेहो विक्रमं वाधिगच्छसि ॥ ६.६३.२६ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰ। ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰਾ ਸਨੇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਾਕਰਮ ਹੀ ਅਪਣਾ।
6.63.27
यदि कार्यं ममैतत्ते हृदि कार्यतमं मतम्।
स सुहृद् यो विपन्नार्थं दीनमभ्युपपद्यते ॥ ६.६३.२७ ॥
ਜੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।
6.63.28
स बन्धुर्योऽपनीतेषु साहाय्यायोपकल्पते।
तमथैवं ब्रुवाणं स वचनं धीरदारुणम् ॥ ६.६३.२८ ॥
ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਉਸ ਦੇ ਧੀਰ ਪਰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ—
6.63.29
रुष्टोऽयमिति विज्ञाय शनैः श्लक्ष्णमुवाच ह।
अतीव हि समालक्ष्य भ्रातरं क्षुभितेन्द्रियम् ॥ ६.६३.२९ ॥
"ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਚਲਿਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦੇਖ ਕੇ—
6.63.30
कुम्भकर्णः शनैर्वाक्यं बभाषे परिसान्त्वयन्।
शृणु राजन्नवहितो मम वाक्यमरिंदम ॥ ६.६३.३० ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।"
6.63.31
अलं राक्षसराजेन्द्र संतापमुपपद्य ते।
रोषं च सम्परित्यज्य स्वस्थो भवितुमर्हसि ॥ ६.६३.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਬਸ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
6.63.32
नैतन्मनसि कर्तव्यं मयि जीवति पार्थिव।
तमहं नाशयिष्यामि यत् कृते परितप्यते ॥ ६.६३.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਜੀਂਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
6.63.33
अवश्यं तु हितं वाच्यं सर्वावस्थं मया तव।
बन्धुभावादभिहितं भ्रातृस्नेहाच्च पार्थिव ॥ ६.६३.३३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ।
6.63.34
सदृशं यच्च कालेऽस्मिन् कर्तुं स्नेहेन बन्धुना।
शत्रूणां कदनं पश्य क्रियमाणं मया रणे ॥ ६.६३.३४ ॥
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜੋ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖ।
6.63.35
अद्य पश्य महाबाहो मया समरमूर्धनि।
हते रामे सह भ्रात्रा द्रवन्तीं हरिवाहिनीम् ॥ ६.६३.३५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਅੱਜ ਜੰਗ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਵੇਖ। ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਭੱਜਦੀ ਵੇਖ।
6.63.36
अद्य रामस्य तद् दृष्ट्वा मयाऽऽनीतं रणाच्छिरः।
सुखी भव महाबाहो सीता भवतु दुःखिता ॥ ६.६३.३६ ॥
ਅੱਜ ਜੰਗ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ। ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਰਹੇ।
6.63.37
अद्य रामस्य पश्यन्तु निधनं सुमहत् प्रियम्।
लङ्कायां राक्षसाः सर्वे ये ते निहतबान्धवाः ॥ ६.६३.३७ ॥
ਅੱਜ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਧੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੌਤ ਵੇਖਣ।
6.63.38
अद्य शोकपरीतानां स्वबन्धुवधशोचिनाम्।
शत्रोर्युधि विनाशेन करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ ६.६३.३८ ॥
ਅੱਜ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦੇ ਵਧ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂੰਝਦਾ ਹਾਂ।
6.63.39
अद्य पर्वतसंकाशं ससूर्यमिव तोयदम्।
विकीर्णं पश्य समरे सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् ॥ ६.६३.३९ ॥
ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ।
6.63.40
कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिसान्त्वितः।
जिघांसुभिर्दाशरथिं व्यथसे त्वं सदानघ ॥ ६.६३.४० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਇਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੂੰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
6.63.41
मां निहत्य किल त्वां हि निहनिष्यति राघवः।
नाहमात्मनि संतापं गच्छेयं राक्षसाधिप ॥ ६.६३.४१ ॥
ਰਾਘਵ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰੇਗਾ; ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗੀ।
6.63.42
कामं त्विदानीमपि मां व्यादिश त्वं परंतप।
न परः प्रेक्षणीयस्ते युद्धायातुलविक्रम ॥ ६.६३.४२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ; ਹੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.63.43
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव महाबलान्।
यदि शक्रो यदि यमो यदि पावकमारुतौ ॥ ६.६३.४३ ॥
ਇੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਯਮ ਹੋਵੇ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਵਾਯੂ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
6.63.44
तानहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि।
गिरिमात्रशरीरस्य शितशूलधरस्य मे ॥ ६.६३.४४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲੜਾਂਗਾ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭਾਵੇਂ ਹੋਣ; ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ।
6.63.45
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः।
अथ वा त्यक्तशस्त्रस्य मृद्नतस्तरसा रिपून् ॥ ६.६३.४५ ॥
ਗਰਜਦੇ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਡਰੇਗਾ; ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਧਦੇ ਮੈਨੂੰ।
6.63.46
न मे प्रतिमुखः कश्चित् स्थातुं शक्तो जिजीविषुः।
नैव शक्त्या न गदया नासिना निशितैः शरैः ॥ ६.६३.४६ ॥
ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਸ਼ਕਤੀ, ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
6.63.47
हस्ताभ्यामेव संरभ्य हनिष्यामि सवज्रिणम्।
यदि मे मुष्टिवेगं स राघवोऽद्य सहिष्यति ॥ ६.६३.४७ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਘਵ ਮੇਰੇ ਮੁੱਕੇ ਦਾ ਵੇਗ ਸਹਿ ਸਕੇ।
6.63.48
ततः पास्यन्ति बाणौघा रुधिरं राघवस्य मे।
चिन्तया तप्यसे राजन् किमर्थं मयि तिष्ठति ॥ ६.६३.४८ ॥
ਤਦ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਰਾਘਵ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਣਗੀਆਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ?
6.63.49
सोऽहं शत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः।
मुञ्च रामाद् भयं घोरं निहनिष्यामि संयुगे ॥ ६.६३.४९ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
6.63.50
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं च महाबलम्।
हनूमन्तं च रक्षोघ्नं येन लङ्का प्रदीपिता ॥ ६.६३.५० ॥
ਰਾਘਵ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨੂਮਾਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਸਾੜੀ ਸੀ, ਉਸ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ—(ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ)।
6.63.51
हरींश्च भक्षयिष्यामि संयुगे समुपस्थिते।
असाधारणमिच्छामि तव दातुं महद् यशः ॥ ६.६३.५१ ॥
ਯੁੱਧ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਹਾਨ ਜਸ ਦੇਣਾ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.63.52
यदि चेन्द्राद् भयं राजन् यदि चापि स्वयंभुवः।
ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान् ॥ ६.६३.५२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.63.53
अपि देवाः शयिष्यन्ते मयि क्रुद्धे महीतले।
यमं च शमयिष्यामि भक्षयिष्यामि पावकम् ॥ ६.६३.५३ ॥
ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿਣਗੇ। ਯਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਵਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.63.54
आदित्यं पातयिष्यामि सनक्षत्रं महीतले।
शतक्रतुं वधिष्यामि पास्यामि वरुणालयम् ॥ ६.६३.५४ ॥
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਛੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੇਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ; ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.63.55
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम्।
दीर्घकालं प्रसुप्तस्य कुम्भकर्णस्य विक्रमम् ॥ ६.६३.५५ ॥
ਮੈਂ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿਆਂਗਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ (ਹੁਣ ਵੇਖੋ)।
6.63.56
अद्य पश्यन्तु भूतानि भक्ष्यमाणानि सर्वशः।
न त्विदं त्रिदिवं सर्वमाहारो मम पूर्यते ॥ ६.६३.५६ ॥
ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਣ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵੀ ਮੇਰਾ ਆਹਾਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
6.63.57
वधेन ते दाशरथेः सुखावहं
सुखं समाहर्तुमहं व्रजामि।
निहत्य रामं सह लक्ष्मणेन
खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥ ६.६३.५७ ॥
ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸੁੱਖ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਯੂਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.63.58
रमस्व राजन् पिब चाद्य वारुणीं
कुरुष्व कृत्यानि विनीय दुःखम्।
मयाद्य रामे गमिते यमक्षयं
चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥ ६.६३.५८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਨੰਦ ਮਾਣ, ਅੱਜ ਵਾਰੁਣੀ (ਸ਼ਰਾਬ) ਪੀ। ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਮ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।