ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.64.1
तदुक्तमतिकायस्य बलिनो बाहुशालिनः।
कुम्भकर्णस्य वचनं श्रुत्वोवाच महोदरः ॥ ६.६४.१ ॥
ଅତିକାୟ ଓ ବଳଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମହୋଦର କହିଲେ।
6.64.2
कुम्भकर्ण कुले जातो धृष्टः प्राकृतदर्शनः।
अवलिप्तो न शक्नोषि कृत्यं सर्वत्र वेदितुम् ॥ ६.६४.२ ॥
ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ! ତୁମେ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ, କିନ୍ତୁ ଧୃଷ୍ଟ ଓ ସାଧାରଣ ରୂପର। ଅହଂକାରରେ ଭରା ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ଉଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣି ପାରିବ ନାହିଁ।
6.64.3
नहि राजा न जानीते कुम्भकर्ण नयानयौ।
त्वं तु कैशोरकाद् धृष्टः केवलं वक्तुमिच्छसि ॥ ६.६४.३ ॥
ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ! ରାଜା ନୀତି ଓ ଅନୀତି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଏହା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯୌବନ ହେତୁ ଧୃଷ୍ଟ ହୋଇ କେବଳ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
6.64.4
स्थानं वृद्धिं च हानिं च देशकालविधानवित्।
आत्मनश्च परेषां च बुध्यते राक्षसर्षभः ॥ ६.६४.४ ॥
ଦେଶ-କାଳର ବିଧାନ ଜାଣୁଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ହାନି ବୁଝନ୍ତି।
6.64.5
यत् त्वशक्यं बलवता वक्तुं प्राकृतबुद्धिना।
अनुपासितवृद्धेन कः कुर्यात् तादृशं बुधः ॥ ६.६४.५ ॥
ବଳବାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା କହିବା ଅସମ୍ଭବ, ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା ନକରିଥିବା ଲୋକ ତାହା କହିଲେ, ଏପରି କିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ କରିବ?
6.64.6
यांस्तु धर्मार्थकामांस्त्वं ब्रवीषि पृथगाश्रयान्।
अवबोद्धुं स्वभावेन नहि लक्षणमस्ति तान् ॥ ६.६४.६ ॥
ତୁମେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରୟଯୁକ୍ତ କହୁଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ବୁଝିବାର କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ।
6.64.7
कर्म चैव हि सर्वेषां कारणानां प्रयोजनम्।
श्रेयः पापीयसां चात्र फलं भवति कर्मणाम् ॥ ६.६४.७ ॥
ସମସ୍ତ କାରଣର ପ୍ରୟୋଜନ କର୍ମ ହିଁ। ଏଠାରେ ପାପୀମାନଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।
6.64.8
निःश्रेयसफलावेव धर्मार्थावितरावपि।
अधर्मानर्थयोः प्राप्तं फलं च प्रत्यवायिकम् ॥ ६.६४.८ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଉଭୟ ପରମ କଲ୍ୟାଣରୂପ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଅଧର୍ମ ଓ ଅନର୍ଥର ଫଳ ହାନିକର।
6.64.9
ऐहलौकिकपारक्यं कर्म पुंभिर्निषेव्यते।
कर्माण्यपि तु कल्याणि लभते काममास्थितः ॥ ६.६४.९ ॥
ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ମଣିଷମାନେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, କର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକ କାମନା ପାଏ।
6.64.10
तत्र क्लृप्तमिदं राज्ञा हृदि कार्यं मतं च नः।
शत्रौ हि साहसं यत् तत् किमिवात्रापनीयते ॥ ६.६४.१० ॥
ଏ ବିଷୟରେ ରାଜା ମନରେ ଏହା ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଆମର ମତ ମଧ୍ୟ। ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ସାହସ, ତାହା ଏଠାରେ କିପରି ଦୂର କରାଯାଇପାରିବ?
6.64.11
एकस्यैवाभियाने तु हेतुर्यः प्राहृतस्त्वया।
तत्राप्यनुपपन्नं ते वक्ष्यामि यदसाधु च ॥ ६.६४.११ ॥
କେବଳ ଜଣେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେଉଁ କାରଣ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଯାହା ଅନୁଚିତ, ମୁଁ ତାହା କହିବି।
6.64.12
येन पूर्वं जनस्थाने बहवोऽतिबला हताः।
राक्षसा राघवं तं त्वं कथमेको जयिष्यसि ॥ ६.६४.१२ ॥
ପୂର୍ବେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଯେ ଅନେକ ଅତିବଳବାନ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ରାଘବଙ୍କୁ ତୁମେ ଏକା କିପରି ଜିଣିବ?
6.64.13
ये पूर्वं निर्जितास्तेन जनस्थाने महौजसः।
राक्षसांस्तान् पुरे सर्वान् भीतानद्य न पश्यसि ॥ ६.६४.१३ ॥
ଜନସ୍ଥାନରେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ପରାଜିତ କରିଥିବା ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ, ଆଜି ନଗରରେ ଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଦେଖୁନାହଁ କି?
6.64.14
तं सिंहमिव संक्रुद्धं रामं दशरथात्मजम्।
सर्पं सुप्तमहो बुद्ध्वा प्रबोधयितुमिच्छसि ॥ ६.६४.१४ ॥
ସିଂହ ପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ସେହି ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ଶୋଇଥିବା ସାପକୁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଜଗାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ପରି!
6.64.15
ज्वलन्तं तेजसा नित्यं क्रोधेन च दुरासदम्।
कस्तं मृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति ॥ ६.६४.१५ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଅସହ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?
6.64.16
संशयस्थमिदं सर्वं शत्रोः प्रतिसमासने।
एकस्य गमनं तात नहि मे रोचते भृशम् ॥ ६.६४.१६ ॥
ହେ ତାତ! ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାରେ ଏହି ସବୁ ସଂଶୟରେ ଅଛି; ତୁମେ ଏକାକୀ ଯିବା ମୋତେ ଆଦୌ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
6.64.17
हीनार्थस्तु समृद्धार्थं को रिपुं प्राकृतं यथा।
निश्चितं जीवितत्यागे वशमानेतुमिच्छति ॥ ६.६४.१७ ॥
ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ସମୃଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଥିବା କୌଣସି ସାଧାରଣ ଶତ୍ରୁକୁ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଥିବା ତାକୁ, ବଶରେ ଆଣିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
6.64.18
यस्य नास्ति मनुष्येषु सदृशो राक्षसोत्तम।
कथमाशंससे योद्धुं तुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ॥ ६.६४.१८ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାର ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ସେହି ବୀର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଆଶା କରୁଛ?
6.64.19
एवमुक्त्वा तु संरब्धं कुम्भकर्णं महोदरः।
उवाच रक्षसां मध्ये रावणं लोकरावणम् ॥ ६.६४.१९ ॥
ଏପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହି, ମହୋଦର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.64.20
लब्ध्वा पुरस्ताद् वैदेहीं किमर्थं त्वं विलम्बसे।
यदीच्छसि तदा सीता वशगा ते भविष्यति ॥ ६.६४.२० ॥
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ସୀତା ତୁମ ବଶରେ ଆସିବେ।
6.64.21
दृष्टः कश्चिदुपायो मे सीतोपस्थानकारकः।
रुचितश्चेत् स्वया बुद्ध्या राक्षसेन्द्र ततः शृणु ॥ ६.६४.२१ ॥
ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିବାର ଏକ ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ତାହା ଭଲ ଲାଗିଲେ ଶୁଣ।
6.64.22
अहं द्विजिह्वः संह्रादी कुम्भकर्णो वितर्दनः।
पञ्च रामवधायैते निर्यान्तीत्यवघोषय ॥ ६.६४.२२ ॥
ମୁଁ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ, ସଂହ୍ରାଦୀ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ବିତର୍ଦନ — ଏ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ରାମବଧ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରୁଛୁ, ଏହା ଘୋଷଣା କର।
6.64.23
ततो गत्वा वयं युद्धं दास्यामस्तस्य यत्नतः।
जेष्यामो यदि ते शत्रून् नोपायैः कार्यमस्ति नः ॥ ६.६४.२३ ॥
ତା'ପରେ ଆମେ ଯାଇ ତା'ସହିତ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯଦି ଆମେ ଜିତିବୁ, ତେବେ ଆମକୁ ଉପାୟର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିବ।
6.64.24
अथ जीवति नः शत्रुर्वयं च कृतसंयुगाः।
ततः समभिपत्स्यामो मनसा यत् समीक्षितम् ॥ ६.६४.२४ ॥
ଆମ ଶତ୍ରୁ ଯଦି ବଞ୍ଚି ରହେ, ତେବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ମନରେ ସ୍ଥିର କରିଥିବା ପରି ତା'ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବୁ।
6.64.25
वयं युद्धादिहैष्यामो रुधिरेण समुक्षिताः।
विदार्य स्वतनुं बाणै रामनामाङ्कितैः शरैः ॥ ६.६४.२५ ॥
ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଏଠାକୁ ଫେରିବା, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ; ରାମନାମ ଅଙ୍କିତ ବାଣରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ବିଦ୍ଧ କରି।
6.64.26
भक्षितो राघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेति वादिनः।
ततः पादौ ग्रहीष्यामस्त्वं नः कामं प्रपूरय ॥ ६.६४.२६ ॥
"ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମେ ଖାଇଦେଲୁ" ବୋଲି କହି; ତାପରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବା—ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
6.64.27
ततोऽवघोषय पुरे गजस्कन्धेन पार्थिव।
हतो रामः सह भ्रात्रा ससैन्य इति सर्वतः ॥ ६.६४.२७ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ହାତୀ ପିଠିରୁ ନଗରରେ ଘୋଷଣା କରାନ୍ତୁ—ରାମ ଭାଇ ଓ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
6.64.28
प्रीतो नाम ततो भूत्वा भृत्यानां त्वमरिंदम।
भोगांश्च परिवारांश्च कामान् वसु च दापय ॥ ६.६४.२८ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତା'ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ, ପରିବାର, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଓ ଧନ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ।
6.64.29
ततो माल्यानि वासांसि वीराणामनुलेपनम्।
पेयं च बहु योधेभ्यः स्वयं च मुदितः पिब ॥ ६.६४.२९ ॥
ତା'ପରେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନଲେପ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ପାନୀୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ପିଅନ୍ତୁ।
6.64.30
ततोऽस्मिन् बहुलीभूते कौलीने सर्वतो गते।
भक्षितः ससुहृद् रामो राक्षसैरिति विश्रुते ॥ ६.६४.३० ॥
ତା'ପରେ ଏହି ଜନରବ ସବୁଆଡେ ବ୍ୟାପି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ପରେ, "ରାମ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇ ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି" ବୋଲି।
6.64.31
प्रविश्याश्वास्य चापि त्वं सीतां रहसि सान्त्वयन्।
धनधान्यैश्च कामैश्च रत्नैश्चैनां प्रलोभय ॥ ६.६४.३१ ॥
ତୁମେ ଭିତରକୁ ଯାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ନିରୋଳାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଓ ରତ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ଲୋଭ ଦେଖାଅ।
6.64.32
अनयोपधया राजन् भूयः शोकानुबन्धया।
अकामा त्वद्वशं सीता नष्टनाथा गमिष्यति ॥ ६.६४.३२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କୌଶଳରେ, ବାରମ୍ବାର ଶୋକରେ ଜଡ଼ାଇ, ସ୍ୱାମୀହରା ସୀତା ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଶରେ ଆସିବେ।
6.64.33
रमणीयं हि भर्तारं विनष्टमधिगम्य सा।
नैराश्यात् स्त्रीलघुत्वाच्च त्वद्वशं प्रतिपत्स्यते ॥ ६.६४.३३ ॥
ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଜାଣି, ସେ ନିରାଶା ଓ ସ୍ତ୍ରୀସୁଲଭ ଦୁର୍ବଳତାରେ ତୁମ ବଶ ହେବେ।
6.64.34
सा पुरा सुखसंवृद्धा सुखार्हा दुःखकर्शिता।
त्वय्यधीनं सुखं ज्ञात्वा सर्वथैव गमिष्यति ॥ ६.६४.३४ ॥
ପୂର୍ବେ ସୁଖରେ ପାଳିତା ଓ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟା ସେ, ଦୁଃଖରେ କୃଶା ହୋଇ, ସୁଖ ତୁମ ଅଧୀନ ଜାଣି ସର୍ବଥା ତୁମ ନିକଟକୁ ଯିବେ।
6.64.35
एतत् सुनीतं मम दर्शनेन
रामं हि दृष्ट्वैव भवेदनर्थः।
इहैव ते सेत्स्यति मोत्सुको भू-
र्महानयुद्धेन सुखस्य लाभः ॥ ६.६४.३५ ॥
ମୋ ମତରେ ଏହା ହିଁ ଉତ୍ତମ ନୀତି; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଅନର୍ଥ ହୋଇପାରେ। ଏଠାରେ ହିଁ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ; ଉତ୍ସୁକ ହୁଅ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ମହାନ ସୁଖ ମିଳିବ।
6.64.36
अनष्टसैन्यो ह्यनवाप्तसंशयो
रिपुं त्वयुद्धेन जयञ्जनाधिपः।
यशश्च पुण्यं च महान्महीपते
श्रियं च कीर्तिं च चिरं समश्नुते ॥ ६.६४.३६ ॥
ସେନା ଅକ୍ଷତ ରଖି, ସଂଶୟମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଶତ୍ରୁ ଜିତୁଥିବା ରାଜା, ହେ ମହୀପତି, ଦୀର୍ଘକାଳ ମହାନ ଯଶ, ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଭୋଗ କରନ୍ତି।