વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.66.1
स लङ्घयित्वा प्राकारं गिरिकूटोपमो महान्।
निर्ययौ नगरात् तूर्णं कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६६.१ ॥
પર્વતના શિખર જેવો મહાન તે મહાબલી કુંભકર્ણ પ્રાકાર ઓળંગીને ઝડપથી નગરમાંથી નીકળ્યો.
6.66.2
ननाद च महानादं समुद्रमभिनादयन्।
विजयन्निव निर्घातान् विधमन्निव पर्वतान् ॥ ६.६६.२ ॥
મહાન ગર્જના કરીને તેણે સમુદ્રને ગુંજાવી દીધો; જાણે વીજળીઓને જીતતો, પર્વતોને વિખેરતો હોય એમ તે ગરજ્યો.
6.66.3
तमवध्यं मघवता यमेन वरुणेन वा।
प्रेक्ष्य भीमाक्षमायान्तं वानरा विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.६६.३ ॥
ઇન્દ્ર, યમ કે વરુણથી પણ ન મરાય એવા, ભયંકર નેત્રવાળા તેને આવતો જોઈને વાનરો ચારે દિશામાં ભાગ્યા.
6.66.4
तांस्तु विप्रद्रुतान् दृष्ट्वा राजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
नलं नीलं गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ॥ ६.६६.४ ॥
તેમને ભાગતા જોઈને રાજકુમાર અંગદે નલ, નીલ, ગવાક્ષ અને મહાબલી કુમુદને કહ્યું.
6.66.5
आत्मनस्तानि विस्मृत्य वीर्याण्यभिजनानि च।
क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा ॥ ६.६६.५ ॥
તમારું પરાક્રમ અને ઉત્તમ કુળ ભૂલીને, ભયથી ધ્રૂજતા, સામાન્ય વાનરોની જેમ તમે ક્યાં જાઓ છો?
6.66.6
साधु सौम्या निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ।
नालं युद्धाय वै रक्षो महतीयं विभीषिका ॥ ६.६६.६ ॥
હે સૌમ્યો, સારી રીતે પાછા ફરો! તમે તમારા પ્રાણ કેમ બચાવો છો? આ રાક્ષસ યુદ્ધને યોગ્ય નથી; આ તો માત્ર મોટો ભય છે.
6.66.7
महतीमुत्थितामेनां राक्षसानां विभीषिकाम्।
विक्रमाद् विधमिष्यामो निवर्तध्वं प्लवङ्गमाः ॥ ६.६६.७ ॥
રાક્ષસોનો આ ઊઠેલો મહાન ભય અમે પરાક્રમથી નષ્ટ કરીશું. હે વાનરો, પાછા ફરો.
6.66.8
कृच्छ्रेण तु समाश्वस्य संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षान् गृहीत्वा हरयः सम्प्रतस्थू रणाजिरे ॥ ६.६६.८ ॥
મહાપ્રયાસે આશ્વાસન મેળવી, અહીં-તહીંથી ભેગા થઈને, વાનરોએ વૃક્ષો હાથમાં લીધા અને રણાંગણ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
6.66.9
ते निवर्त्य तु संरब्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः।
निजघ्नुः परमक्रुद्धाः समदा इव कुञ्जराः ॥ ६.६६.९ ॥
તે વનવાસી વાનરો પાછા ફરીને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને મદોન્મત્ત હાથીઓની જેમ કુંભકર્ણ પર ત્રાટક્યા.
6.66.10
प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्च शिलाभिश्च महाबलाः।
पादपैः पुष्पिताग्रैश्च हन्यमानो न कम्पते ॥ ६.६६.१० ॥
ઊંચા પર્વત-શિખરો, શિલાઓ અને ફૂલેલા અગ્રભાગવાળા વૃક્ષો વડે મહાબળવાન વાનરો પ્રહાર કરે છતાં તે કંપતો નથી.
6.66.11
तस्य गात्रेषु पतिता भिद्यन्ते बहवः शिलाः।
पादपाः पुष्पिताग्राश्च भग्नाः पेतुर्महीतले ॥ ६.६६.११ ॥
તેના શરીર પર પડેલા અનેક શિલાખંડો ભાંગી જાય છે; ફૂલેલા અગ્રભાગવાળાં વૃક્ષો તૂટીને ધરતી પર પડી જાય છે.
6.66.12
सोऽपि सैन्यानि संक्रुद्धौ वानराणां महौजसाम्।
ममन्थ परमायत्तो वनान्यग्निरिवोत्थितः ॥ ६.६६.१२ ॥
તે પણ ક્રોધે ભરાઈને, અતિ તત્પરતાથી, મહાબળવાન વાનરસેનાઓને, ઊઠેલી આગ વનને બાળે તેમ કચડવા લાગ્યો.
6.66.13
लोहितार्द्रास्तु बहवः शेरते वानरर्षभाः।
निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव द्रुमाः ॥ ६.६६.१३ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલા ઘણા શ્રેષ્ઠ વાનર વીરો ભૂમિ પર પડેલા છે; તાંબાના રંગના ફૂલવાળા વૃક્ષોની જેમ ઉખડીને પડ્યા છે.
6.66.14
लङ्घयन्तः प्रधावन्तो वानरा नावलोकयन्।
केचित् समुद्रे पतिताः केचिद् गगनमास्थिताः ॥ ६.६६.१४ ॥
કૂદકા મારતા અને દોડતા વાનરો પાછળ જોતા ન હતા; કેટલાક સમુદ્રમાં પડ્યા, કેટલાક આકાશમાં ઊછળ્યા.
6.66.15
वध्यमानास्तु ते वीरा राक्षसेन च लीलया।
सागरं येन ते तीर्णाः पथा तेनैव दुद्रुवुः ॥ ६.६६.१५ ॥
રાક્ષસ દ્વારા રમત રમતા હોય તેમ મારી નાખાતા તે વીરો જે માર્ગે સમુદ્ર ઓળંગીને આવ્યા હતા, તે જ માર્ગે ભાગ્યા.
6.66.16
ते स्थलानि तदा निम्नं विवर्णवदना भयात्।
ऋक्षा वृक्षान् समारूढाः केचित् पर्वतमाश्रिताः ॥ ६.६६.१६ ॥
ભયથી ફિક્કા મુખવાળા તેઓ ત્યારે ઊંચાનીચા સર્વ સ્થળે દોડ્યા; રીંછો વૃક્ષો પર ચઢ્યા, કેટલાક પર્વતનો આશ્રય લીધો.
6.66.17
ममज्जुरर्णवे केचिद् गुहाः केचित् समाश्रिताः।
निपेतुः केचिदपरे केचिन्नैवावतस्थिरे।
केचिद् भूमौ निपतिताः केचित् सुप्ता मृता इव ॥ ६.६६.१७ ॥
કેટલાક સમુદ્રમાં ડૂબ્યા, કેટલાકે ગુફાઓનો આશ્રય લીધો; કેટલાક પડ્યા, કેટલાક ઊભા ન રહી શક્યા; કેટલાક ભૂમિ પર પડી સૂતેલા કે મરેલા જેવા પડ્યા છે.
6.66.18
तान् समीक्ष्याङ्गदो भग्नान् वानरानिदमब्रवीत्।
अवतिष्ठत युध्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः ॥ ६.६६.१८ ॥
તેમને ભાગતા જોઈ અંગદે વાનરોને કહ્યું: "ઊભા રહો! આપણે યુદ્ધ કરીશું. હે કૂદનારા વાનરો, પાછા ફરો!"
6.66.19
भग्नानां वो न पश्यामि परिक्रम्य महीमिमाम्।
स्थानं सर्वे निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ ॥ ६.६६.१९ ॥
આ પૃથ્વીમાં ફરીને જોયા છતાં વિખેરાઈ ગયેલા તમારામાંથી કોઈને સ્થિર ઊભેલો હું જોતો નથી. બધા પાછા ફરો! પ્રાણોનું રક્ષણ શા માટે કરો છો?
6.66.20
निरायुधानां क्रमतामसङ्गगतिपौरुषाः।
दारा ह्युपहसिष्यन्ति स वै घातः सुजीवताम् ॥ ६.६६.२० ॥
શસ્ત્ર વિના ભાગતા, જેમની ચાલ અને પૌરુષમાં દૃઢતા નથી તેમની પત્નીઓ પણ તેમની મજાક ઉડાવશે. સારી રીતે જીવવા ઇચ્છનારા માટે તે ખરેખર મૃત્યુ સમાન છે.
6.66.21
कुलेषु जाताः सर्वेऽस्मिन् विस्तीर्णेषु महत्सु च।
क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा।
अनार्याः खलु यद्भीतास्त्यक्त्वा वीर्यं प्रधावत ॥ ६.६६.२१ ॥
આટલા વિસ્તૃત અને મહાન કુળોમાં જન્મેલા તમે બધા, ભયથી ત્રસ્ત થઈને સામાન્ય વાંદરાઓની જેમ ક્યાં ભાગો છો? ભયથી પરાક્રમ છોડીને ભાગનારા તમે ખરેખર અનાર્ય છો.
6.66.22
विकत्थनानि वो यानि भवद्भिर्जनसंसदि।
तानि वः क्व नु यातानि सोदग्राणि हितानि च ॥ ६.६६.२२ ॥
લોકસભામાં તમે જે બડાઈઓ મારી હતી, તે ગર્વભર્યા અને હિતકારી શબ્દો હવે ક્યાં ગયા?
6.66.23
भीरोः प्रवादाः श्रूयन्ते यस्तु जीवति धिक्कृतः।
मार्गः सत्पुरुषैर्जुष्टः सेव्यतां त्यज्यतां भयम् ॥ ६.६६.२३ ॥
કાયર વિશે નિંદાના શબ્દો સંભળાય છે; જીવતો હોય તોય તે ધિક્કારાય છે. સજ્જનોએ અનુસરેલો માર્ગ જ અનુસરો, ભયનો ત્યાગ કરો.
6.66.24
शयामहे वा निहताः पृथिव्यामल्पजीविताः।
प्राप्नुयामो ब्रह्मलोकं दुष्प्रापं च कुयोधिभिः ॥ ६.६६.२४ ॥
અથવા અલ્પાયુ એવા આપણે પૃથ્વી પર માર્યા જઈને પડ્યા રહીશું; અથવા કાયર યોદ્ધાઓને દુર્લભ એવા બ્રહ્મલોકને પામીશું.
6.66.25
अवाप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्वा शत्रुमाहवे।
निहता वीरलोकस्य भोक्ष्यामो वसु वानराः ॥ ६.६६.२५ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુને હણીને આપણે કીર્તિ પામીશું, અથવા હણાઈને વીરલોકનું ધન ભોગવીશું, હે વાનરો.
6.66.26
न कुम्भकर्णः काकुत्स्थं दृष्ट्वा जीवन् गमिष्यति।
दीप्यमानमिवासाद्य पतङ्गो ज्वलनं यथा ॥ ६.६६.२६ ॥
કુંભકર્ણ કાકુત્સ્થ રામને જોઈને જીવતો પાછો નહીં જાય, જેમ બળતી આગ પાસે પહોંચેલો પતંગો.
6.66.27
पलायनेन चोद्दिष्टाः प्राणान् रक्षामहे वयम्।
एकेन बहवो भग्ना यशो नाशं गमिष्यति ॥ ६.६६.२७ ॥
ભાગીને આપણા પ્રાણ બચાવીશું? એક વડે અનેક હારી જશે તો યશનો નાશ થશે.
6.66.28
एवं ब्रुवाणं तं शूरमङ्गदं कनकाङ्गदम्।
द्रवमाणास्ततो वाक्यमूचुः शूरविगर्हितम् ॥ ६.६६.२८ ॥
એ રીતે બોલતા એ શૂર, સોનાના બાજુબંધવાળા અંગદને ભાગતા વાનરોએ ત્યારે શૂરોથી નિંદાપાત્ર વચનો કહ્યાં.
6.66.29
कृतं नः कदनं घोरं कुम्भकर्णेन रक्षसा।
न स्थानकालो गच्छामो दयितं जीवितं हि नः ॥ ६.६६.२९ ॥
રાક્ષસ કુંભકર્ણે આપણો ભયંકર સંહાર કર્યો છે. આ રોકાવાનો સમય કે સ્થાન નથી; આપણા પ્રિય જીવન સાથે આપણે જઈએ.
6.66.30
एतावदुक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे दिशः।
भीमं भीमाक्षमायान्तं दृष्ट्वा वानरयूथपाः ॥ ६.६६.३० ॥
એટલું કહીને, ભયંકર આંખોવાળા ભીમને આવતો જોઈને એ બધા વાનર-યૂથપતિઓ દિશાઓ તરફ ભાગી ગયા.
6.66.31
द्रवमाणास्तु ते वीरा अङ्गदेन बलीमुखाः।
सान्त्वनैश्चानुमानैश्च ततः सर्वे निवर्तिताः ॥ ६.६६.३१ ॥
અંગદના આશ્વાસનભર્યા અને પ્રોત્સાહક શબ્દોથી ભાગી રહેલા તે વીર વાનરો સૌ પાછા વાળવામાં આવ્યા.
6.66.32
प्रहर्षमुपनीताश्च वालिपुत्रेण धीमता।
आज्ञाप्रतीक्षास्तस्थुश्च सर्वे वानरयूथपाः ॥ ६.६६.३२ ॥
બુદ્ધિમાન વાલીપુત્ર અંગદે આનંદિત કરેલા સર્વ વાનરયૂથપતિઓ આજ્ઞાની રાહ જોતા ઊભા રહ્યા.
6.66.33
ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाः
कुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः।
द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्या-
स्त्वरिततराभिमुखं रणं प्रयाताः ॥ ६.६६.३३ ॥
ઋષભ, શરભ, મૈંદ, ધૂમ્ર અને નીલ, કુમુદ, સુષેણ, ગવાક્ષ, રંભ, તાર, દ્વિવિદ, પનસ તથા વાયુપુત્ર હનુમાન જેવા મુખ્ય વાનરો અતિ ઝડપથી યુદ્ધ તરફ ચાલ્યા.