वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.72.1
अतिकायं हतं श्रुत्वा लक्ष्मणेन महात्मना।
उद्वेगमगमद् राजा वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.७२.१ ॥
महात्मा लक्ष्मणाने अतिकायाचा वध केला हे ऐकून राजा उद्विग्न झाला आणि हे वचन बोलला.
6.72.2
धूम्राक्षः परमामर्षी सर्वशस्त्रभृतां वरः।
अकम्पनः प्रहस्तश्च कुम्भकर्णस्तथैव च ॥ ६.७२.२ ॥
अत्यंत क्रोधी आणि सर्व शस्त्रधाऱ्यांत श्रेष्ठ असा धूम्राक्ष, अकंपन, प्रहस्त आणि कुंभकर्णही तसेच.
6.72.3
एते महाबला वीरा राक्षसा युद्धकाङ्क्षिणः।
जेतारः परसैन्यानां परैर्नित्यापराजिताः ॥ ६.७२.३ ॥
हे महाबली वीर राक्षस युद्धाची इच्छा करणारे आहेत; शत्रुसैन्यांवर विजय मिळवणारे आणि शत्रूंकडून सदैव अपराजित राहिलेले आहेत.
6.72.4
ससैन्यास्ते हता वीरा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
राक्षसाः सुमहाकाया नानाशस्त्रविशारदाः ॥ ६.७२.४ ॥
अनायास कर्म करणाऱ्या रामाने सैन्यासह ते वीर राक्षस मारले; ते विशाल देहाचे आणि अनेक शस्त्रांत निपुण होते.
6.72.5
अन्ये च बहवः शूरा महात्मानो निपातिताः।
प्रख्यातबलवीर्येण पुत्रेणेन्द्रजिता मम ॥ ६.७२.५ ॥
इतर अनेक शूर महात्मेही पाडले गेले; बल आणि पराक्रमाने प्रसिद्ध असलेल्या माझ्या पुत्र इंद्रजितामुळे.
6.72.6
तौ भ्रातरौ तदा बद्धौ घोरैर्दत्तवरैः शरैः।
यन्न शक्यं सुरैः सर्वैरसुरैर्वा महाबलैः ॥ ६.७२.६ ॥
तेव्हा ते दोन्ही बंधू वरप्राप्त भयंकर बाणांनी बांधले गेले; जे सर्व देवांना, असुरांना किंवा महाबलींनाही शक्य नव्हते.
6.72.7
मोक्तुं तद्बन्धनं घोरं यक्षगन्धर्वपन्नगैः।
तन्न जाने प्रभावैर्वा मायया मोहनेन वा ॥ ६.७२.७ ॥
यक्ष, गंधर्व आणि पन्नग यांनी घातलेले ते भयंकर बंधन सोडवणे — ते त्यांच्या प्रभावाने झाले की माया किंवा मोहनाने, हे मला ठाऊक नाही.
6.72.8
शरबन्धाद् विमुक्तौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
ये योधा निर्गताः शूरा राक्षसा मम शासनात् ॥ ६.७२.८ ॥
बाणबंधनातून मुक्त झालेले ते दोन बंधू राम आणि लक्ष्मण — माझ्या आज्ञेने निघालेले शूर राक्षस योद्धे.
6.72.9
ते सर्वे निहता युद्धे वानरैः सुमहाबलैः।
तं न पश्याम्यहं युद्धे योऽद्य रामं सलक्ष्मणम् ॥ ६.७२.९ ॥
ते सर्व युद्धात अत्यंत बलवान वानरांकडून मारले गेले. आज युद्धात लक्ष्मणासह रामाला नष्ट करू शकेल असा कोणी मला दिसत नाही.
6.72.10
नाशयेत् सबलं वीरं ससुग्रीवं विभीषणम्।
अहो सुबलवान् रामो महदस्त्रबलं च वै ॥ ६.७२.१० ॥
सैन्यासह, सुग्रीव आणि विभीषणासह त्या वीराचा नाश करू शकेल — अहो! राम अत्यंत बलवान आहे आणि त्याचे अस्त्रबलही महान आहे.
6.72.11
यस्य विक्रममासाद्य राक्षसा निधनं गताः।
तं मन्ये राघवं वीरं नारायणमनामयम् ॥ ६.७२.११ ॥
ज्याच्या पराक्रमाशी सामना करून राक्षस मृत्यू पावले — त्या वीर राघवाला मी निर्दोष नारायण मानतो.
6.72.12
तद्भयाद्धि पुरी लङ्का पिहितद्वारतोरणा।
अप्रमत्तैश्च सर्वत्र गुल्मे रक्ष्या पुरी त्वियम् ॥ ६.७२.१२ ॥
त्याच्या भयानेच ही लंका नगरी दरवाजे व तोरणे बंद करून ठेवावी; सर्वत्र सावध रक्षकदलांनी या नगरीचे रक्षण करावे.
6.72.13
अशोकवनिका चैव यत्र सीताभिरक्ष्यते।
निष्क्रमो वा प्रवेशो वा ज्ञातव्यः सर्वदैव नः ॥ ६.७२.१३ ॥
अशोकवाटिका आणि जिथे सीतेचे रक्षण केले जात आहे — तिथे बाहेर जाणे किंवा आत येणे नेहमी आपल्याला कळले पाहिजे.
6.72.14
यत्र यत्र भवेद् गुल्मस्तत्र तत्र पुनः पुनः।
सर्वतश्चापि तिष्ठध्वं स्वैः स्वैः परिवृता बलैः ॥ ६.७२.१४ ॥
जिथे जिथे चौकी असेल तिथे तिथे पुन्हा पुन्हा, सर्व बाजूंनी, आपापल्या सैन्याने वेढलेले राहून दृढपणे उभे राहा.
6.72.15
द्रष्टव्यं च पदं तेषां वानराणां निशाचराः।
प्रदोषे वार्धरात्रे वा प्रत्यूषे वापि सर्वशः ॥ ६.७२.१५ ॥
हे निशाचरांनो! त्या वानरांचे ठिकाण संध्याकाळी, मध्यरात्री किंवा पहाटेसही सदैव पाहत राहिले पाहिजे.
6.72.16
नावज्ञा तत्र कर्तव्या वानरेषु कदाचन।
द्विषतां बलमुद्युक्तमापतत् किं स्थितं यथा ॥ ६.७२.१६ ॥
वानरांबद्दल कधीही तुच्छता दाखवू नये; शत्रूचे सज्ज सैन्य कधी आणि कसे हल्ला करील हे कोणास ठाऊक?
6.72.17
ततस्ते राक्षसाः सर्वे श्रुत्वा लङ्काधिपस्य तत्।
वचनं सर्वमातिष्ठन् यथावत् तु महाबलाः ॥ ६.७२.१७ ॥
मग लंकाधिपतीचे ते वचन ऐकून ते सर्व महाबली राक्षस त्याचे यथायोग्य पालन करू लागले.
6.72.18
तान् सर्वान् हि समादिश्य रावणो राक्षसाधिपः।
मन्युशल्यं वहन् दीनः प्रविवेश स्वमालयम् ॥ ६.७२.१८ ॥
त्या सर्वांना आज्ञा देऊन राक्षसाधिपती रावण मनातील काट्याप्रमाणे राग वाहत, दीन होऊन आपल्या महालात शिरला.
6.72.19
ततः स संदीपितकोपवह्नि-
र्निशाचराणामधिपो महाबलः।
तदेव पुत्रव्यसनं विचिन्तयन्
मुहुर्मुहुश्चैव तदा विनिःश्वसन् ॥ ६.७२.१९ ॥
तेव्हा क्रोधाग्नी प्रज्वलित झालेला तो महाबली निशाचरांचा अधिपती, पुत्रांच्या विनाशाचाच वारंवार विचार करत उसासे टाकू लागला.