বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.78.1
निकुम्भं निहतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम्।
रावणः परमामर्षी प्रजज्वालानलो यथा ॥ ६.७८.१ ॥
নিকুম্ভ নিহত হয়েছে এবং কুম্ভ ভূপাতিত হয়েছে শুনে, পরম ক্রুদ্ধ রাবণ অগ্নির মতো প্রজ্বলিত হলেন।
6.78.2
नैर्ऋतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्च्छितः।
खरपुत्रं विशालाक्षं मकराक्षमचोदयत् ॥ ६.७८.२ ॥
ক্রোধ ও শোক উভয়ের দ্বারা অত্যন্ত বিভ্রান্ত নৈর্ঋত (রাবণ) খরপুত্র মকরাক্ষকে প্ররোচিত করলেন।
6.78.3
गच्छ पुत्र मयाऽऽज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः।
राघवं लक्ष्मणं चैव जहि तौ सवनौकसौ ॥ ६.७८.३ ॥
হে পুত্র, আমার আদেশে সৈন্যসহ যাও; সেই দুই বনবাসী—রাঘব ও লক্ষ্মণকে বধ কর।
6.78.4
रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरमानी खरात्मजः।
बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मकराक्षो निशाचरम् ॥ ६.७८.४ ॥
রাবণের বাক্য শুনে, নিজেকে বীর ভাবা খরপুত্র মকরাক্ষ হর্ষিত হয়ে "বেশ" বলে সেই নিশাচরকে বললেন।
6.78.5
सोऽभिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद् रावणस्याज्ञया बली ॥ ६.७८.५ ॥
তিনি দশগ্রীবকে প্রণাম করে ও প্রদক্ষিণ করে, রাবণের আদেশে সেই উজ্জ্বল গৃহ থেকে বলবান হয়ে বেরিয়ে গেলেন।
6.78.6
समीपस्थं बलाध्यक्षं खरपुत्रोऽब्रवीद् वचः।
रथमानीयतां तूर्णं सैन्यं त्वानीयतां त्वरात् ॥ ६.७८.६ ॥
কাছে দাঁড়িয়ে থাকা সেনাপতিকে খরপুত্র বললেন: "রথ শীঘ্র আনা হোক; সৈন্যও দ্রুত সমবেত করা হোক।"
6.78.7
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो निशाचरः।
स्यन्दनं च बलं चैव समीपं प्रत्यपादयत् ॥ ६.७८.७ ॥
তার সেই কথা শুনে সেনাপতি নিশাচর রথ ও সৈন্যদলকে কাছে আনতে আদেশ দিল।
6.78.8
प्रदक्षिणं रथं कृत्वा समारुह्य निशाचरः।
सूतं संचोदयामास शीघ्रं वै रथमावह ॥ ६.७८.८ ॥
রথকে প্রদক্ষিণ করে তাতে উঠে নিশাচর সারথিকে দ্রুত রথ চালাতে উৎসাহিত করল।
6.78.9
अथ तान् राक्षसान् सर्वान् मकराक्षोऽब्रवीदिदम्।
यूयं सर्वे प्रयुध्यध्वं पुरस्तान्मम राक्षसाः ॥ ६.७८.९ ॥
তখন মকরাক্ষ সেই সব রাক্ষসদের বলল, ‘হে রাক্ষসগণ, তোমরা সবাই আমার সামনে থেকে যুদ্ধ করো।’
6.78.10
अहं राक्षसराजेन रावणेन महात्मना।
आज्ञप्तः समरे हन्तुं तावुभौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७८.१० ॥
মহাত্মা রাক্ষসরাজ রাবণ যুদ্ধে সেই দুই রাম ও লক্ষ্মণকে বধ করতে আমাকে আদেশ দিয়েছেন।
6.78.11
अद्य रामं वधिष्यामि लक्ष्मणं च निशाचराः।
शाखामृगं च सुग्रीवं वानरांश्च शरोत्तमैः ॥ ६.७८.११ ॥
আজ আমি রাম ও লক্ষ্মণকে বধ করব, হে নিশাচরগণ! উত্তম বাণে শাখামৃগ সুগ্রীব ও বানরদেরও বধ করব।
6.78.12
अद्य शूलनिपातैश्च वानराणां महाचमूम्।
प्रदहिष्यामि सम्प्राप्तां शुष्केन्धनमिवानलः ॥ ६.७८.१२ ॥
আজ আমি শূলের আঘাতে সামনে আসা বানরদের সেই মহতী সেনাকে শুকনো জ্বালানিকে আগুন যেমন পোড়ায় তেমনি দগ্ধ করব।
6.78.13
मकराक्षस्य तच्छ्रुत्वा वचनं ते निशाचराः।
सर्वे नानायुधोपेता बलवन्तः समाहिताः ॥ ६.७८.१३ ॥
মকরাক্ষের সেই বাক্য শুনে নানা অস্ত্রে সজ্জিত সেই নিশাচরেরা সকলেই বলবান ও প্রস্তুত হয়ে উঠল।
6.78.14
ते कामरूपिणः क्रूरा दंष्ट्रिणः पिङ्गलेक्षणाः।
मातंगा इव नर्दन्तो ध्वस्तकेशा भयावहाः ॥ ६.७८.१४ ॥
ইচ্ছামতো রূপ ধারণকারী, নিষ্ঠুর, দংষ্ট্রাযুক্ত, পিঙ্গল নয়ন, হস্তীর মতো গর্জনকারী, বিস্রস্তকেশ, ভয়াবহ সেই রাক্ষসেরা।
6.78.15
परिवार्य महाकाया महाकायं खरात्मजम्।
अभिजग्मुस्ततो हृष्टाश्चालयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.७८.१५ ॥
মহাকায় সেই রাক্ষসেরা খরের পুত্র মহাকায়কে ঘিরে ধরল, এবং আনন্দে পৃথিবী কাঁপিয়ে সম্মুখে এগিয়ে গেল।
6.78.16
शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानां समन्ततः।
क्ष्वेलितास्फोटितानां च तत्र शब्दो महानभूत् ॥ ६.७८.१६ ॥
চারদিকে সহস্র শঙ্খ ও ভেরী বাজতে লাগল; গর্জন ও করতালির মহা শব্দ সেখানে উঠল।
6.78.17
प्रभ्रष्टोऽथ करात् तस्य प्रतोदः सारथेस्तदा।
पपात सहसा दैवाद् ध्वजस्तस्य तु रक्षसः ॥ ६.७८.१७ ॥
তখন সারথির হাত থেকে অঙ্কুশ খসে পড়ল; দৈববশে সেই রাক্ষসের ধ্বজাও হঠাৎ ভূপতিত হল।
6.78.18
तस्य ते रथसंयुक्ता हया विक्रमवर्जिताः।
चरणैराकुलैर्गत्वा दीनाः सास्रमुखा ययुः ॥ ६.७८.१८ ॥
তার রথে যুক্ত সেই অশ্বগুলি পরাক্রম হারিয়ে, এলোমেলো পায়ে, দীন হয়ে অশ্রুমুখে চলে গেল।
6.78.19
प्रवाति पवनस्तस्मिन् सपांसुः खरदारुणः।
निर्याणे तस्य रौद्रस्य मकराक्षस्य दुर्मतेः ॥ ६.७८.१९ ॥
সেই নিষ্ঠুর ও দুর্বুদ্ধি মকরাক্ষ যাত্রা শুরু করলে ধুলোয় ভরা প্রচণ্ড ভয়ঙ্কর বাতাস বইতে লাগল।
6.78.20
तानि दृष्ट्वा निमित्तानि राक्षसा वीर्यवत्तमाः।
अचिन्त्य निर्गताः सर्वे यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७८.२० ॥
এই অশুভ লক্ষণ দেখেও পরাক্রমী রাক্ষসেরা সবাই তা গ্রাহ্য না করে যেখানে রাম ও লক্ষ্মণ ছিলেন সেখানে বেরিয়ে পড়ল।
6.78.21
घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः
समरमुखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः।
अहमहमिति युद्धकौशलास्ते
रजनिचराः परिबभ्रमुर्मुहुस्ते ॥ ६.७८.२१ ॥
মেঘ, হাতি ও মহিষের মতো বর্ণের সেই রাত্রিচরেরা রণক্ষেত্রের সম্মুখভাগে গদা ও তরবারির আঘাতে বারবার বিদ্ধ হয়েও "আমি আগে, আমি আগে" বলে যুদ্ধকৌশলে বারবার ঘুরে বেড়াল।