वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.78.1
निकुम्भं निहतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम्।
रावणः परमामर्षी प्रजज्वालानलो यथा ॥ ६.७८.१ ॥
निकुंभ मारला गेला आणि कुंभ पाडला गेला हे ऐकून, अत्यंत संतप्त रावण अग्नीप्रमाणे भडकला.
6.78.2
नैर्ऋतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्च्छितः।
खरपुत्रं विशालाक्षं मकराक्षमचोदयत् ॥ ६.७८.२ ॥
क्रोध आणि शोक या दोन्हींनी अत्यंत विव्हल झालेल्या नैर्ऋताने (रावणाने) खराचा पुत्र मकराक्ष याला प्रेरित केले.
6.78.3
गच्छ पुत्र मयाऽऽज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः।
राघवं लक्ष्मणं चैव जहि तौ सवनौकसौ ॥ ६.७८.३ ॥
हे पुत्रा, माझ्या आज्ञेने सैन्यासह जा; त्या दोघा वनवासी राघव व लक्ष्मणांना ठार कर.
6.78.4
रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरमानी खरात्मजः।
बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मकराक्षो निशाचरम् ॥ ६.७८.४ ॥
रावणाचे शब्द ऐकून, स्वतःला शूर समजणारा खराचा पुत्र मकराक्ष आनंदित होऊन "बरं" असे म्हणत त्या निशाचराला बोलला.
6.78.5
सोऽभिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद् रावणस्याज्ञया बली ॥ ६.७८.५ ॥
त्याने दशग्रीवाला वंदन करून त्याची प्रदक्षिणा केली आणि रावणाच्या आज्ञेने त्या तेजस्वी गृहातून बलवान होऊन बाहेर पडला.
6.78.6
समीपस्थं बलाध्यक्षं खरपुत्रोऽब्रवीद् वचः।
रथमानीयतां तूर्णं सैन्यं त्वानीयतां त्वरात् ॥ ६.७८.६ ॥
जवळ उभ्या असलेल्या सेनापतीला खराचा पुत्र म्हणाला: "रथ लवकर आणा; सैन्यालाही त्वरेने एकत्र करा."
6.78.7
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो निशाचरः।
स्यन्दनं च बलं चैव समीपं प्रत्यपादयत् ॥ ६.७८.७ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून सेनापती निशाचराने रथ आणि सैन्य जवळ आणविले.
6.78.8
प्रदक्षिणं रथं कृत्वा समारुह्य निशाचरः।
सूतं संचोदयामास शीघ्रं वै रथमावह ॥ ६.७८.८ ॥
रथाला प्रदक्षिणा घालून त्यावर चढलेल्या निशाचराने सारथ्याला लवकर रथ हाकण्यास प्रवृत्त केले.
6.78.9
अथ तान् राक्षसान् सर्वान् मकराक्षोऽब्रवीदिदम्।
यूयं सर्वे प्रयुध्यध्वं पुरस्तान्मम राक्षसाः ॥ ६.७८.९ ॥
मग मकराक्ष त्या सर्व राक्षसांना म्हणाला, 'हे राक्षसहो, तुम्ही सर्वजण माझ्यासमोर उभे राहून युद्ध करा.'
6.78.10
अहं राक्षसराजेन रावणेन महात्मना।
आज्ञप्तः समरे हन्तुं तावुभौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७८.१० ॥
महात्मा राक्षसराज रावणाने युद्धात त्या दोघा राम-लक्ष्मणांना ठार मारण्याची मला आज्ञा दिली आहे.
6.78.11
अद्य रामं वधिष्यामि लक्ष्मणं च निशाचराः।
शाखामृगं च सुग्रीवं वानरांश्च शरोत्तमैः ॥ ६.७८.११ ॥
आज मी राम आणि लक्ष्मणाला ठार मारीन, हे निशाचरांनो! उत्तम बाणांनी शाखामृग सुग्रीव आणि वानरांनाही मी ठार मारीन.
6.78.12
अद्य शूलनिपातैश्च वानराणां महाचमूम्।
प्रदहिष्यामि सम्प्राप्तां शुष्केन्धनमिवानलः ॥ ६.७८.१२ ॥
आज मी शूलांच्या प्रहाराने समोर आलेल्या वानरांच्या त्या महासेनेला, कोरड्या इंधनाला अग्नी जाळतो तसे जाळून टाकीन.
6.78.13
मकराक्षस्य तच्छ्रुत्वा वचनं ते निशाचराः।
सर्वे नानायुधोपेता बलवन्तः समाहिताः ॥ ६.७८.१३ ॥
मकराक्षाचे ते वचन ऐकून नाना आयुधांनी सज्ज असलेले ते सर्व निशाचर बलवान आणि सावध झाले.
6.78.14
ते कामरूपिणः क्रूरा दंष्ट्रिणः पिङ्गलेक्षणाः।
मातंगा इव नर्दन्तो ध्वस्तकेशा भयावहाः ॥ ६.७८.१४ ॥
इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणारे, क्रूर, दाढा असलेले, पिंगट डोळ्यांचे, हत्तींप्रमाणे गर्जना करणारे, विस्कटलेल्या केसांचे आणि भय उत्पन्न करणारे ते होते.
6.78.15
परिवार्य महाकाया महाकायं खरात्मजम्।
अभिजग्मुस्ततो हृष्टाश्चालयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.७८.१५ ॥
महाकाय असलेल्या त्यांनी खराचा पुत्र महाकायाला वेढले आणि आनंदाने पृथ्वी हादरवत ते पुढे सरसावले.
6.78.16
शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानां समन्ततः।
क्ष्वेलितास्फोटितानां च तत्र शब्दो महानभूत् ॥ ६.७८.१६ ॥
चोहीकडे हजारो शंख आणि भेरी वाजू लागल्या; गर्जना आणि टाळ्यांचा मोठा आवाज तेथे निनादला.
6.78.17
प्रभ्रष्टोऽथ करात् तस्य प्रतोदः सारथेस्तदा।
पपात सहसा दैवाद् ध्वजस्तस्य तु रक्षसः ॥ ६.७८.१७ ॥
तेव्हा त्या सारथ्याच्या हातातून अंकुश निसटून पडला; दैवयोगाने त्या राक्षसाचा ध्वजही अचानक कोसळला.
6.78.18
तस्य ते रथसंयुक्ता हया विक्रमवर्जिताः।
चरणैराकुलैर्गत्वा दीनाः सास्रमुखा ययुः ॥ ६.७८.१८ ॥
त्याच्या रथाला जुंपलेले ते घोडे पराक्रम गमावून, अडखळत्या पायांनी, दीन होऊन, अश्रूंनी भरलेल्या तोंडांनी पुढे गेले.
6.78.19
प्रवाति पवनस्तस्मिन् सपांसुः खरदारुणः।
निर्याणे तस्य रौद्रस्य मकराक्षस्य दुर्मतेः ॥ ६.७८.१९ ॥
त्या क्रूर आणि दुर्बुद्धी मकराक्षाने निघताना धुळीने भरलेला, कठोर आणि भयंकर वारा वाहू लागला.
6.78.20
तानि दृष्ट्वा निमित्तानि राक्षसा वीर्यवत्तमाः।
अचिन्त्य निर्गताः सर्वे यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.७८.२० ॥
ती अपशकुने पाहूनही ते सर्व पराक्रमी राक्षस त्यांची पर्वा न करता जिथे राम आणि लक्ष्मण होते तिकडे निघाले.
6.78.21
घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः
समरमुखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः।
अहमहमिति युद्धकौशलास्ते
रजनिचराः परिबभ्रमुर्मुहुस्ते ॥ ६.७८.२१ ॥
मेघ, हत्ती आणि म्हशींसारख्या रंगाचे ते रात्रिचर रणमुखांत गदा आणि तलवारींनी वारंवार घायाळ होऊनही "मी पुढे, मी पुढे" असे म्हणत युद्धकौशल्याने पुन्हा पुन्हा फिरत राहिले.