વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.79.1
निर्गतं मकराक्षं ते दृष्ट्वा वानरपुंगवाः।
आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः ॥ ६.७९.१ ॥
મકરાક્ષને બહાર આવતો જોઈ શ્રેષ્ઠ વાનરો બધા અચાનક કૂદીને યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી ઊભા રહી ગયા.
6.79.2
ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद् युद्धं लोमहर्षणम्।
निशाचरैः प्लवंगानां देवानां दानवैरिव ॥ ६.७९.२ ॥
ત્યારે વાનરો અને નિશાચરો વચ્ચે દેવો અને દાનવોની જેમ અતિ ભયાનક, રૂંવાડા ઊભા કરી દે એવું મહાયુદ્ધ શરૂ થયું.
6.79.3
वृक्षशूलनिपातैश्च गदापरिघपातनैः।
अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः ॥ ६.७९.३ ॥
ત્યારે વાનરો અને નિશાચરો વૃક્ષો અને શૂળોના પ્રહારો તથા ગદા અને પરિઘના ઘા વડે એકબીજાને કચડવા લાગ્યા.
6.79.4
शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः।
पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः ॥ ६.७९.४ ॥
શક્તિ, ખડ્ગ, ગદા, કુંત અને તોમરથી તથા પટ્ટિશ, ભિંદિપાલ અને બાણોના વરસાદથી નિશાચરો ચારે બાજુથી પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.79.5
पाशमुद्गरदण्डैश्च निर्घातैश्चापरैस्तथा।
कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः ॥ ६.७९.५ ॥
પાશ, મુદ્ગર, દંડ અને બીજા વજ્ર જેવા પ્રહારોથી તે નિશાચરોએ વાનરસિંહોનો સંહાર કર્યો.
6.79.6
बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः।
सम्भ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः ॥ ६.७९.६ ॥
ખરના પુત્રના બાણોની વર્ષાથી પીડાયેલા વાનરો ગભરાયેલા મનથી અને ભયથી પીડાઈને બધા ભાગી ગયા.
6.79.7
तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वनौकसः।
नेदुस्ते सिंहवद् दृप्ता राक्षसा जितकाशिनः ॥ ६.७९.७ ॥
ભાગી રહેલા તે વનવાસી વાનરોને જોઈને બધા રાક્ષસો સિંહની જેમ ગર્જ્યા; પોતાને વિજયી માનતા તે ગર્વિષ્ઠ રાક્ષસો.
6.79.8
विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः।
रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान् ॥ ६.७९.८ ॥
ત્યારે તે વાનરો ચારે બાજુ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રામે બાણોની વર્ષા વડે તે રાક્ષસોને રોક્યા.
6.79.9
वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः।
कोपानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.७९.९ ॥
રાક્ષસોને રોકાયેલા જોઈને નિશાચર મકરાક્ષ ક્રોધાગ્નિથી ભરાઈ ગયો અને આ વચન બોલ્યો.
6.79.10
तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं भविष्यति।
त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.७९.१० ॥
રામ, ઊભો રહે! મારી સાથે દ્વંદ્વયુદ્ધ થશે; ધનુષ્યથી છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી હું તારા પ્રાણ લઈશ.
6.79.11
यत् तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम।
तदग्रतः स्वकर्मस्थं स्मृत्वा रोषोऽभिवर्धते ॥ ६.७९.११ ॥
તે સમયે દંડકારણ્યમાં તેં મારા પિતાને માર્યા હતા; તારી સામે પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહેલા તેમને સ્મરીને મારો ક્રોધ વધે છે.
6.79.12
दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन् मम राघव।
यन्मयासि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने ॥ ६.७९.१२ ॥
હે દુરાત્મા રાઘવ! તે મહાવનમાં તે સમયે મેં તને જોયો નહોતો, તેથી મારા અંગો અત્યંત બળી રહ્યા છે.
6.79.13
दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह।
कांक्षितोऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः ॥ ६.७९.१३ ॥
રામ, સદભાગ્યે તું મને દર્શન આપવા અહીં આવ્યો છે. ભૂખ્યા સિંહને જેમ બીજો મૃગ ઇચ્છિત હોય, તેમ તું મને ઇચ્છિત છે.
6.79.14
अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराड्विषयं गतः।
ये त्वया निहताः शूराः सह तैश्च वसिष्यसि ॥ ६.७९.१४ ॥
આજે મારા બાણોના વેગથી તું યમલોકમાં જઈશ; તેં મારેલા શૂરવીરો સાથે ત્યાં તું વસીશ.
6.79.15
बहुनात्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम।
पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे ॥ ६.७९.१५ ॥
અહીં વધુ કહેવાથી શું લાભ? રામ, મારી વાત સાંભળ. રણભૂમિમાં સર્વ લોકો તને અને મને જુએ.
6.79.16
अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा रणाजिरे।
अभ्यस्तं येन वा राम वर्ततां तेन वा मृधम् ॥ ६.७९.१६ ॥
રામ, અસ્ત્રોથી, ગદાથી કે ભુજબળથી, રણભૂમિમાં તેં જેનો અભ્યાસ કર્યો હોય તેનાથી યુદ્ધ થાય.
6.79.17
मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः।
अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ॥ ६.७९.१७ ॥
મકરાક્ષનાં વચન સાંભળીને દશરથપુત્ર રામે હસીને, વારંવાર ઉત્તર આપનારને આ વચન કહ્યું.
6.79.18
कत्थसे किं वृथा रक्षो बहून्यसदृशानि ते।
न रणे शक्यते जेतुं विना युद्धेन वाग्बलात् ॥ ६.७९.१८ ॥
હે રાક્ષસ, વ્યર્થ કેમ બડાઈ મારે છે? તારી ઘણી વાતો અયોગ્ય છે. યુદ્ધ વિના માત્ર વાણીના બળથી રણમાં કોઈને જીતી શકાતું નથી.
6.79.19
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः।
त्रिशिरा दूषणश्चापि दण्डके निहतो मया ॥ ६.७९.१९ ॥
ચૌદ હજાર રાક્ષસો, તારા પિતા, ત્રિશિરા અને દૂષણ પણ દંડકારણ્યમાં મારા વડે માર્યા ગયા.
6.79.20
स्वाशिताश्चापि मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः।
भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुशाः ॥ ६.७९.२० ॥
હે પાપી, આજે ગીધ, શિયાળ અને કાગડા તીક્ષ્ણ ચાંચ, નખ અને અંકુશ જેવા પંજાથી માંસ ખાઈને તૃપ્ત થશે.
6.79.21
राघवेणैवमुक्तस्तु मकराक्षो महाबलः।
बाणौघानमुचत् तस्मै राघवाय रणाजिरे ॥ ६.७९.२१ ॥
રાઘવે એમ કહેતાં મહાબલી મકરાક્ષે રણભૂમિમાં રાઘવ પર બાણોની ધારા છોડી.
6.79.22
ताञ्छराञ्छरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा।
निपेतुर्भुवि विच्छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः ॥ ६.७९.२२ ॥
રામે બાણોની વર્ષા વડે તે બાણોને અનેક ટુકડાઓમાં કાપી નાખ્યા; સોનેરી પાંખવાળા હજારો બાણો ટુકડા થઈ ભૂમિ પર પડ્યા.
6.79.23
तद् युद्धमभवत् तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा।
खरराक्षसपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च ॥ ६.७९.२३ ॥
ત્યાં તે યુદ્ધ થયું; રાક્ષસ ખરનો પુત્ર અને દશરથનો પુત્ર બળપૂર્વક એકબીજા સામે આવ્યા.
6.79.24
जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोरिव।
धनुर्मुक्तः स्वनोऽन्योन्यं श्रूयते च रणाजिरे ॥ ६.७९.२४ ॥
આકાશમાં બે મેઘની ગર્જના જેવો અને ધનુષ્યની દોરીના અવાજ જેવો, રણભૂમિમાં ધનુષ્યોમાંથી છૂટેલો અવાજ એકબીજાને સંભળાયો.
6.79.25
देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः।
अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ॥ ६.७९.२५ ॥
દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, કિંનરો અને મહાનાગો સૌ આકાશમાં રહીને તે અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા ઇચ્છતા હતા.
6.79.26
विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम्।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे ॥ ६.७९.२६ ॥
એકબીજાના શરીરમાં વીંધાતાં તેમનું બળ બમણું થયું; તે બંને રણભૂમિમાં એકબીજા પર પ્રતિઘાત કરતા રહ્યા.
6.79.27
राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद् रणे।
रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः ॥ ६.७९.२७ ॥
રામે છોડેલા બાણોના સમૂહને રાક્ષસે યુદ્ધમાં કાપી નાખ્યો; અને રાક્ષસે છોડેલા બાણોને રામે અનેક રીતે પોતાનાં બાણોથી કાપી નાખ્યા.
6.79.28
बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा।
संछन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते ॥ ६.७९.२८ ॥
બાણોના સમૂહથી સર્વ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ છવાઈ ગઈ; પૃથ્વી પણ ઢંકાઈ ગઈ, અને ચારેબાજુ કંઈ પ્રકાશતું ન હતું.
6.79.29
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद संयुगे।
अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः ॥ ६.७९.२९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત મહાબાહુ રાઘવે યુદ્ધમાં તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને આઠ નારાચોથી તેના સારથિને વીંધ્યો.
6.79.30
भित्त्वा रथं शरै रामो हत्वा अश्वानपातयत्।
विरथो वसुधास्थः स मकराक्षो निशाचरः ॥ ६.७९.३० ॥
રામે બાણોથી તેનો રથ વીંધી નાખ્યો, ઘોડાઓને મારી પાડ્યા; રથ વિનાનો પૃથ્વી પર ઊભો રહેલો તે નિશાચર મકરાક્ષ.
6.79.31
तत्तिष्ठद् वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना।
त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम् ॥ ६.७९.३१ ॥
ત્યારે જમીન પર ઊભેલા તે રાક્ષસે હાથમાં શૂળ ઉઠાવ્યો; તે સર્વ પ્રાણીઓને ત્રાસ આપનારો અને યુગાંતના અગ્નિ સમાન પ્રકાશતો હતો.
6.79.32
दुरवापं महच्छूलं रुद्रदत्तं भयंकरम्।
जाज्वल्यमानमाकाशे संहारास्त्रमिवापरम् ॥ ६.७९.३२ ॥
તે દુર્લભ મહાન શૂળ રુદ્રે આપેલું હતું, ભયંકર હતું; આકાશમાં ઝળહળતું એ જાણે બીજું સંહારાસ્ત્ર હોય એવું લાગતું હતું.
6.79.33
यं दृष्ट्वा देवताः सर्वा भयार्ता विद्रुता दिशः।
विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः ॥ ६.७९.३३ ॥
તેને જોઈને બધા દેવો ભયથી પીડાઈને દિશાઓમાં ભાગી ગયા; તે નિશાચરે બળતું મહાન શૂળ ફેરવ્યું.
6.79.34
स क्रोधात् प्राहिणोत् तस्मै राघवाय महाहवे।
तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम् ॥ ६.७९.३४ ॥
તેણે ક્રોધથી તે મહાયુદ્ધમાં રાઘવ પર તે ફેંક્યું; ખરના પુત્રના હાથમાંથી છૂટેલું તે બળતું શૂળ રાઘવ તરફ ધસ્યું.
6.79.35
बाणैश्चतुर्भिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः।
स भिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः।
व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि ॥ ६.७९.३५ ॥
રાઘવે આકાશમાં ચાર બાણોથી તે શૂળ કાપી નાખ્યું; દિવ્ય સુવર્ણથી શોભિત તે શૂળ અનેક ટુકડા થઈ, રામબાણોથી પીડાઈ મહાઉલ્કાની જેમ ભૂમિ પર તૂટી પડ્યું.
6.79.36
तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः ॥ ६.७९.३६ ॥
રામ દ્વારા તે શૂળ નાશ પામેલું જોઈને, સહજ કર્મ કરનારા રામની પ્રશંસા કરતાં આકાશમાં રહેલા પ્રાણીઓ "સાધુ! સાધુ!" એમ બોલવા લાગ્યા.
6.79.37
तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः।
मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.७९.३७ ॥
તે શૂળને હણાયેલું જોઈ નિશાચર મકરાક્ષે મુઠ્ઠી ઉગામીને કાકુત્સ્થને કહ્યું, "ઊભો રહે, ઊભો રહે!"
6.79.38
स तं दृष्ट्वा पतन्तं तु प्रहस्य रघुनन्दनः।
पावकास्त्रं ततो रामः संदधे तु शरासने ॥ ६.७९.३८ ॥
તેને પોતાના પર ધસી આવતો જોઈ રઘુનંદન રામે હસીને પછી પોતાના ધનુષ્ય પર પાવકાસ્ત્ર ચઢાવ્યું.
6.79.39
तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे।
संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च ॥ ६.७९.३९ ॥
તે અસ્ત્રથી કાકુત્સ્થે તે સમયે યુદ્ધમાં તે રાક્ષસને હણ્યો; તેનું હૃદય ચીરાઈ ગયું અને તે ત્યાં જ પડીને મૃત્યુ પામ્યો.
6.79.40
दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्।
लङ्कामेव प्रधावन्त रामबाणभयार्दिताः ॥ ६.७९.४० ॥
મકરાક્ષનું પતન જોઈને સર્વ રાક્ષસો રામના બાણોના ભયથી પીડાઈને લંકા તરફ જ દોડી ગયા.
6.79.41
दशरथनृपसूनुबाणवेगै
रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्।
प्रददृशुरथ देवताः प्रहृष्टा
गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम् ॥ ६.७९.४१ ॥
દશરથ રાજપુત્રના બાણના વેગથી હણાયેલા ખરના પુત્ર તે નિશાચરને દેવતાઓએ હર્ષથી જોયો; વજ્રથી આહત થઈને વિખરાયેલા પર્વત જેવો તે પડ્યો હતો.