વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.80.1
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिंजयः।
रोषेण महताविष्टो दन्तान् कटकटाय्य च ॥ ६.८०.१ ॥
મકરાક્ષ હણાયો એ સાંભળીને યુદ્ધવિજયી રાવણ મહા ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને દાંત કચકચાવવા લાગ્યો.
6.80.2
कुपितश्च तदा तत्र किं कार्यमिति चिन्तयन्।
आदिदेशाथ संक्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम् ॥ ६.८०.२ ॥
ક્રોધિત થઈને ત્યાં જ 'હવે શું કરવું' એમ વિચારતાં, પછી અતિ ક્રોધે તેણે યુદ્ધ માટે પોતાના પુત્ર ઇન્દ્રજિતને આજ્ઞા આપી.
6.80.3
जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः ॥ ६.८०.३ ॥
હે વીર, મહાપરાક્રમી એવા બે ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણને હણ; તું અદૃશ્ય રહે કે દૃશ્ય, સર્વ રીતે તું બળમાં અધિક છે.
6.80.4
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे।
किं पुनर्मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे ॥ ६.८०.४ ॥
યુદ્ધમાં અનુપમ કર્મ કરનાર ઇન્દ્રને પણ તેં જીત્યો છે; તો પછી બે મનુષ્યોને જોઈને યુદ્ધમાં તું તેમનો વધ નહીં કરે?
6.80.5
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः।
यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहुवेन्द्रजित् ॥ ६.८०.५ ॥
રાક્ષસરાજે આમ કહેતાં, પિતાની આજ્ઞા સ્વીકારીને ઇન્દ્રજિતે યજ્ઞભૂમિમાં વિધિપૂર્વક પવિત્ર અગ્નિમાં આહુતિ આપી.
6.80.6
जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः।
आजग्मुस्तत्र सम्भ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः ॥ ६.८०.६ ॥
ત્યાં તે અગ્નિમાં આહુતિ આપતો હતો ત્યારે, લાલ પાઘડી પહેરેલી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ ગભરાઈને રાવણિ જ્યાં હતો ત્યાં આવી.
6.80.7
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः।
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा ॥ ६.८०.७ ॥
શસ્ત્રો, બાણોનાં પીંછાં, સમિધો, બિભીતક લાકડું, લાલ વસ્ત્રો અને કાળા લોખંડનો સ્રુવ.
6.80.8
सर्वतोऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः।
छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः ॥ ६.८०.८ ॥
અગ્નિની ચારે બાજુ બાણનાં પીંછાં અને તોમર પાથરીને, જીવતા સંપૂર્ણ કાળા બકરાનું ગળું પકડ્યું.
6.80.9
सकृद्धोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः।
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च ॥ ६.८०.९ ॥
એક જ હોમથી પ્રજ્વલિત, ધૂમાડા વિનાની મહાજ્વાળાનાં તે ચિહ્નો પ્રગટ થયાં અને વિજય દર્શાવ્યો.
6.80.10
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः।
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः ॥ ६.८०.१० ॥
જમણી બાજુ વળતી જ્વાળાવાળા, તપેલા સોના જેવા તેજસ્વી તે પાવકે પોતે ઊભા થઈ તે હવિ ગ્રહણ કર્યું.
6.80.11
हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान्।
आरुरोह रथश्रेष्ठमन्तर्धानगतं शुभम् ॥ ६.८०.११ ॥
અગ્નિમાં આહુતિ આપી, પછી દેવ, દાનવ અને રાક્ષસોને તૃપ્ત કરીને, અદૃશ્ય થયેલા તે શુભ શ્રેષ્ઠ રથ પર તે ચડ્યો.
6.80.12
स वाजिभिश्चतुर्भिस्तु बाणैस्तु निशितैर्युतः।
आरोपितमहाचापः शुशुभे स्यन्दनोत्तमः ॥ ६.८०.१२ ॥
ચાર ઘોડાથી જોડાયેલો, તીક્ષ્ણ બાણોથી યુક્ત અને જેના પર મહાન ધનુષ્ય ચઢાવાયેલું હતું, તે ઉત્તમ રથ શોભી ઊઠ્યો.
6.80.13
जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः।
मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथः समलंकृतः ॥ ६.८०.१३ ॥
સોનેરી શણગારવાળો એ રથ પોતાના રૂપથી ઝળહળતો હતો; હરણો અને અર્ધચંદ્રોથી તે સુંદર રીતે સજાવેલો હતો.
6.80.14
जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसंनिभः।
बभूवेन्द्रजितः केतुर्वैदूर्यसमलंकृतः ॥ ६.८०.१४ ॥
સોનાના મહાશંખ જેવો અને સળગતા અગ્નિ સમો તે ઇન્દ્રજિતનો ધ્વજ હતો; વૈડૂર્ય મણિઓથી તે અલંકૃત હતો.
6.80.15
तेन चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः।
स बभूव दुराधर्षो रावणिः सुमहाबलः ॥ ६.८०.१५ ॥
એ સૂર્ય સમાન બ્રહ્માસ્ત્રથી સુરક્ષિત થઈને રાવણપુત્ર અત્યંત બળવાન અને અજેય બન્યો.
6.80.16
सोऽभिनिर्याय नगरादिन्द्रजित् समितिंजयः।
हुत्वाग्निं राक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ॥ ६.८०.१६ ॥
નગરમાંથી નીકળેલો યુદ્ધવિજયી ઇન્દ્રજિત, રાક્ષસો સાથે મંત્રો વડે અગ્નિમાં હોમ કરીને, અદૃશ્ય થઈને બોલ્યો.
6.80.17
अद्य हत्वा रणे यौ तौ मिथ्या प्रव्रजितौ वने।
जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय रणेऽधिकम् ॥ ६.८०.१७ ॥
આજે રણમાં વનમાં ખોટા સંન્યાસી બનીને ફરતા એ બંનેને મારીને, હું મારા પિતા રાવણને યુદ્ધમાં મોટો વિજય અપાવીશ.
6.80.18
अद्य निर्वानरामुर्वीं हत्वा रामं च लक्ष्मणम्।
करिष्ये परमां प्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत ॥ ६.८०.१८ ॥
આજે વાનરોથી રહિત પૃથ્વી કરીને, રામ અને લક્ષ્મણને મારીને હું પરમ આનંદ પામીશ—એમ કહીને તે અંતર્ધાન થઈ ગયો.
6.80.19
आपपाताथ संक्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः।
तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपू रणे ॥ ६.८०.१९ ॥
દશગ્રીવે પ્રેરેલો ઇન્દ્રશત્રુ અતિ ક્રોધે ભરાઈ આગળ ધસ્યો; યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ ધનુષ્ય અને લોખંડી બાણો વડે તે પ્રહાર કરવા લાગ્યો.
6.80.20
स ददर्श महावीर्यौ नागौ त्रिशिरसाविव।
सृजन्ताविषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ ॥ ६.८०.२० ॥
વાનરોની વચ્ચે ઊભા રહીને બાણોની જાળ છોડતા એ બે મહાપરાક્રમી વીરોને તેણે જોયા; તેઓ ત્રણ માથાવાળા બે નાગ જેવા લાગતા હતા.
6.80.21
इमौ ताविति संचिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम्।
संततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ६.८०.२१ ॥
'આ જ એ બે છે' એમ વિચારી તેણે ધનુષ્યની પણછ ચડાવી અને વરસાદથી ભરેલા મેઘની જેમ બાણોની સતત ધારાઓ વરસાવી.
6.80.22
स तु वैहायसरथो युधि तौ रामलक्ष्मणौ।
अचक्षुर्विषये तिष्ठन् विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.८०.२२ ॥
આકાશરથ પર બેઠેલો તે યુદ્ધમાં રામ-લક્ષ્મણની દૃષ્ટિની બહાર ઊભો રહી તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને વીંધવા લાગ્યો.
6.80.23
तौ तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ।
धनुषी सशरे कृत्वा दिव्यमस्त्रं प्रचक्रतुः ॥ ६.८०.२३ ॥
તેના બાણોના વેગથી ઘેરાયેલા રામ-લક્ષ્મણે પોતાના બંને ધનુષ્ય પર બાણ ચડાવી દિવ્ય અસ્ત્ર છોડ્યું.
6.80.24
प्रच्छादयन्तौ गगनं शरजालैर्महाबलौ।
तमस्त्रैः सूर्यसंकाशैर्नैव पस्पर्शतुः शरैः ॥ ६.८०.२४ ॥
બાણોની જાળથી આકાશ ઢાંકી દેનારા એ મહાબળવાન બંને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અસ્ત્રો અને બાણો વડે પણ તેને સ્પર્શી શક્યા નહીં.
6.80.25
स हि धूमान्धकारं च चक्रे प्रच्छादयन्नभः।
दिशश्चान्तर्दधे श्रीमान् नीहारतमसा वृताः ॥ ६.८०.२५ ॥
તેણે ધુમાડાનો અંધકાર રચીને આકાશ ઢાંકી દીધું; તે શ્રીમાન ધુમ્મસના અંધકારથી ઘેરાયેલી દિશાઓમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
6.80.26
नैव ज्यातलनिर्घोषो न च नेमिखुरस्वनः।
शुश्रुवे चरतस्तस्य न च रूपं प्रकाशते ॥ ६.८०.२६ ॥
તેની ધનુષ્યની પણછનો ટંકાર ન સંભળાયો, ન પૈડાં અને ઘોડાના ખુરનો અવાજ; ફરતા તેનું રૂપ પણ દેખાયું નહીં.
6.80.27
घनान्धकारे तिमिरे शिलावर्षमिवाद्भुतम्।
स ववर्ष महाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः ॥ ६.८०.२७ ॥
ઘનઘોર અંધકારમાં, જાણે અદ્ભુત પથ્થરોનો વરસાદ હોય તેમ, તે મહાબાહુએ નારાચ બાણોની વર્ષા કરી.
6.80.28
स रामं सूर्यसंकाशैः शरैर्दत्तवरैर्भृशम्।
विव्याध समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु रावणिः ॥ ६.८०.२८ ॥
ક્રોધિત રાવણિએ યુદ્ધમાં સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, વરદાન પામેલા બાણોથી રામને તેમનાં સર્વ અંગોમાં તીવ્રતાથી વીંધ્યા.
6.80.29
तौ हन्यमानौ नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतौ।
हेमपुङ्खान् नरव्याघ्रौ तिग्मान् मुमुचतुः शरान् ॥ ६.८०.२९ ॥
નારાચ બાણોથી ઘવાતા એ બંને નરવ્યાઘ્રો, ધારાઓથી ભીંજાયેલા બે પર્વતો જેવા, સુવર્ણ પાંખોવાળા તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યાં.
6.80.30
अन्तरिक्षे समासाद्य रावणिं कङ्कपत्रिणः।
निकृत्य पतगा भूमौ पेतुस्ते शोणिताप्लुताः ॥ ६.८०.३० ॥
આકાશમાં રાવણિ સુધી પહોંચીને કંકપક્ષીના પીછાવાળા એ ઊડતા બાણોએ તેને કાપી નાખ્યો; લોહીથી લથબથ થઈ તે ભૂમિ પર પડ્યા.
6.80.31
अतिमात्रं शरौघेण दीप्यमानौ नरोत्तमौ।
तानिषून् पततो भल्लैरनेकैर्विचकर्ततुः ॥ ६.८०.३१ ॥
અતિશય બાણવર્ષાથી ઝળહળતા તે બે નરોત્તમોએ પડતા તે બાણોને અનેક ભલ્લોથી કાપી નાખ્યા.
6.80.32
यतो हि ददृशाते तौ शरान् निपतिताञ्छितान्।
ततस्तु तौ दाशरथी ससृजातेऽस्त्रमुत्तमम् ॥ ६.८०.३२ ॥
પડેલા તીક્ષ્ણ બાણો તે બંનેએ જોયા, ત્યારે દશરથના તે પુત્રોએ ઉત્તમ અસ્ત્ર છોડ્યું.
6.80.33
रावणिस्तु दिशः सर्वा रथेनातिरथोऽपतत्।
विव्याध तौ दाशरथी लघ्वस्त्रो निशितैः शरैः ॥ ६.८०.३३ ॥
પરંતુ રાવણપુત્ર અતિરથ રથમાં બધી દિશાઓમાં દોડી ગયો અને શીઘ્ર અસ્ત્રવાળા તે દશરથપુત્રોને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધી નાખ્યા.
6.80.34
तेनातिविद्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहतैः।
बभूवतुर्दाशरथी पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.८०.३४ ॥
તેનાથી અતિશય વીંધાયેલા તે બંને વીર દશરથપુત્રો, સોનેરી પુંખવાળા ગીચ બાણોથી, ખીલેલા બે કિંશુક વૃક્ષો જેવા થઈ ગયા.
6.80.35
नास्य वेगगतिं कश्चिन्न च रूपं धनुः शरान्।
न चास्य विदितं किंचित् सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ॥ ६.८०.३५ ॥
તેની ગતિ કોઈએ જાણી નહિ; તેનું રૂપ, ધનુષ કે બાણ પણ જાણી શકાયું નહિ; વાદળો ઘેરાતાં સૂર્ય દેખાતો નથી તેમ તેના વિશે કંઈ જાણવા મળ્યું નહિ.
6.80.36
तेन विद्धाश्च हरयो निहताश्च गतासवः।
बभूवुः शतशस्तत्र पतिता धरणीतले ॥ ६.८०.३६ ॥
તેનાથી વીંધાયેલા અને માર્યા ગયેલા વાનરો પ્રાણરહિત થયા; ત્યાં સેંકડોની સંખ્યામાં તેઓ ભૂમિ પર પડેલા હતા.
6.80.37
लक्ष्मणस्तु ततः क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत्।
ब्राह्ममस्त्रं प्रयोक्ष्यामि वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ ६.८०.३७ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા લક્ષ્મણે પોતાના ભાઈને કહ્યું — સર્વ રાક્ષસોના વધ માટે હું બ્રહ્માસ્ત્રનો પ્રયોગ કરીશ.
6.80.38
तमुवाच ततो रामो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।
नैकस्य हेतो रक्षांसि पृथिव्यां हन्तुमर्हसि ॥ ६.८०.३८ ॥
ત્યારે રામે શુભલક્ષણ લક્ષ્મણને કહ્યું — એકના કારણે પૃથ્વી પરના સર્વ રાક્ષસોને મારવા તને ઘટતું નથી.
6.80.39
अयुध्यमानं प्रच्छन्नं प्राञ्जलिं शरणागतम्।
पलायमानं मत्तं वा न हन्तुं त्वमिहार्हसि ॥ ६.८०.३९ ॥
જે યુદ્ધ નથી કરતો, છુપાયેલો છે, હાથ જોડેલો છે, શરણે આવેલો છે, ભાગી રહ્યો છે કે મદોન્મત્ત છે — તેને અહીં મારવો તને ઘટતો નથી.
6.80.40
तस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यामि महाभुज।
आदेक्ष्यावो महावेगानस्त्रानाशीविषोपमान् ॥ ६.८०.४० ॥
પણ હે મહાબાહુ, હું તો તેને જ મારવાનો પ્રયત્ન કરીશ; આપણે બંને ઝેરી સર્પો જેવાં વેગવાન અસ્ત્રો ચલાવીએ.
6.80.41
तमेनं मायिनं क्षुद्रमन्तर्हितरथं बलात्।
राक्षसं निहनिष्यन्ति दृष्ट्वा वानरयूथपाः ॥ ६.८०.४१ ॥
આ માયાવી, નીચ રાક્ષસને — જેનો રથ અદૃશ્ય છે — વાનર-સેનાપતિઓ જોતાં જ બળપૂર્વક મારી નાખશે.
6.80.42
यद्येष भूमिं विशते दिवं वा
रसातलं वापि नभस्तलं वा।
एवं विगूढोऽपि ममास्त्रदग्धः
पतिष्यते भूमितले गतासुः ॥ ६.८०.४२ ॥
જો આ પૃથ્વીમાં પ્રવેશે, સ્વર્ગમાં, રસાતલમાં કે આકાશમાં પણ — આમ છુપાયેલો હોય તોપણ મારા અસ્ત્રથી દગ્ધ થઈ પ્રાણરહિત થઈ ભૂમિ પર પડશે.
6.80.43
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं
रघुप्रवीरः प्लवगर्षभैर्वृतः।
वधाय रौद्रस्य नृशंसकर्मण-
स्तदा महात्मा त्वरितं निरीक्षते ॥ ६.८०.४३ ॥
આ રીતે મહાન અર્થવાળાં વચન કહીને, વાનરશ્રેષ્ઠોથી ઘેરાયેલા રઘુવીર મહાત્માએ, તે ભયંકર ક્રૂરકર્મી રાક્ષસના વધ માટે ત્વરાથી જોયું.