वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.81.1
विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
स निवृत्याहवात् तस्मात् प्रविवेश पुरं ततः ॥ ६.८१.१ ॥
महात्मा राघवाचा (रामाचा) हेतू ओळखून, तो त्या युद्धातून माघारी फिरला आणि मग नगरात प्रवेश केला.
6.81.2
सोऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम्।
क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगामाथ रावणिः ॥ ६.८१.२ ॥
त्या शूर राक्षसांच्या वधाची आठवण करून, क्रोधाने लाल डोळे असलेला तो शूर रावणि (इंद्रजित) मग बाहेर पडला.
6.81.3
स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर्वृतः।
इन्द्रजित् सुमहावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः ॥ ६.८१.३ ॥
राक्षसांनी वेढलेला तो पश्चिम द्वारातून बाहेर पडला. इंद्रजित, अत्यंत पराक्रमी, पुलस्त्यवंशीय, देवांसाठी काटा असलेला.
6.81.4
इन्द्रजित्तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
रणायाभ्युुद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत् तदा ॥ ६.८१.४ ॥
मग इंद्रजिताने युद्धासाठी सिद्ध झालेल्या राम आणि लक्ष्मण या वीर बंधूंना पाहिले, आणि तेव्हाच त्याने माया प्रकट केली.
6.81.5
इन्द्रजित्तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं तदा।
बलेन महतावृत्य तस्या वधमरोचयत् ॥ ६.८१.५ ॥
मग इंद्रजिताने मायेने निर्मिलेल्या सीतेला रथात बसवून, मोठ्या सैन्याने वेढून तिच्या वधाचा निश्चय केला.
6.81.6
मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः।
हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ ॥ ६.८१.६ ॥
सर्वांना मोहात पाडण्यासाठी, अत्यंत दुर्मती इंद्रजिताने सीतेला मारण्याचा निश्चय करून वानरांकडे तोंड करून तो गेला.
6.81.7
तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं सर्वे ते काननौकसः।
उत्पेतुरभिसंक्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः ॥ ६.८१.७ ॥
त्याला बाहेर येताना पाहून ते सर्व वनवासी वानर अत्यंत संतापून, हातात शिळा घेऊन, युद्धाच्या इच्छेने उसळून उठले.
6.81.8
हनूमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः।
प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम् ॥ ६.८१.८ ॥
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान त्यांच्या पुढे चालला; एका पर्वताचे अतिशय मोठे, दुर्गम शिखर उचलून घेऊन.
6.81.9
स ददर्श हतानन्दां सीतामिन्द्रजितो रथे।
एकवेणीधरां दीनामुपवासकृशाननाम् ॥ ६.८१.९ ॥
इंद्रजिताच्या रथात बसलेली सीता त्याने पाहिली; आनंदरहित, एकच वेणी धारण केलेली, दीन, उपवासाने कृश झालेल्या मुखाची.
6.81.10
परिक्लिष्टैकवसनाममृजां राघवप्रियाम्।
रजोमलाभ्यामालिप्तैः सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ॥ ६.८१.१० ॥
एकच जीर्ण वस्त्र नेसलेली, शृंगारहीन, राघवाची प्रिय पत्नी; धूळ आणि मळ तिच्या सर्व अवयवांना लागलेले होते; ती श्रेष्ठ स्त्री होती.
6.81.11
तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीमध्यवस्य च।
बभूवाचिरदृष्टा हि तेन सा जनकात्मजा ॥ ६.८१.११ ॥
क्षणभर त्या मैथिलीकडे पाहून, निश्चय करून, त्याने तिला ओळखले; जनकाची कन्या तीच होती, जिला त्याने नुकतेच पाहिले होते.
6.81.12
अब्रवीत् तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम्।
दृष्ट्वा रथस्थितां दीनां राक्षसेन्द्रसुतश्रिताम् ॥ ६.८१.१२ ॥
शोकाने पीडित, आनंदरहित, तपस्विनी अशा त्या सीतेला पाहून, राक्षसराजाच्या पुत्राच्या आश्रयाने रथात उभ्या असलेल्या दीन अवस्थेतील तिला तो बोलला.
6.81.13
किं समर्थितमस्येति चिन्तयन् स महाकपिः।
सह तैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावत रावणिम् ॥ ६.८१.१३ ॥
"याचे कार्य सिद्धीस गेले का?" असा विचार करीत तो महाकपी त्या श्रेष्ठ वानरांसह रावणीकडे धावला.
6.81.14
तद् वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतामकर्षयत् ॥ ६.८१.१४ ॥
वानरसेना पाहून रावणी क्रोधाने मूर्च्छित झाला; म्यानातून तलवार उपसून त्याने सीतेचे केस धरून ओढले.
6.81.15
तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास राक्षसः।
क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे ॥ ६.८१.१५ ॥
ते सर्व पाहत असताना, मायेने रथात बसवलेल्या त्या स्त्रीला "राम राम" अशी आरोळी देत असताना त्या राक्षसाने मारले.
6.81.16
गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनूमान् दैन्यमागतः।
दुःखजं वारि नेत्राभ्यामुत्सृजन् मारुतात्मजः ॥ ६.८१.१६ ॥
केस ओढले जात असलेल्या तिला पाहून वायुपुत्र हनुमान दुःखी झाला; दुःखातून उद्भवलेले अश्रू त्याने डोळ्यांतून ढाळले.
6.81.17
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं रामस्य महिषीं प्रियाम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद् रक्षोधिपात्मजम् ॥ ६.८१.१७ ॥
सर्वांगसुंदर, रामाची प्रिय पट्टराणी असलेल्या तिला पाहून क्रोधाने त्याने राक्षसराजाच्या पुत्राला कठोर शब्द सुनावले.
6.81.18
दुरात्मन्नात्मनाशाय केशपक्षे परामृशः।
ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिमाश्रितः ॥ ६.८१.१८ ॥
हे दुरात्म्या! स्वतःच्या नाशासाठीच तू हिच्या केसांना स्पर्श केलास; ब्रह्मर्षींच्या कुलात जन्मूनही तू राक्षसी योनी स्वीकारलीस.
6.81.19
धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिरीदृशी।
नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम।
अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण ॥ ६.८१.१९ ॥
पापाचारी, तुला धिक्कार असो! तुझी बुद्धी अशी आहे! हे क्रूरा, अनार्या, दुराचारी, क्षुद्रा, पापपराक्रमी! अनार्याचे कर्म असेच असते; हे निर्दयी, तुझ्यात दया नाही.
6.81.20
च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली।
किं तवैषापराद्धा हि यदेनां हंसि निर्दय ॥ ६.८१.२० ॥
घरातून, राज्यातून आणि रामाच्या हातातून च्युत झालेल्या मैथिलीने तुझा काय अपराध केला आहे, की हे निर्दयी, तू तिला मारतोस?
6.81.21
सीतां हत्वा तु न चिरं जीविष्यसि कथंचन।
वधार्ह कर्मणा तेन मम हस्तगतो ह्यसि ॥ ६.८१.२१ ॥
सीतेला मारून तू कोणत्याही प्रकारे दीर्घकाळ जगणार नाहीस; त्या कर्मामुळे तू वधास पात्र आहेस. आता तू माझ्या हाती सापडला आहेस.
6.81.22
ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्यैश्च कुत्सिताः।
इह जीवितमुत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रति लप्स्यसे ॥ ६.८१.२२ ॥
स्त्रीघातकांचे जे लोक आहेत आणि जगात वध्यांकडूनही निंदित असलेले जे लोक आहेत, ते लोक या जीवनाचा त्याग करून मेल्यावर तुला मिळतील.
6.81.23
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ॥ ६.८१.२३ ॥
अत्यंत संतापून तो राक्षसराजाच्या पुत्राच्या दिशेने धावला.
6.81.24
आपतन्तं महावीर्यं तदनीकं वनौकसाम्।
रक्षसां भीमकोपानामनीकेन न्यवारयत् ॥ ६.८१.२४ ॥
वनवासींचे ते महापराक्रमी सैन्य आक्रमण करताना पाहून, भयंकर क्रोधी राक्षसांच्या सेनेने त्याला अडवले.
6.81.25
स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम्।
हनूमन्तं हरिश्रेष्ठमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ॥ ६.८१.२५ ॥
त्याने हजार बाणांनी त्या वानरसेनेला क्षुब्ध करून श्रेष्ठ वानर हनुमानाला उत्तर दिले.
6.81.26
सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तमिहागताः।
तां वधिष्यामि वैदेहीमद्यैव तव पश्यतः ॥ ६.८१.२६ ॥
सुग्रीवा, तू आणि राम ज्या कारणासाठी येथे आलात, त्या वैदेहीला आज तुझ्या डोळ्यांदेखत मी मारीन.
6.81.27
इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर।
सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम् ॥ ६.८१.२७ ॥
हिला मारल्यानंतर राम, लक्ष्मण, तुला, हे वानरा, सुग्रीवाला आणि त्या अनार्य विभीषणालाही मी मारीन.
6.81.28
न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद् ब्रवीषि प्लवंगम।
पीडाकरममित्राणां यच्च कर्तव्यमेव तत् ॥ ६.८१.२८ ॥
हे प्लवंगमा, स्त्रियांना मारू नये असे तू म्हणतोस; पण शत्रूंना पीडा देणेच कर्तव्य आहे.
6.81.29
तमेवमुक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं च ताम्।
शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम् ॥ ६.८१.२९ ॥
असे बोलून रडणाऱ्या सीतेला—त्या मायामयीला—इंद्रजिताने स्वतःच तीक्ष्ण धारेच्या तलवारीने ठार मारले.
6.81.30
यज्ञोपवीतमार्गेण छिन्ना तेन तपस्विनी।
सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना ॥ ६.८१.३० ॥
यज्ञोपवीताच्या रेषेप्रमाणे त्याने त्या तपस्विनीला कापले; विस्तीर्ण नितंबांची, दिसायला प्रिय अशी ती पृथ्वीवर कोसळली.
6.81.31
तामिन्द्रजित् स्त्रियं हत्वा हनूमन्तमुवाच ह।
मया रामस्य पश्येमां प्रियां शस्त्रनिषूदिताम्।
एषा विशस्ता वैदेही निष्फलो वः परिश्रमः ॥ ६.८१.३१ ॥
इंद्रजिताने तिला मारून हनुमानाला म्हटले, "रामाची ही प्रिय पहा, शस्त्रांनी मारलेली. वैदेही अशी मारली गेली; तुमचे श्रम व्यर्थ गेले."
6.81.32
ततः खड्गेन महता हत्वा तामिन्द्रजित्स्वयम्।
हृष्टः स रथमास्थाय ननाद च महास्वनम् ॥ ६.८१.३२ ॥
नंतर इंद्रजिताने स्वतः मोठ्या तलवारीने तिला मारले, आनंदाने रथावर चढून मोठ्याने गर्जना केली.
6.81.33
वानराः शुश्रुवुः शब्दमदूरे प्रत्यवस्थिताः।
व्यादितास्यस्य नदतस्तद्दुर्गं संश्रितस्य तु ॥ ६.८१.३३ ॥
जवळच उभ्या असलेल्या वानरांनी त्या किल्ल्यात राहून तोंड उघडून गर्जणाऱ्याचा आवाज ऐकला.
6.81.34
तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः
प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः।
तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा
विषण्णरूपाः समभिप्रदुद्रुवुः ॥ ६.८१.३४ ॥
अशाप्रकारे सीतेला मारून तो दुर्मति रावणि आनंदित झाला. त्याचे हर्षित रूप पाहून खिन्न झालेले वानर त्याच्याकडे धावले.