वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.82.1
श्रुत्वा तु भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम्।
वीक्ष्यमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर्वानरा भृशम् ॥ ६.८२.१ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखा भयानक गर्जनाध्वनी ऐकून वानर सर्व दिशांकडे पाहत अत्यंत भीतीने पळून गेले.
6.82.2
तानुवाच ततः सर्वान् हनूमान् मारुतात्मजः।
विषण्णवदनान् दीनांस्त्रस्तान् विद्रवतः पृथक् ॥ ६.८२.२ ॥
तेव्हा वायुपुत्र हनुमान, उदास चेहऱ्याच्या, दीन, घाबरलेल्या आणि वेगवेगळे पळणाऱ्या त्या सर्व वानरांना म्हणाले.
6.82.3
कस्माद् विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः।
त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम् ॥ ६.८२.३ ॥
हे वानरांनो! उदास चेहऱ्याने तुम्ही का पळत आहात? युद्धाचा उत्साह सोडून तुमचे शौर्य कुठे गेले?
6.82.4
पृष्ठतोऽनुव्रजध्वं मामग्रतो यान्तमाहवे।
शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तं हि निवर्तितुम् ॥ ६.८२.४ ॥
युद्धात पुढे जात असलेल्या मला मागून अनुसरा. उच्च कुलातील वीरांना माघार घेणे योग्य नाही.
6.82.5
एवमुक्ताः सुसंक्रुद्धा वायुपुत्रेण धीमता।
शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चैव जगृहुर्हृष्टमानसाः ॥ ६.८२.५ ॥
बुद्धिमान वायुपुत्राने असे सांगितल्यावर, अत्यंत संतप्त व आनंदी मनाचे वानर पर्वतशिखरे आणि वृक्ष घेऊन उभे राहिले.
6.82.6
अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान् वानरर्षभाः।
परिवार्य हनूमन्तमन्वयुश्च महाहवे ॥ ६.८२.६ ॥
गर्जना करत वानरश्रेष्ठ राक्षसांवर तुटून पडले; महायुद्धात हनुमानाला वेढा घालून त्यांच्या मागोमाग गेले.
6.82.7
स तैर्वानरमुख्यैस्तु हनूमान् सर्वतो वृतः।
हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम् ॥ ६.८२.७ ॥
श्रेष्ठ वानरांनी वेढलेले हनुमान, ज्वाळांनी प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे शत्रुसैन्याला जाळू लागले.
6.82.8
स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः।
वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः ॥ ६.८२.८ ॥
वानरसैन्याने वेढलेल्या त्या महाकपीने राक्षसांचा संहार केला; तो काळ, अंतक व यमासारखा होता.
6.82.9
स तु शोकेन चाविष्टः कोपेन महता कपिः।
हनूमान् रावणिरथे महतीं पातयच्छिलाम् ॥ ६.८२.९ ॥
शोक आणि मोठ्या क्रोधाने भरलेल्या त्या कपी हनुमानाने रावणीच्या रथावर एक मोठी शिला फेकली.
6.82.10
तामापतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा।
विधेयाश्वसमायुक्तः विदूरमपवाहितः ॥ ६.८२.१० ॥
ती कोसळणारी शिला पाहताच सारथ्यासह तो रथ, सुशिक्षित घोड्यांनी जुंपलेला, दूर नेला गेला.
6.82.11
तमिन्द्रजितमप्राप्य रथस्थं सहसारथिम्।
विवेश धरणीं भित्त्वा सा शिला व्यर्थमुद्यता ॥ ६.८२.११ ॥
रथावर उभ्या असलेल्या इंद्रजितापर्यंत आणि त्याच्या सारथ्यापर्यंत न पोहोचता ती शिला व्यर्थ उचलली गेली होती; ती धरणी फोडून आत घुसली.
6.82.12
पतितायां शिलायां तु व्यथिता रक्षसां चमूः।
निपतन्त्या च शिलया राक्षसा मथिता भृशम् ॥ ६.८२.१२ ॥
शिला कोसळताच राक्षससैन्य व्याकूळ झाले; कोसळणाऱ्या त्या शिलेने राक्षस अत्यंत चिरडले गेले.
6.82.13
तमभ्यधावन् शतशो नदन्तः काननौकसः।
ते द्रुमांश्च महाकाया गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः ॥ ६.८२.१३ ॥
अरण्यात राहणारे वानर शेकडो संख्येने गर्जना करत त्याच्यावर धावून गेले. त्या महाकाय वानरांनी वृक्ष आणि पर्वतशिखरे उचलली.
6.82.14
क्षिपन्तीन्द्रजितं संख्ये वानरा भीमविक्रमाः।
वृक्षशैलमहावर्षं विसृजन्तः प्लवंगमाः ॥ ६.८२.१४ ॥
युद्धात भयंकर पराक्रमी वानर इंद्रजितावर वृक्ष आणि शिलांचा मोठा वर्षाव करत त्याच्याकडे धावले.
6.82.15
शत्रूणां कदनं चक्रुर्नेदुश्च विविधैः स्वनैः।
वानरैस्तैर्महाभीमैर्घोररूपा निशाचराः ॥ ६.८२.१५ ॥
वानरांनी शत्रूंचा संहार केला आणि विविध ध्वनींनी गर्जना केली. त्या महाभयंकर वानरांमुळे घोर रूपाचे निशाचर पीडित झाले.
6.82.16
वीर्यादभिहता वृक्षैर्व्यचेष्टन्त रणक्षितौ।
स सैन्यमभिवीक्ष्याथ वानरार्दितमिन्द्रजित् ॥ ६.८२.१६ ॥
वानरांच्या पराक्रमाने वृक्षांच्या आघातांनी घायाळ झालेले राक्षस रणभूमीवर तडफडू लागले. तेव्हा वानरांनी पीडित केलेले आपले सैन्य पाहून इंद्रजित...
6.82.17
प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परानभिमुखो ययौ।
स शरौघानवसृजन् स्वसैन्येनाभिसंवृतः ॥ ६.८२.१७ ॥
शस्त्र सरसावून संतप्त होऊन तो शत्रूंच्या दिशेने गेला. स्वतःच्या सैन्याने वेढलेला तो बाणांचे लोंढे सोडत पुढे सरकला.
6.82.18
जघान कपिशार्दूलान् सुबहून् दृढविक्रमः।
शूलैरशनिभिः खड्गैः पट्टिशैः शूलमुद्गरैः ॥ ६.८२.१८ ॥
दृढ पराक्रमी त्याने शूल, वज्र, खड्ग, पट्टिश, शूल आणि मुद्गर यांनी अनेक श्रेष्ठ वानरांना ठार केले.
6.82.19
ते चाप्यनुचरांस्तस्य वानरा जघ्नुराहवे।
सुस्कन्धविटपैः शैलैः शिलाभिश्च महाबलः ॥ ६.८२.१९ ॥
युद्धात वानरांनी त्याचे अनुचर सुंदर खोड व फांद्या असलेल्या वृक्षांनी, पर्वतशिखरांनी आणि शिळांनी मारले; तो महाबलही तसाच.
6.82.20
हनूमान् कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम्।
संनिवार्य परानीकमब्रवीत् तान् वनौकसः ॥ ६.८२.२० ॥
हनुमानाने भयंकर कर्म करणाऱ्या राक्षसांचा संहार केला; शत्रुसेना रोखून त्या वनवासी वानरांना तो म्हणाला.
6.82.21
हनूमान् संनिवर्तध्वं न नः साध्यमिदं बलम्।
त्यक्त्वा प्राणान् विचेष्टन्तो रामप्रियचिकीर्षवः ॥ ६.८२.२१ ॥
हनुमान म्हणाला: परत फिरा! आपले हे बल हे कार्य साधण्यास पुरेसे नाही; प्राण त्यागूनही रामाचे प्रिय करण्याचा प्रयत्न करू.
6.82.22
यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा।
इममर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवमेव च ॥ ६.८२.२२ ॥
ज्या कारणासाठी आपण युद्ध करत आहोत, ती जनकाची कन्या मारली गेली आहे. ही गोष्ट राम आणि सुग्रीव यांनाही कळवायला हवी.
6.82.23
तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम्।
इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन् सर्ववानरान् ॥ ६.८२.२३ ॥
ते दोघे जे ठरवतील ते आम्ही करू, असे सांगून वानरश्रेष्ठाने सर्व वानरांना रोखले.
6.82.24
शनैः शनैरसंत्रस्तः सबलः संन्यवर्तत।
ततः प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः ॥ ६.८२.२४ ॥
हळूहळू, निर्भयपणे, सैन्यासह तो परत फिरला. मग राघव (राम) जिथे होते तिकडे हनुमानाला जाताना पाहून—
6.82.25
स होतुकामो दुष्टात्मा गतश्चैत्यं निकुम्भिलाम्।
निकुम्भिलामधिष्ठाय पावकं जुहवेन्द्रजित् ॥ ६.८२.२५ ॥
दुष्ट मनाचा तो होम करण्याच्या इच्छेने निकुम्भिला नावाच्या चैत्यात गेला; निकुम्भिलेत बसून इंद्रजिताने अग्नीत आहुती दिली.
6.82.26
यज्ञभूम्यां ततो गत्वा पावकस्तेन रक्षसा।
हूयमानः प्रजज्वाल होमशोणितभुक् तदा ॥ ६.८२.२६ ॥
नंतर यज्ञभूमीत जाऊन त्या राक्षसाने आहुती दिलेला तो अग्नी, होम आणि रक्त भक्षण करत तेव्हा प्रज्वलित झाला.
6.82.27
सार्चिःपिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः।
संध्यागत इवादित्यः सुतीव्रोऽग्निः समुत्थितः ॥ ६.८२.२७ ॥
ज्वालांनी वेढलेला, होम आणि रक्ताने तृप्त झालेला अग्नी दिसला; संध्याकाळी उगवलेल्या सूर्याप्रमाणे अत्यंत प्रचंड अग्नी उठला.
6.82.28
अथेन्द्रजिद् राक्षसभूतये तु
जुहाव हव्यं विधिना विधानवित्।
दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते
महासमूहेषु नयानयज्ञाः ॥ ६.८२.२८ ॥
नंतर विधी जाणणाऱ्या इंद्रजिताने राक्षसांच्या कल्याणासाठी विधिपूर्वक हव्याची आहुती दिली; ते पाहून नीती-अनीती जाणणारे ते राक्षस मोठ्या सभांमध्ये दूर उभे राहिले.