ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.82.1
श्रुत्वा तु भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम्।
वीक्ष्यमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर्वानरा भृशम् ॥ ६.८२.१ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਂਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.82.2
तानुवाच ततः सर्वान् हनूमान् मारुतात्मजः।
विषण्णवदनान् दीनांस्त्रस्तान् विद्रवतः पृथक् ॥ ६.८२.२ ॥
ਫਿਰ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੱਜ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.82.3
कस्माद् विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः।
त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम् ॥ ६.८२.३ ॥
ਹੇ ਬਾਂਦਰੋ! ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ? ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?
6.82.4
पृष्ठतोऽनुव्रजध्वं मामग्रतो यान्तमाहवे।
शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तं हि निवर्तितुम् ॥ ६.८२.४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੋ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
6.82.5
एवमुक्ताः सुसंक्रुद्धा वायुपुत्रेण धीमता।
शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चैव जगृहुर्हृष्टमानसाः ॥ ६.८२.५ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕ ਲਏ।
6.82.6
अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान् वानरर्षभाः।
परिवार्य हनूमन्तमन्वयुश्च महाहवे ॥ ६.८२.६ ॥
ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ।
6.82.7
स तैर्वानरमुख्यैस्तु हनूमान् सर्वतो वृतः।
हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम् ॥ ६.८२.७ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਲਾਟਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸ਼ਤਰੂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲੱਗੇ।
6.82.8
स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः।
वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः ॥ ६.८२.८ ॥
ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਕਾਲ, ਅੰਤਕ ਤੇ ਯਮ ਵਰਗੇ ਸਨ।
6.82.9
स तु शोकेन चाविष्टः कोपेन महता कपिः।
हनूमान् रावणिरथे महतीं पातयच्छिलाम् ॥ ६.८२.९ ॥
ਸੋਗ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਕਪੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣੀ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਸੁੱਟੀ।
6.82.10
तामापतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा।
विधेयाश्वसमायुक्तः विदूरमपवाहितः ॥ ६.८२.१० ॥
ਉਸ ਡਿੱਗਦੀ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਰੱਥ, ਸਿੱਖਿਅਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੂਰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
6.82.11
तमिन्द्रजितमप्राप्य रथस्थं सहसारथिम्।
विवेश धरणीं भित्त्वा सा शिला व्यर्थमुद्यता ॥ ६.८२.११ ॥
ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਚੱਟਾਨ ਵਿਅਰਥ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਅੰਦਰ ਧੱਸ ਗਈ।
6.82.12
पतितायां शिलायां तु व्यथिता रक्षसां चमूः।
निपतन्त्या च शिलया राक्षसा मथिता भृशम् ॥ ६.८२.१२ ॥
ਚੱਟਾਨ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਸੈਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਡਿੱਗਦੀ ਉਸ ਚੱਟਾਨ ਨਾਲ ਰਾਖ਼ਸ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ।
6.82.13
तमभ्यधावन् शतशो नदन्तः काननौकसः।
ते द्रुमांश्च महाकाया गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः ॥ ६.८२.१३ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ।
6.82.14
क्षिपन्तीन्द्रजितं संख्ये वानरा भीमविक्रमाः।
वृक्षशैलमहावर्षं विसृजन्तः प्लवंगमाः ॥ ६.८२.१४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਝਪਟੇ।
6.82.15
शत्रूणां कदनं चक्रुर्नेदुश्च विविधैः स्वनैः।
वानरैस्तैर्महाभीमैर्घोररूपा निशाचराः ॥ ६.८२.१५ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਜੇ। ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।
6.82.16
वीर्यादभिहता वृक्षैर्व्यचेष्टन्त रणक्षितौ।
स सैन्यमभिवीक्ष्याथ वानरार्दितमिन्द्रजित् ॥ ६.८२.१६ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਤੜਫਣ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ...
6.82.17
प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परानभिमुखो ययौ।
स शरौघानवसृजन् स्वसैन्येनाभिसंवृतः ॥ ६.८२.१७ ॥
ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛੱਡਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
6.82.18
जघान कपिशार्दूलान् सुबहून् दृढविक्रमः।
शूलैरशनिभिः खड्गैः पट्टिशैः शूलमुद्गरैः ॥ ६.८२.१८ ॥
ਦ੍ਰਿੜ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਸਨੇ ਸ਼ੂਲਾਂ, ਵਜ੍ਰਾਂ, ਖੜਗਾਂ, ਪੱਟਿਸਾਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।
6.82.19
ते चाप्यनुचरांस्तस्य वानरा जघ्नुराहवे।
सुस्कन्धविटपैः शैलैः शिलाभिश्च महाबलः ॥ ६.८२.१९ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤਣਿਆਂ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਵੀ।
6.82.20
हनूमान् कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम्।
संनिवार्य परानीकमब्रवीत् तान् वनौकसः ॥ ६.८२.२० ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
6.82.21
हनूमान् संनिवर्तध्वं न नः साध्यमिदं बलम्।
त्यक्त्वा प्राणान् विचेष्टन्तो रामप्रियचिकीर्षवः ॥ ६.८२.२१ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ! ਸਾਡਾ ਇਹ ਬਲ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
6.82.22
यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा।
इममर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवमेव च ॥ ६.८२.२२ ॥
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
6.82.23
तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम्।
इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन् सर्ववानरान् ॥ ६.८२.२३ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੋ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਗੇ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
6.82.24
शनैः शनैरसंत्रस्तः सबलः संन्यवर्तत।
ततः प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः ॥ ६.८२.२४ ॥
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਜਿੱਥੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—
6.82.25
स होतुकामो दुष्टात्मा गतश्चैत्यं निकुम्भिलाम्।
निकुम्भिलामधिष्ठाय पावकं जुहवेन्द्रजित् ॥ ६.८२.२५ ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੋਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਨਾਮਕ ਚੈਤ੍ਯ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ।
6.82.26
यज्ञभूम्यां ततो गत्वा पावकस्तेन रक्षसा।
हूयमानः प्रजज्वाल होमशोणितभुक् तदा ॥ ६.८२.२६ ॥
ਫਿਰ ਯੱਗ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਗਨੀ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਲਹੂ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੜਕ ਉੱਠੀ।
6.82.27
सार्चिःपिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः।
संध्यागत इवादित्यः सुतीव्रोऽग्निः समुत्थितः ॥ ६.८२.२७ ॥
ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ ਅਗਨੀ ਦਿੱਸਿਆ; ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਗਨੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.82.28
अथेन्द्रजिद् राक्षसभूतये तु
जुहाव हव्यं विधिना विधानवित्।
दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते
महासमूहेषु नयानयज्ञाः ॥ ६.८२.२८ ॥
ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਿਸ਼ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨੀਤੀ-ਅਨੀਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।