Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.83.1
राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम्।
श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ ६.८३.१ ॥
Rāghava, al oír aquel vasto estruendo de batalla de los moradores del bosque de los rākṣasas, habló a Jāmbavān.
6.83.2
सौम्य नूनं हनुमता कृतं कर्म सुदुष्करम्।
श्रूयते च यथा भीमः सुमहानायुधस्वनः ॥ ६.८३.२ ॥
Amigo gentil, sin duda Hanumān ha realizado una hazaña muy difícil, pues se oye el terrible y gran estruendo de las armas.
6.83.3
तद् गच्छ कुरु साहाय्यं स्वबलेनाभिसंवृतः।
क्षिप्रमृक्षपते तस्य कपिश्रेष्ठस्य युध्यतः ॥ ६.८३.३ ॥
Por tanto, ve, señor de los osos, y ayuda pronto, rodeado de tu propia fuerza, a aquel mejor de los monos que está combatiendo.
6.83.4
ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वा स्वेनानीकेन संवृतः।
आगच्छत् पश्चिमं द्वारं हनूमान् यत्र वानरः ॥ ६.८३.४ ॥
El rey de los osos, diciendo «Así sea», rodeado de su propio ejército, fue a la puerta occidental, donde estaba el mono Hanumān.
6.83.5
अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिस्तदा।
वानरैः कृतसंग्रामैः श्वसद्भिरभिसंवृतम् ॥ ६.८३.५ ॥
Entonces el señor de los osos vio a Hanumān acercarse, rodeado de los monos que habían combatido y jadeaban.
6.83.6
दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तदृक्षबलमुद्यतम्।
नीलमेघनिभं भीमं संनिवार्य न्यवर्तत ॥ ६.८३.६ ॥
Al ver en el camino el ejército de los osos avanzando, Hanumān, terrible como una nube azul oscura, lo contuvo y regresó.
6.83.7
स तेन सह सैन्येन संनिकर्षं महायशाः।
शीघ्रमागम्य रामाय दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८३.७ ॥
El de gran renombre, con aquel ejército, se acercó, llegó pronto junto a Rāma y, afligido, habló estas palabras.
6.83.8
समरे युध्यमानानामस्माकं प्रेक्षतां च सः।
जघान रुदतीं सीतामिन्द्रजिद् रावणात्मजः ॥ ६.८३.८ ॥
Mientras nosotros combatíamos en la batalla y mirábamos, Indrajit, hijo de Rāvaṇa, mató a Sītā, que lloraba.
6.83.9
उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहमरिंदम।
तदहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुमागतः ॥ ६.८३.९ ॥
Oh subyugador de enemigos, al verla mi mente quedó turbada y me afligí; por eso he venido a informarte de este suceso.
6.83.10
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोकमूर्च्छितः।
निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.८३.१० ॥
Al oír sus palabras, Rāghava, aturdido por el dolor, cayó entonces al suelo como un árbol de raíz cortada.
6.83.11
तं भूमौ देवसंकाशं पतितं दृश्य राघवम्।
अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः कपिसत्तमाः ॥ ६.८३.११ ॥
Al ver a Rāghava, semejante a un dios, caído en tierra, los mejores de los monos saltaron desde todos lados y corrieron hacia él.
6.83.12
आसिञ्चन् सलिलैश्चैनं पद्मोत्पलसुगन्धिभिः।
प्रदहन्तमसंहार्यं सहसाग्निमिवोत्थितम् ॥ ६.८३.१२ ॥
Lo rociaron con agua perfumada de loto y loto azul, a él que, como un fuego repentino, ardiente e inaccesible, se había levantado.
6.83.13
तं लक्ष्मणोऽथ बाहुभ्यां परिष्वज्य सुदुःखितः।
उवाच राममस्वस्थं वाक्यं हेत्वर्थसंयुतम् ॥ ६.८३.१३ ॥
Entonces Lakṣmaṇa, profundamente afligido, lo abrazó con ambos brazos y habló a Rāma, turbado, con palabras acompañadas de razones.
6.83.14
शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वामार्य विजितेन्द्रियम्।
अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः ॥ ६.८३.१४ ॥
¡Oh noble! Estando en el camino auspicioso y dueño de tus sentidos, el dharma no logra protegerte de las desgracias; es inútil.
6.83.15
भूतानां स्थावराणां च जङ्गमानां च दर्शनम्।
यथास्ति न तथा धर्मस्तेन नास्तीति मे मतिः ॥ ६.८३.१५ ॥
El dharma no se manifiesta como se manifiesta la existencia visible de los seres inmóviles y móviles; por eso mi opinión es que no existe.
6.83.16
यथैव स्थावरं व्यक्तं जङ्गमं च तथाविधम्।
नायमर्थस्तथा युक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ ६.८३.१६ ॥
Así como las cosas inmóviles y móviles son manifiestas, este asunto no lo es; alguien como tú no perece.
6.83.17
यद्यधर्मो भवेद् भूतो रावणो नरकं व्रजेत्।
भवांश्च धर्मसंयुक्तो नैव व्यसनमाप्नुयात् ॥ ६.८३.१७ ॥
Si existiera la injusticia, Rāvaṇa iría al infierno; y tú, dotado de dharma, no deberías sufrir desgracia.
6.83.18
तस्य च व्यसनाभावाद् व्यसनं चागते त्वयि।
धर्मो भवत्यधर्मश्च परस्परविरोधिनौ ॥ ६.८३.१८ ॥
Porque él no tiene desgracia mientras que la desgracia ha caído sobre ti, el dharma y la injusticia resultan ser mutuamente opuestos.
6.83.19
धर्मेणोपलभेद् धर्ममधर्मं चाप्यधर्मतः।
यद्यधर्मेण युज्येयुर्येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः ॥ ६.८३.१९ ॥
Mediante el dharma se alcanza el dharma, y mediante el adharma se alcanza el adharma. En aquellos que se unen al adharma, el adharma queda establecido.
6.83.20
न धर्मेण वियुज्येरन्नाधर्मरुचयो जनाः।
धर्मेणाचरतां तेषां तथा धर्मफलं भवेत् ॥ ६.८३.२० ॥
Ni siquiera las personas que se deleitan en el adharma quedan separadas del dharma; para quienes practican el dharma, el fruto del dharma les correspondería.
6.83.21
यस्मादर्था विवर्धन्ते येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः।
क्लिश्यन्ते धर्मशीलाश्च तस्मादेतौ निरर्थकौ ॥ ६.८३.२१ ॥
Porque la riqueza crece entre aquellos en quienes el adharma está establecido, mientras los de conducta dhármica sufren; por eso estos dos son sin sentido.
6.83.22
वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव।
वधकर्महतोऽधर्मः स हतः कं वधिष्यति ॥ ६.८३.२२ ॥
Oh Rāghava, si los malhechores son muertos mediante el adharma, entonces el adharma, herido por el acto de matar, una vez muerto, ¿a quién matará?
6.83.23
अथवा विहितेनायं हन्यते हन्ति चापरम्।
विधिः स लिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा ॥ ६.८३.२३ ॥
O bien, éste es muerto por lo prescrito y mata a otro; esa norma se adhiere solo a él, y él no queda manchado por la acción pecaminosa.
6.83.24
अदृष्टप्रतिकारेण अव्यक्तेनासता सता।
कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्षण ॥ ६.८३.२४ ॥
¿Cómo puede alcanzarse al enemigo mediante el dharma, por un remedio no visto, a través de lo oculto, por el malvado y por el bueno? ¡Oh atrayente de enemigos!
6.83.25
यदि सत् स्यात् सतां मुख्य नासत् स्यात् तव किंचन।
त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात् तन्नोपपद्यते ॥ ६.८३.२५ ॥
Si hay verdad, oh el mejor de los buenos, y nada falso hay en ti, entonces lo que has logrado de este modo no es apropiado.
6.83.26
अथवा दुर्बलः क्लीबो बलं धर्मोऽनुवर्तते।
दुर्बलो हृतमर्यादो न सेव्य इति मे मतिः ॥ ६.८३.२६ ॥
O bien, para el débil y el afeminado, solo la fuerza sigue al dharma. Quien es débil y ha perdido su límite no debe ser servido, esta es mi opinión.
6.83.27
बलस्य यदि चेद् धर्मो गुणभूतः पराक्रमैः।
धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ ६.८३.२७ ॥
Si el dharma es una cualidad secundaria de la fuerza, alcanzada por el valor, entonces abandona el dharma y compórtate en la fuerza como lo harías en el dharma.
6.83.28
अथ चेत् सत्यवचनं धर्मः किल परंतप।
अनृतं त्वय्यकरणे किं न बद्धस्त्वया विना ॥ ६.८३.२८ ॥
Si la palabra veraz es el dharma, oh abrasador de enemigos, ¿acaso no estás atado a ello por no abandonar la falsedad? ¿Quién sino tú?
6.83.29
यदि धर्मो भवेद् भूत अधर्मो वा परंतप।
न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्यादिज्यां शतक्रतुः ॥ ६.८३.२९ ॥
Sea dharma o adharma, oh criatura, oh abrasador de enemigos: ¿no mató Indra, el portador del rayo, el realizador de cien sacrificios, a un sabio y luego realizó su sacrificio?
6.83.30
अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव।
सर्वमेतद् यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ ६.८३.३० ॥
El dharma que se apoya en el adharma conduce a la destrucción, oh Rāghava. Oh Kākutstha, el hombre hace todo esto según su deseo.
6.83.31
मम चेदं मतं तात धर्मोऽयमिति राघव।
धर्ममूलं त्वया छिन्नं राज्यमुत्सृजता तदा ॥ ६.८३.३१ ॥
Querido, ésta es mi opinión: que esto es dharma. Oh Rāghava, al renunciar entonces al reino, cortaste la raíz misma del dharma.
6.83.32
अर्थेभ्योऽथ प्रवृद्धेभ्यः संवृत्तेभ्यस्ततस्ततः।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ ६.८३.३२ ॥
Cuando la riqueza crece y de ella surge una cosa tras otra, todas las acciones avanzan, como los ríos fluyen desde las montañas.
6.83.33
अर्थेन हि विमुक्तस्य पुरुषस्याल्पचेतसः।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ ६.८३.३३ ॥
Para el hombre privado de riqueza, de mente pequeña, todas las acciones se cortan, como los pequeños arroyos se secan en verano.
6.83.34
सोऽयमर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः।
पापमाचरते कर्तुं तदा दोषः प्रवर्तते ॥ ६.८३.३४ ॥
Él, habiendo abandonado la riqueza y deseando el placer, criado en la comodidad, comienza a cometer el mal; entonces surge la falta.
6.83.35
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ ६.८३.३५ ॥
Quien tiene riqueza tiene amigos; quien tiene riqueza tiene parientes. Quien tiene riqueza es el hombre en el mundo; quien tiene riqueza es el sabio.
6.83.36
यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान्।
यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स गुणाधिकः ॥ ६.८३.३६ ॥
Quien tiene riqueza es valiente; quien tiene riqueza es inteligente. Quien tiene riqueza es muy afortunado; quien tiene riqueza es superior en virtudes.
6.83.37
अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया।
राज्यमुत्सृजता धीर येन बुद्धिस्त्वया कृता ॥ ६.८३.३७ ॥
Oh firme, en la decisión que tomaste al renunciar al reino, ya te he señalado estas faltas de abandonar la riqueza.
6.83.38
यस्यार्था धर्मकामार्थास्तस्य सर्वं प्रदक्षिणम्।
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता ॥ ६.८३.३८ ॥
Para quien tiene riqueza, el dharma, el deseo y la riqueza son todos favorables; pero al desposeído, o a quien busca riqueza y placer, ningún propósito se le puede lograr por mucho que reflexione.
6.83.39
हर्षः कामश्च दर्पश्च धर्मः क्रोधः शमो दमः।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ ६.८३.३९ ॥
Oh señor de los hombres, la alegría, el deseo, el orgullo, el dharma, la ira, la calma y el dominio de sí — todo esto surge y procede de la riqueza.
6.83.40
येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां धर्मचारिणाम्।
तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः ॥ ६.८३.४० ॥
Aquellos por cuya conducta este mundo perece, los que practican el dharma: sus riquezas no se ven en ti, como los planetas no se ven en los días nublados.
6.83.41
त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश्च वचने स्थिते।
रक्षसापहृता भार्या प्राणौः प्रियतरा तव ॥ ६.८३.४१ ॥
Oh héroe, al marchar al exilio, fiel a la palabra de tu padre, el rākṣasa se llevó a tu esposa, más querida para ti que la vida.
6.83.42
तदद्य विपुलं वीर दुःखमिन्द्रजिता कृतम्।
कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्मादुत्तिष्ठ राघव ॥ ६.८३.४२ ॥
Por tanto, oh héroe, el gran dolor causado por Indrajit lo apartaré hoy con mi acción; así pues, levántate, oh descendiente de Raghu.
6.83.43
उत्तिष्ठ नरशार्दूल दीर्घबाहो धृतव्रत।
किमात्मानं महात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ६.८३.४३ ॥
¡Levántate, tigre entre los hombres, de brazos largos, firme en tu voto! ¿Por qué no reconoces tu propio ser magnánimo?
6.83.44
अयमनघ तवोदितः प्रियार्थं
जनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः।
सरथगजहयां सराक्षसेन्द्रां
भृशमिषुभिर्विनिपातयामि लङ्काम् ॥ ६.८३.४४ ॥
¡Oh intachable! Por el bien de tu amada, encolerizado al ver muerta a la hija de Janaka, derribaré por completo Laṅkā con flechas, junto con sus carros, elefantes, caballos y señores rākṣasas.