ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.83.1
राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम्।
श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ ६.८३.१ ॥
ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਣਵਾਸੀ ਦਲ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗੀ ਗਰਜ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.83.2
सौम्य नूनं हनुमता कृतं कर्म सुदुष्करम्।
श्रूयते च यथा भीमः सुमहानायुधस्वनः ॥ ६.८३.२ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ! ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
6.83.3
तद् गच्छ कुरु साहाय्यं स्वबलेनाभिसंवृतः।
क्षिप्रमृक्षपते तस्य कपिश्रेष्ठस्य युध्यतः ॥ ६.८३.३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜਾਓ, ਹੇ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ! ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਲੜ ਰਹੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਛੇਤੀ ਮਦਦ ਕਰੋ।
6.83.4
ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वा स्वेनानीकेन संवृतः।
आगच्छत् पश्चिमं द्वारं हनूमान् यत्र वानरः ॥ ६.८३.४ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ 'ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਹਨੂਮਾਨ ਸੀ।
6.83.5
अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिस्तदा।
वानरैः कृतसंग्रामैः श्वसद्भिरभिसंवृतम् ॥ ६.८३.५ ॥
ਤਦ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਲੜ ਕੇ ਹਫ਼ਦੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.83.6
दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तदृक्षबलमुद्यतम्।
नीलमेघनिभं भीमं संनिवार्य न्यवर्तत ॥ ६.८३.६ ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰਿੱਛਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਹਨੂਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ।
6.83.7
स तेन सह सैन्येन संनिकर्षं महायशाः।
शीघ्रमागम्य रामाय दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८३.७ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਉਹ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਛੇਤੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.83.8
समरे युध्यमानानामस्माकं प्रेक्षतां च सः।
जघान रुदतीं सीतामिन्द्रजिद् रावणात्मजः ॥ ६.८३.८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲੜਦਿਆਂ, ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.83.9
उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहमरिंदम।
तदहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुमागतः ॥ ६.८३.९ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਰਤਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।
6.83.10
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोकमूर्च्छितः।
निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.८३.१० ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋਏ ਰਾਘਵ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੜ੍ਹੋਂ ਕੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.83.11
तं भूमौ देवसंकाशं पतितं दृश्य राघवम्।
अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः कपिसत्तमाः ॥ ६.८३.११ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
6.83.12
आसिञ्चन् सलिलैश्चैनं पद्मोत्पलसुगन्धिभिः।
प्रदहन्तमसंहार्यं सहसाग्निमिवोत्थितम् ॥ ६.८३.१२ ॥
ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ; ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੀ, ਸਾੜਦੀ, ਅਸਹਿ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ।
6.83.13
तं लक्ष्मणोऽथ बाहुभ्यां परिष्वज्य सुदुःखितः।
उवाच राममस्वस्थं वाक्यं हेत्वर्थसंयुतम् ॥ ६.८३.१३ ॥
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.83.14
शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वामार्य विजितेन्द्रियम्।
अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः ॥ ६.८३.१४ ॥
ਹੇ ਆਰਯ, ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਸਮਰਥ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
6.83.15
भूतानां स्थावराणां च जङ्गमानां च दर्शनम्।
यथास्ति न तथा धर्मस्तेन नास्तीति मे मतिः ॥ ६.८३.१५ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6.83.16
यथैव स्थावरं व्यक्तं जङ्गमं च तथाविधम्।
नायमर्थस्तथा युक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ ६.८३.१६ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਤਿਵੇਂ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.83.17
यद्यधर्मो भवेद् भूतो रावणो नरकं व्रजेत्।
भवांश्च धर्मसंयुक्तो नैव व्यसनमाप्नुयात् ॥ ६.८३.१७ ॥
ਜੇ ਅਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।
6.83.18
तस्य च व्यसनाभावाद् व्यसनं चागते त्वयि।
धर्मो भवत्यधर्मश्च परस्परविरोधिनौ ॥ ६.८३.१८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵਿਪਤਾ ਆਉਣੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।
6.83.19
धर्मेणोपलभेद् धर्ममधर्मं चाप्यधर्मतः।
यद्यधर्मेण युज्येयुर्येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः ॥ ६.८३.१९ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
6.83.20
न धर्मेण वियुज्येरन्नाधर्मरुचयो जनाः।
धर्मेणाचरतां तेषां तथा धर्मफलं भवेत् ॥ ६.८३.२० ॥
ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
6.83.21
यस्मादर्था विवर्धन्ते येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः।
क्लिश्यन्ते धर्मशीलाश्च तस्मादेतौ निरर्थकौ ॥ ६.८३.२१ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
6.83.22
वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव।
वधकर्महतोऽधर्मः स हतः कं वधिष्यति ॥ ६.८३.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਧਕਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਧਰਮ ਮਰ ਕੇ ਕਿਸਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ?
6.83.23
अथवा विहितेनायं हन्यते हन्ति चापरम्।
विधिः स लिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा ॥ ६.८३.२३ ॥
ਜਾਂ ਵਿਹਿਤ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਧੀ ਉਸੇ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਪਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਿੰਬੜਦਾ।
6.83.24
अदृष्टप्रतिकारेण अव्यक्तेनासता सता।
कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्षण ॥ ६.८३.२४ ॥
ਅਣਦਿਸਦੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ, ਛੁਪ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਜਣ ਦੁਆਰਾ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਵੈਰੀ-ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ!
6.83.25
यदि सत् स्यात् सतां मुख्य नासत् स्यात् तव किंचन।
त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात् तन्नोपपद्यते ॥ ६.८३.२५ ॥
ਹੇ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜੋ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
6.83.26
अथवा दुर्बलः क्लीबो बलं धर्मोऽनुवर्तते।
दुर्बलो हृतमर्यादो न सेव्य इति मे मतिः ॥ ६.८३.२६ ॥
ਜਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਨਾਮਰਦ ਲਈ ਬਲ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਖੁੱਸ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
6.83.27
बलस्य यदि चेद् धर्मो गुणभूतः पराक्रमैः।
धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ ६.८३.२७ ॥
ਜੇ ਧਰਮ ਬਲ ਦਾ ਗੌਣ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤ।
6.83.28
अथ चेत् सत्यवचनं धर्मः किल परंतप।
अनृतं त्वय्यकरणे किं न बद्धस्त्वया विना ॥ ६.८३.२८ ॥
ਜੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਬੱਝਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੌਣ?
6.83.29
यदि धर्मो भवेद् भूत अधर्मो वा परंतप।
न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्यादिज्यां शतक्रतुः ॥ ६.८३.२९ ॥
ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਹੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆ, ਕੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਯੱਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
6.83.30
अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव।
सर्वमेतद् यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ ६.८३.३० ॥
ਅਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.83.31
मम चेदं मतं तात धर्मोऽयमिति राघव।
धर्ममूलं त्वया छिन्नं राज्यमुत्सृजता तदा ॥ ६.८३.३१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮੇਰਾ ਮਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਦੋਂ ਰਾਜ ਤਿਆਗਦਿਆਂ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।
6.83.32
अर्थेभ्योऽथ प्रवृद्धेभ्यः संवृत्तेभ्यस्ततस्ततः।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ ६.८३.३२ ॥
ਧਨ ਵਧਣ ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
6.83.33
अर्थेन हि विमुक्तस्य पुरुषस्याल्पचेतसः।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ ६.८३.३३ ॥
ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.83.34
सोऽयमर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः।
पापमाचरते कर्तुं तदा दोषः प्रवर्तते ॥ ६.८३.३४ ॥
ਉਹ ਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੁਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.83.35
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ ६.८३.३५ ॥
ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧੂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਹੈ।
6.83.36
यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान्।
यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स गुणाधिकः ॥ ६.८३.३६ ॥
ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਮਹਾਭਾਗ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਉਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਹੈ।
6.83.37
अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया।
राज्यमुत्सृजता धीर येन बुद्धिस्त्वया कृता ॥ ६.८३.३७ ॥
ਹੇ ਧੀਰ, ਰਾਜ ਤਿਆਗਦਿਆਂ ਤੂੰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਨ ਤਿਆਗ ਦੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇ ਸਨ।
6.83.38
यस्यार्था धर्मकामार्थास्तस्य सर्वं प्रदक्षिणम्।
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता ॥ ६.८३.३८ ॥
ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਧਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.83.39
हर्षः कामश्च दर्पश्च धर्मः क्रोधः शमो दमः।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ ६.८३.३९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਹਰਖ, ਕਾਮ, ਦਰਪ, ਧਰਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦਮ — ਇਹ ਸਭ ਧਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.83.40
येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां धर्मचारिणाम्।
तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः ॥ ६.८३.४० ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਬੱਦਲਵਾਈ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾ ਦਿੱਸਣ ਵਾਂਗ।
6.83.41
त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश्च वचने स्थिते।
रक्षसापहृता भार्या प्राणौः प्रियतरा तव ॥ ६.८३.४१ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਤੂੰ ਬਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਤਦ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹਰ ਲਈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।
6.83.42
तदद्य विपुलं वीर दुःखमिन्द्रजिता कृतम्।
कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्मादुत्तिष्ठ राघव ॥ ६.८३.४२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵੀਰ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉੱਠ।
6.83.43
उत्तिष्ठ नरशार्दूल दीर्घबाहो धृतव्रत।
किमात्मानं महात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ६.८३.४३ ॥
ਉੱਠੋ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੀਰਘਬਾਹੂ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵ੍ਰਤ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ?
6.83.44
अयमनघ तवोदितः प्रियार्थं
जनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः।
सरथगजहयां सराक्षसेन्द्रां
भृशमिषुभिर्विनिपातयामि लङ्काम् ॥ ६.८३.४४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਲਈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਧ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਮੈਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ।