వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.83.1
राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम्।
श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ ६.८३.१ ॥
రాక్షస వనవాసుల ఆ మహా యుద్ధఘోషను విని రాఘవుడు జాంబవంతునితో ఇలా అన్నాడు.
6.83.2
सौम्य नूनं हनुमता कृतं कर्म सुदुष्करम्।
श्रूयते च यथा भीमः सुमहानायुधस्वनः ॥ ६.८३.२ ॥
సౌమ్యుడా! హనుమంతుడు నిశ్చయంగా అత్యంత కష్టమైన పని చేశాడు; ఆయుధాల భయంకరమైన గొప్ప ధ్వని వినిపిస్తోంది.
6.83.3
तद् गच्छ कुरु साहाय्यं स्वबलेनाभिसंवृतः।
क्षिप्रमृक्षपते तस्य कपिश्रेष्ठस्य युध्यतः ॥ ६.८३.३ ॥
కాబట్టి వెళ్ళు, ఋక్షపతీ! నీ సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, పోరాడుతున్న ఆ శ్రేష్ఠ వానరునికి వెంటనే సహాయం చేయి.
6.83.4
ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वा स्वेनानीकेन संवृतः।
आगच्छत् पश्चिमं द्वारं हनूमान् यत्र वानरः ॥ ६.८३.४ ॥
ఋక్షరాజు 'అలాగే' అని చెప్పి, తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి పశ్చిమ ద్వారం వైపు వెళ్ళాడు; అక్కడ ఆ వానరుడు హనుమంతుడు ఉన్నాడు.
6.83.5
अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिस्तदा।
वानरैः कृतसंग्रामैः श्वसद्भिरभिसंवृतम् ॥ ६.८३.५ ॥
అప్పుడు ఋక్షపతి, యుద్ధం చేసి ఆయాసపడుతున్న వానరులతో చుట్టుముట్టబడి వస్తున్న హనుమంతుని చూశాడు.
6.83.6
दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तदृक्षबलमुद्यतम्।
नीलमेघनिभं भीमं संनिवार्य न्यवर्तत ॥ ६.८३.६ ॥
దారిలో ఋక్షసైన్యం ముందుకు వస్తుండటం చూసి, నీలమేఘంలా భయంకరుడైన హనుమంతుడు దాన్ని నిలువరించి వెనుదిరిగాడు.
6.83.7
स तेन सह सैन्येन संनिकर्षं महायशाः।
शीघ्रमागम्य रामाय दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.८३.७ ॥
మహాయశస్వి అయిన అతడు ఆ సేనతో సమీపానికి వచ్చి వేగంగా రాముని వద్దకు చేరి దుఃఖితుడై ఈ మాట చెప్పాడు.
6.83.8
समरे युध्यमानानामस्माकं प्रेक्षतां च सः।
जघान रुदतीं सीतामिन्द्रजिद् रावणात्मजः ॥ ६.८३.८ ॥
యుద్ధంలో మేము పోరాడుతుండగా, చూస్తుండగా, రావణుని కుమారుడు ఇంద్రజిత్తు ఏడుస్తున్న సీతను చంపాడు.
6.83.9
उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहमरिंदम।
तदहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुमागतः ॥ ६.८३.९ ॥
శత్రుసంహారీ, ఆమెను చూసి నా మనస్సు కలతచెంది దుఃఖితుడనయ్యాను; అందుచేత ఈ వృత్తాంతాన్ని మీకు తెలియజేయడానికి వచ్చాను.
6.83.10
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोकमूर्च्छितः।
निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.८३.१० ॥
అతని ఆ మాటలు విని, శోకంతో మూర్ఛిల్లిన రాఘవుడు అప్పుడు వేరు తెగిన చెట్టులా నేలపై పడిపోయాడు.
6.83.11
तं भूमौ देवसंकाशं पतितं दृश्य राघवम्।
अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः कपिसत्तमाः ॥ ६.८३.११ ॥
నేలపై పడిన దేవతాసమానుడైన రాఘవుని చూసి, శ్రేష్ఠ వానరులు నలువైపుల నుండి ఎగిరి అతని వైపు దూకారు.
6.83.12
आसिञ्चन् सलिलैश्चैनं पद्मोत्पलसुगन्धिभिः।
प्रदहन्तमसंहार्यं सहसाग्निमिवोत्थितम् ॥ ६.८३.१२ ॥
పద్మాలు, ఉత్పలాల సువాసన గల నీటితో వారు అతనిపై చల్లారు; అకస్మాత్తుగా లేచిన, దహించే, సమీపింపరాని అగ్నిలా అతడు ఉండగా.
6.83.13
तं लक्ष्मणोऽथ बाहुभ्यां परिष्वज्य सुदुःखितः।
उवाच राममस्वस्थं वाक्यं हेत्वर्थसंयुतम् ॥ ६.८३.१३ ॥
అప్పుడు లక్ష్మణుడు అత్యంత దుఃఖితుడై ఆయనను రెండు బాహువులతో కౌగిలించుకొని, కలత చెందిన రాముడితో కారణయుక్తమైన మాటలు పలికాడు.
6.83.14
शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वामार्य विजितेन्द्रियम्।
अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः ॥ ६.८३.१४ ॥
ఆర్యా, శుభమార్గంలో నిలిచి ఇంద్రియాలను జయించిన మిమ్మల్ని అనర్థాల నుండి రక్షించలేకపోతున్న ధర్మం వ్యర్థమైనది.
6.83.15
भूतानां स्थावराणां च जङ्गमानां च दर्शनम्।
यथास्ति न तथा धर्मस्तेन नास्तीति मे मतिः ॥ ६.८३.१५ ॥
స్థావర జంగమ ప్రాణుల దర్శనం ఉన్నట్లు ధర్మం కనిపించదు; అందువల్ల ధర్మం లేదని నా అభిప్రాయం.
6.83.16
यथैव स्थावरं व्यक्तं जङ्गमं च तथाविधम्।
नायमर्थस्तथा युक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ ६.८३.१६ ॥
స్థావర జంగమాలు స్పష్టంగా ఉన్నట్లు ఈ పరమార్థం అలా లేదు; మీ వంటివారు నశించరు.
6.83.17
यद्यधर्मो भवेद् भूतो रावणो नरकं व्रजेत्।
भवांश्च धर्मसंयुक्तो नैव व्यसनमाप्नुयात् ॥ ६.८३.१७ ॥
అధర్మం ఉండి ఉంటే రావణుడు నరకానికి వెళ్లేవాడు; ధర్మయుక్తుడైన మీరు కష్టాన్ని పొందకూడదు.
6.83.18
तस्य च व्यसनाभावाद् व्यसनं चागते त्वयि।
धर्मो भवत्यधर्मश्च परस्परविरोधिनौ ॥ ६.८३.१८ ॥
అతనికి కష్టం లేకపోవడం, మీపై కష్టం రావడం వల్ల ధర్మం, అధర్మం పరస్పర విరుద్ధమైనవి.
6.83.19
धर्मेणोपलभेद् धर्ममधर्मं चाप्यधर्मतः।
यद्यधर्मेण युज्येयुर्येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः ॥ ६.८३.१९ ॥
ధర్మంతో ధర్మాన్ని, అధర్మంతో అధర్మాన్ని పొందవచ్చు. అధర్మంతో కలిసినవారిలో అధర్మం స్థిరంగా ఉంటుంది.
6.83.20
न धर्मेण वियुज्येरन्नाधर्मरुचयो जनाः।
धर्मेणाचरतां तेषां तथा धर्मफलं भवेत् ॥ ६.८३.२० ॥
అధర్మంలో ఆసక్తి ఉన్న జనులు కూడా ధర్మం నుండి వేరుపడరు. ధర్మాన్ని ఆచరించేవారికి ధర్మఫలం లభిస్తుంది.
6.83.21
यस्मादर्था विवर्धन्ते येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः।
क्लिश्यन्ते धर्मशीलाश्च तस्मादेतौ निरर्थकौ ॥ ६.८३.२१ ॥
అధర్మం స్థిరంగా ఉన్నవారి సంపద పెరుగుతుంది; ధర్మశీలురు బాధపడతారు. కాబట్టి ఈ రెండూ నిరర్థకమైనవి.
6.83.22
वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव।
वधकर्महतोऽधर्मः स हतः कं वधिष्यति ॥ ६.८३.२२ ॥
ఓ రాఘవా, పాపకర్ములు అధర్మం వల్ల చంపబడితే, వధకర్మ వలన చంపబడిన అధర్మం చచ్చిపోయాక ఎవరిని చంపుతుంది?
6.83.23
अथवा विहितेनायं हन्यते हन्ति चापरम्।
विधिः स लिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा ॥ ६.८३.२३ ॥
లేదా విహితమైన కర్మ వల్ల ఇది చంపబడి మరొకదాన్ని చంపుతుంది. ఆ విధి దానికే అంటుకుంటుంది; అతడు పాపకర్మతో అంటుకోడు.
6.83.24
अदृष्टप्रतिकारेण अव्यक्तेनासता सता।
कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्षण ॥ ६.८३.२४ ॥
కనిపించని ఉపాయంతో, అవ్యక్తంగా, దుష్టునిచేత, సత్పురుషునిచేత, ధర్మంతో శత్రువును ఎలా పొందగలం? ఓ శత్రుకర్షణా!
6.83.25
यदि सत् स्यात् सतां मुख्य नासत् स्यात् तव किंचन।
त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात् तन्नोपपद्यते ॥ ६.८३.२५ ॥
సజ్జనులలో శ్రేష్ఠుడా, సత్యమే ఉండి నీలో అసత్యం ఏదీ లేకుంటే, నీవు ఇలాంటి పని చేయడం సరికాదు.
6.83.26
अथवा दुर्बलः क्लीबो बलं धर्मोऽनुवर्तते।
दुर्बलो हृतमर्यादो न सेव्य इति मे मतिः ॥ ६.८३.२६ ॥
లేదా, బలహీనుడికి, నపుంసకుడికి బలమే ధర్మాన్ని అనుసరిస్తుంది. బలహీనుడై మర్యాదను కోల్పోయినవాడిని సేవించరాదని నా అభిప్రాయం.
6.83.27
बलस्य यदि चेद् धर्मो गुणभूतः पराक्रमैः।
धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ ६.८३.२७ ॥
బలానికి గుణంగా ధర్మం ఉండి, అది పరాక్రమంతో సాధ్యమైతే, ధర్మాన్ని వదిలి ధర్మంలో ఎలా ఉంటావో అలాగే బలంలో ప్రవర్తించు.
6.83.28
अथ चेत् सत्यवचनं धर्मः किल परंतप।
अनृतं त्वय्यकरणे किं न बद्धस्त्वया विना ॥ ६.८३.२८ ॥
సత్య వాక్యమే ధర్మమైతే, శత్రువులను దహించేవాడా, నీవు అసత్యాన్ని విడువకపోతే, నీవు దాని వల్ల బంధించబడలేదా, నీవు తప్ప మరెవరు?
6.83.29
यदि धर्मो भवेद् भूत अधर्मो वा परंतप।
न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्यादिज्यां शतक्रतुः ॥ ६.८३.२९ ॥
ధర్మమైనా అధర్మమైనా, ఓ జీవుడా, శత్రువులను దహించేవాడా, వజ్రధారి శతక్రతువైన ఇంద్రుడు ఒక మునిని చంపి యజ్ఞం చేయలేదా?
6.83.30
अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव।
सर्वमेतद् यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ ६.८३.३० ॥
అధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన ధర్మం నాశనం చేస్తుంది, ఓ రాఘవా. ఓ కాకుత్స్థా, మనిషి ఇవన్నీ తన ఇష్టానుసారం చేస్తాడు.
6.83.31
मम चेदं मतं तात धर्मोऽयमिति राघव।
धर्ममूलं त्वया छिन्नं राज्यमुत्सृजता तदा ॥ ६.८३.३१ ॥
ప్రియ సోదరా, ఇదే నా అభిప్రాయం; ఇదే ధర్మమని. రాఘవా, అప్పుడు రాజ్యాన్ని త్యజించినప్పుడు నువ్వు ధర్మమూలాన్నే ఛేదించావు.
6.83.32
अर्थेभ्योऽथ प्रवृद्धेभ्यः संवृत्तेभ्यस्ततस्ततः।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ ६.८३.३२ ॥
ధనం పెరిగినప్పుడు, అది ఒకదాని తరువాత మరొకటిగా ఉద్భవించినప్పుడు, పర్వతాల నుండి నదులు ప్రవహించినట్లు అన్ని కర్మలు ముందుకు సాగుతాయి.
6.83.33
अर्थेन हि विमुक्तस्य पुरुषस्याल्पचेतसः।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ ६.८३.३३ ॥
ధనం లేనివాడు, అల్పబుద్ధి గలవాడి కర్మలన్నీ వేసవిలో చిన్న నదులు ఎండిపోయినట్లు తెగిపోతాయి.
6.83.34
सोऽयमर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः।
पापमाचरते कर्तुं तदा दोषः प्रवर्तते ॥ ६.८३.३४ ॥
అతడు ధనాన్ని వదిలి సుఖాన్ని కోరతాడు; సుఖంలో పెరిగినవాడు పాపం చేయడం మొదలుపెడతాడు. అప్పుడు దోషం కలుగుతుంది.
6.83.35
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ ६.८३.३५ ॥
ఎవరికి ధనముందో వారికి మిత్రులు; ఎవరికి ధనముందో వారికి బంధువులు. ఎవరికి ధనముందో వాడే లోకంలో పురుషుడు; ఎవరికి ధనముందో వాడే పండితుడు.
6.83.36
यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान्।
यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स गुणाधिकः ॥ ६.८३.३६ ॥
ఎవరికి ధనముందో వాడే పరాక్రమవంతుడు; ఎవరికి ధనముందో వాడే బుద్ధిమంతుడు. ఎవరికి ధనముందో వాడే మహాభాగ్యవంతుడు; ఎవరికి ధనముందో వాడే గుణాధికుడు.
6.83.37
अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया।
राज्यमुत्सृजता धीर येन बुद्धिस्त्वया कृता ॥ ६.८३.३७ ॥
ధీరా, రాజ్యాన్ని త్యజిస్తూ నీవు తీసుకున్న నిర్ణయంలో, ధనత్యాగంలోని ఈ దోషాలను నేను ముందే చెప్పాను.
6.83.38
यस्यार्था धर्मकामार्थास्तस्य सर्वं प्रदक्षिणम्।
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता ॥ ६.८३.३८ ॥
ధనం ఉన్నవానికి ధర్మం, కామం, అర్థం అన్నీ శుభకరమవుతాయి; నిర్ధనునికి, ధనకాంక్షగలవానికి ఎంత ఆలోచించినా ప్రయోజనం సిద్ధించదు.
6.83.39
हर्षः कामश्च दर्पश्च धर्मः क्रोधः शमो दमः।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ ६.८३.३९ ॥
నరాధిపా, హర్షం, కామం, దర్పం, ధర్మం, క్రోధం, శమం, దమం — ఇవన్నీ ధనం నుండే ప్రవర్తిస్తాయి.
6.83.40
येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां धर्मचारिणाम्।
तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः ॥ ६.८३.४० ॥
ధర్మాచరణ చేసేవారి వల్ల ఈ లోకం నశిస్తుందో, వారి ధనాలు నీలో కనిపించడం లేదు; దుర్దినాల్లో గ్రహాలు కనిపించనట్టు.
6.83.41
त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश्च वचने स्थिते।
रक्षसापहृता भार्या प्राणौः प्रियतरा तव ॥ ६.८३.४१ ॥
వీరా, తండ్రి మాటకు కట్టుబడి నీవు వనవాసానికి వెళ్లావు; ఆ సమయంలో రాక్షసుడు నీ భార్యను అపహరించాడు, ఆమె నీకు ప్రాణాలకంటే ప్రియమైనది.
6.83.42
तदद्य विपुलं वीर दुःखमिन्द्रजिता कृतम्।
कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्मादुत्तिष्ठ राघव ॥ ६.८३.४२ ॥
కాబట్టి వీరా, ఇంద్రజిత్తు కలిగించిన ఈ గొప్ప దుఃఖాన్ని నేడు నా కర్మతో తొలగిస్తాను; కావున రాఘవా, లేవు.
6.83.43
उत्तिष्ठ नरशार्दूल दीर्घबाहो धृतव्रत।
किमात्मानं महात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ६.८३.४३ ॥
లెమ్ము, నరశార్దూలా, దీర్ఘబాహూ, ధృతవ్రతా! నీ మహాత్మ స్వరూపాన్ని నీవు ఎందుకు గ్రహించడం లేదు?
6.83.44
अयमनघ तवोदितः प्रियार्थं
जनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः।
सरथगजहयां सराक्षसेन्द्रां
भृशमिषुभिर्विनिपातयामि लङ्काम् ॥ ६.८३.४४ ॥
ఓ నిష్కళంకుడా! నీ ప్రియార్థం, జనకసుత హత్యను చూసి కోపంతో, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో, రాక్షసరాజులతో కూడిన లంకను బాణాలతో నేలకూల్చుతాను.