বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.85.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः।
नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा ॥ ६.८५.१ ॥
তার সেই কথা শুনে শোকে জর্জরিত রাঘব রাক্ষসের বলা কথাটি স্পষ্টভাবে বুঝতে পারলেন না।
6.85.2
ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरंजयः।
विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसंनिधौ ॥ ६.८५.२ ॥
তখন ধৈর্য ধারণ করে শত্রুনগর-জয়ী রাম বানরদের সন্নিধানে উপবিষ্ট বিভীষণকে বললেন।
6.85.3
नैर्ऋताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण।
भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ॥ ६.८५.३ ॥
হে রাক্ষসাধিপতি বিভীষণ, তুমি যে কথা বলেছিলে তা আমি আবার শুনতে চাই; তোমার যা বলার ইচ্ছা, তা বলো।
6.85.4
राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।
यत् तत् पुनरिदं वाक्यं बभाषेऽथ विभीषणः ॥ ६.८५.४ ॥
রাঘবের কথা শুনে বাক্যে নিপুণ বিভীষণ আবার এই কথা বললেন।
6.85.5
यथाऽऽज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्।
तत् तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम् ॥ ६.८५.५ ॥
হে মহাবাহু, আপনার আদেশ অনুযায়ী সৈন্যদের স্থাপন করা হয়েছে; হে বীর, আপনার বাক্যের পরপরই তা সম্পন্ন করা হয়েছে।
6.85.6
तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः।
विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः ॥ ६.८५.६ ॥
সেই সমস্ত সেনাদল চারদিকে বিভক্ত করা হয়েছে; যূথপতিরাও যথাবিধি ভাগে ভাগে নিযুক্ত হয়েছেন।
6.85.7
भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महाप्रभो।
त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम् ॥ ६.८५.७ ॥
হে মহাপ্রভু, আমার আরও একটি নিবেদন আছে, শুনুন। আপনি অকারণে সন্তপ্ত, আর সেজন্যই আমাদের হৃদয়ও সন্তপ্ত।
6.85.8
त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या संतापमागतम्।
यदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धिनी ॥ ६.८५.८ ॥
হে রাজন, এই মিথ্যা সন্তাপজনিত শোক ত্যাগ করুন। শত্রুদের আনন্দ বর্ধনকারী এই চিন্তাও ত্যাগ করুন।
6.85.9
उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्।
प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः ॥ ६.८५.९ ॥
হে বীর, উদ্যোগ নিন, আনন্দকে আশ্রয় করুন। আপনার যদি সীতাকে লাভ করতে হয়, তবে নিশাচরদেরও বধ করতে হবে।
6.85.10
रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः।
साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः ॥ ६.८५.१० ॥
হে রঘুনন্দন, আমার হিতকর বাক্য শুনুন। সৌমিত্রি বিশাল সেনা সহ যাওয়াই ভাল।
6.85.11
निकुम्भिलायां सम्प्राप्तं हन्तुं रावणिमाहवे।
धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः ॥ ६.८५.११ ॥
নিকুম্ভিলায় পৌঁছে যুদ্ধে রাবণিকে বধ করতে, ধনুর্মণ্ডল থেকে নিক্ষিপ্ত সর্পবিষসদৃশ শরে।
6.85.12
शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः।
तेन वीरेण तपसा वरदानात् स्वयंभुवः।
अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरङ्गमाः ॥ ६.८५.१२ ॥
মহাধনুর্ধর, যুদ্ধজয়ী রাবণিকে (ইন্দ্রজিতকে) শরের দ্বারা বধ করতে হবে। সেই বীর তপস্যা ও স্বয়ম্ভুর বরে ব্রহ্মশির অস্ত্র ও ইচ্ছামতো চলা ঘোড়া লাভ করেছে।
6.85.13
स एष किल सैन्येन प्राप्तः किल निकुम्भिलाम्।
यद्युत्तिष्ठेत् कृतं कर्म हतान् सर्वांश्च विद्धि नः ॥ ६.८५.१३ ॥
সে নিশ্চয়ই সৈন্যসহ নিকুম্ভিলায় পৌঁছেছে। সে যদি উঠে দাঁড়িয়ে তার কার্য সম্পন্ন করে, তবে জেনো আমরা সকলেই নিহত।
6.85.14
निकुम्भिलामसम्प्राप्तमकृताग्निं च यो रिपुः।
त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रो स ते वधः ॥ ६.८५.१४ ॥
নিকুম্ভিলায় না পৌঁছে এবং অগ্নিকার্য না করে শত্রু যদি আততায়ীরূপে তোমাকে হত্যা করে, হে ইন্দ্রশত্রু, সেটাই তোমার বধ।
6.85.15
वरो दत्तो महाबाहो सर्वलोकेश्वरेण वै।
इत्येवं विहितो राजन् वधस्तस्यैष धीमतः ॥ ६.८५.१५ ॥
হে মহাবাহু, সর্বলোকেশ্বর তাকে বর দিয়েছেন। হে রাজন্, এভাবেই সেই বুদ্ধিমানের বধ বিহিত হয়েছে।
6.85.16
वधायेन्द्रजितो राम संदिशस्व महाबलम्।
हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृद्गणम् ॥ ६.८५.१६ ॥
হে রাম, ইন্দ্রজিতকে বধ করতে সেই মহাবলীকে নিয়োগ করুন। সে নিহত হলে সুহৃদগণসহ রাবণও নিহত জেনো।
6.85.17
विभीषणवचः श्रुत्वा रामो वाक्यमथाब्रवीत्।
जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम ॥ ६.८५.१७ ॥
বিভীষণের বাক্য শুনে রাম বললেন: হে সত্যপরাক্রম, আমি সেই ভয়ংকরের মায়া জানি।
6.85.18
स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः।
करोत्यसंज्ञान् संग्रामे देवान् सवरुणानपि ॥ ६.८५.१८ ॥
সে ব্রহ্মাস্ত্রজ্ঞ, প্রাজ্ঞ, মহামায়ী ও মহাবলী। যুদ্ধে সে বরুণসহ দেবতাদেরও সংজ্ঞাহীন করে দেয়।
6.85.19
तस्यान्तरिक्षे चरतः सरथस्य महायशः।
न गतिर्ज्ञायते वीर सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ॥ ६.८५.१९ ॥
আকাশে রথসহ বিচরণকারী সেই মহাযশা বীরের গতি জানা যাচ্ছে না, হে বীর; মেঘের স্রোতে সূর্যের গতি যেমন দেখা যায় না।
6.85.20
राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः।
लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८५.२० ॥
রাঘব শত্রুর মায়াশক্তি দুরাত্মার বলে জেনে কীর্তিমান লক্ষ্মণকে এই কথা বললেন।
6.85.21
यद् वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः।
हनूमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण ॥ ६.८५.२१ ॥
হে লক্ষ্মণ, বানররাজের যে সেনা আছে সেই সমস্ত সেনায় পরিবেষ্টিত হয়ে, হনুমান প্রমুখ যূথপতিদের সঙ্গে।
6.85.22
जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः।
जहि तं राक्षससुतं मायाबलसमन्वितम् ॥ ६.८५.२२ ॥
ঋক্ষপতি জাম্ববানের সঙ্গে সেনায় পরিবেষ্টিত হয়ে, মায়াবলযুক্ত সেই রাক্ষসপুত্রকে বধ করো।
6.85.23
अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः।
अभिज्ञस्तस्य मायानां पृष्ठतोऽनुगमिष्यति ॥ ६.८५.२३ ॥
এই মহাত্মা রাত্রিচর মন্ত্রীদের সঙ্গে তোমাকে পিছন থেকে অনুসরণ করবে; সে তার মায়াগুলি জানে।
6.85.24
राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.८५.२४ ॥
রাঘবের কথা শুনে বিভীষণসহ ভীমপরাক্রম লক্ষ্মণ আরেকটি শ্রেষ্ঠ ধনুক তুলে নিলেন।
6.85.25
संनद्धः कवची खड्गी सशरी वामचापभृत्।
रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत् ॥ ६.८५.२५ ॥
কবচ পরিহিত, খড়্গ ও শরধারী, বাম হাতে ধনু ধারণ করে, রামের পদস্পর্শ করে হৃষ্ট সৌমিত্রি (লক্ষ্মণ) বললেন।
6.85.26
अद्य मत्कार्मुकोन्मुक्ताः शरा निर्भिद्य रावणिम्।
लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव ॥ ६.८५.२६ ॥
আজ আমার ধনু থেকে ছোঁড়া বাণসমূহ রাবণিকে (ইন্দ্রজিৎকে) বিদ্ধ করে, পদ্মসরোবরে হংসের ন্যায় লঙ্কার উপর নিপতিত হবে।
6.85.27
अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः।
विधमिष्यन्ति भित्त्वा तं महाचापगुणच्युताः ॥ ६.८५.२७ ॥
আজই সেই ভয়ংকরের দেহ আমার বাণসমূহ মহাধনুকের গুণ থেকে ছুটে, বিদ্ধ করে বিনষ্ট করবে।
6.85.28
एवमुक्त्वा तु वचनं द्युतिमान् भ्रातुरग्रतः।
स रावणिवधाकांक्षी लक्ष्मणस्त्वरितं ययौ ॥ ६.८५.२८ ॥
এভাবে ভাইয়ের সম্মুখে কথাগুলি বলে, দীপ্তিমান লক্ষ্মণ রাবণিকে বধ করার আকাঙ্ক্ষায় দ্রুত চলে গেলেন।
6.85.29
सोऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम् ॥ ६.८५.२९ ॥
তিনি গুরুর (বড় ভাইয়ের) চরণে প্রণাম করে, প্রদক্ষিণ করে, রাবণি-রক্ষিত নিকুম্ভিলা চৈত্যের দিকে গেলেন।
6.85.30
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ॥ ६.८५.३० ॥
বিভীষণের সঙ্গে, প্রতাপশালী রাজপুত্র, ভাইয়ের দ্বারা স্বস্তিবাচন সম্পন্ন হওয়ার পর, লক্ষ্মণ দ্রুত চলে গেলেন।
6.85.31
वानराणां सहस्रैस्तु हनूमान् बहुभिर्वृतः।
विभीषणश्च सामात्यो लक्ष्मणं त्वरितं ययौ ॥ ६.८५.३१ ॥
হাজার হাজার বানর পরিবেষ্টিত হনুমান এবং মন্ত্রীসহ বিভীষণ দ্রুত লক্ষ্মণের কাছে গেলেন।
6.85.32
महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः।
ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम् ॥ ६.८५.३२ ॥
বিশাল বানরসেনায় দ্রুত পরিবেষ্টিত হয়ে তিনি পথে দাঁড়িয়ে থাকা ঋক্ষরাজের সেনাবাহিনীও দেখলেন।
6.85.33
स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद् व्यूहमाश्रितम् ॥ ६.८५.३३ ॥
সুমিত্রাপুত্র, মিত্রদের আনন্দদায়ক লক্ষ্মণ বহুদূর গিয়ে দূর থেকেই ব্যূহবদ্ধ রাক্ষসরাজের সেনা দেখলেন।
6.85.34
स सम्प्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिंदमः।
तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः ॥ ६.८५.३४ ॥
হাতে ধনুক নিয়ে শত্রুদমনকারী রঘুনন্দন মায়াযোগের কাছে পৌঁছে ব্রহ্মবিধানে জয়ের জন্য দাঁড়ালেন।
6.85.35
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
अङ्गदेन च वीरेण तथानिलसुतेन च ॥ ६.८५.३५ ॥
বিভীষণসহ প্রতাপশালী রাজপুত্র, বীর অঙ্গদ ও বায়ুপুত্র হনুমানের সঙ্গেও।
6.85.36
विविधममलशस्त्रभास्वरं तद्
ध्वजगहनं गहनं महारथैश्च।
प्रतिभयतममप्रमेयवेगं
तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश ॥ ६.८५.३६ ॥
বিবিধ নির্মল অস্ত্রে উজ্জ্বল, ধ্বজায় ঘন, মহারথে পূর্ণ, অতি ভয়ংকর, অপরিমেয় বেগসম্পন্ন শত্রুসেনা অন্ধকারের মতো প্রবেশ করল।