वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.85.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः।
नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा ॥ ६.८५.१ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून शोकाने खचलेले राघव राक्षसाने जे सांगितले ते स्पष्टपणे समजू शकले नाहीत.
6.85.2
ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरंजयः।
विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसंनिधौ ॥ ६.८५.२ ॥
मग धैर्य धारण करून शत्रुनगरे जिंकणारे राम वानरांच्या सान्निध्यात बसलेल्या विभीषणाला म्हणाले.
6.85.3
नैर्ऋताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण।
भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ॥ ६.८५.३ ॥
हे राक्षसाधिपती विभीषणा, तू जे बोललास ते मला पुन्हा ऐकायचे आहे; जे तुला सांगायचे आहे ते सांग.
6.85.4
राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।
यत् तत् पुनरिदं वाक्यं बभाषेऽथ विभीषणः ॥ ६.८५.४ ॥
राघवाचे बोलणे ऐकून, वाक्चातुर्यात निपुण असलेले विभीषण पुन्हा हे बोलले.
6.85.5
यथाऽऽज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्।
तत् तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम् ॥ ६.८५.५ ॥
हे महाबाहो, तू आज्ञापिल्याप्रमाणे सैन्याची छावणी उभारली गेली आहे; हे वीरा, तुझ्या शब्दानंतर लगेच ते पूर्ण केले गेले.
6.85.6
तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः।
विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः ॥ ६.८५.६ ॥
ती सर्व सैन्यतुकडी सर्व बाजूंनी विभागलेली आहेत; यूथपतीही नियमानुसार भागाभागाने नेमलेले आहेत.
6.85.7
भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महाप्रभो।
त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम् ॥ ६.८५.७ ॥
हे महाप्रभो, माझे आणखी एक निवेदन आहे, ते ऐका. आपण अकारण संतप्त आहात, आणि त्यामुळे आमची हृदये देखील संतप्त झाली आहेत.
6.85.8
त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या संतापमागतम्।
यदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धिनी ॥ ६.८५.८ ॥
हे राजा, या मिथ्या संतापातून आलेला शोक सोडा. शत्रूंचा हर्ष वाढवणारी ही चिंता सोडून द्या.
6.85.9
उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्।
प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः ॥ ६.८५.९ ॥
हे वीरा, प्रयत्न करा, आनंदाचा आश्रय घ्या. जर आपल्याला सीता प्राप्त करायची असेल, तर निशाचरांचा वधही करायला हवा.
6.85.10
रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः।
साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः ॥ ६.८५.१० ॥
हे रघुनंदना, मी सांगणारे हितकारक वचन ऐका. सौमित्रीने मोठ्या सैन्यासह जाणे योग्य आहे.
6.85.11
निकुम्भिलायां सम्प्राप्तं हन्तुं रावणिमाहवे।
धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः ॥ ६.८५.११ ॥
निकुंभिलेत पोहोचून युद्धात रावणीला मारण्यासाठी, धनुष्यमंडलातून सोडलेल्या सर्पविषासारख्या बाणांनी.
6.85.12
शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः।
तेन वीरेण तपसा वरदानात् स्वयंभुवः।
अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरङ्गमाः ॥ ६.८५.१२ ॥
महाधनुर्धर, युद्धविजयी रावणी (इंद्रजित) याला बाणांनी मारले पाहिजे. त्या वीराने तपश्चर्या आणि स्वयंभूच्या वरदानाने ब्रह्मशिर अस्त्र व इच्छेनुसार चालणारे घोडे मिळवले आहेत.
6.85.13
स एष किल सैन्येन प्राप्तः किल निकुम्भिलाम्।
यद्युत्तिष्ठेत् कृतं कर्म हतान् सर्वांश्च विद्धि नः ॥ ६.८५.१३ ॥
तो निश्चितच सैन्यासह निकुम्भिलेला पोहोचला आहे. तो उठून आपले कार्य पूर्ण करील तर आपण सर्व मारले गेलो असे समजा.
6.85.14
निकुम्भिलामसम्प्राप्तमकृताग्निं च यो रिपुः।
त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रो स ते वधः ॥ ६.८५.१४ ॥
निकुम्भिलेला न पोहोचता आणि अग्निकार्य न करता शत्रू तुला आततायी म्हणून मारील; हे इंद्रशत्रो, तोच तुझा वध.
6.85.15
वरो दत्तो महाबाहो सर्वलोकेश्वरेण वै।
इत्येवं विहितो राजन् वधस्तस्यैष धीमतः ॥ ६.८५.१५ ॥
हे महाबाहो, सर्वलोकेश्वराने त्याला वर दिला आहे. हे राजा, अशाच प्रकारे त्या बुद्धिमानाचा वध ठरविला गेला आहे.
6.85.16
वधायेन्द्रजितो राम संदिशस्व महाबलम्।
हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृद्गणम् ॥ ६.८५.१६ ॥
हे राम, इंद्रजिताच्या वधासाठी त्या महाबलाला आज्ञा द्या. तो मारला गेला की मित्रगणांसह रावणही मारला गेला असे जाणा.
6.85.17
विभीषणवचः श्रुत्वा रामो वाक्यमथाब्रवीत्।
जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम ॥ ६.८५.१७ ॥
विभीषणाचे वचन ऐकून राम म्हणाला: हे सत्यपराक्रमी, त्या भयंकराची माया मला ठाऊक आहे.
6.85.18
स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः।
करोत्यसंज्ञान् संग्रामे देवान् सवरुणानपि ॥ ६.८५.१८ ॥
तो ब्रह्मास्त्र जाणणारा, प्राज्ञ, महामायावी आणि महाबली आहे. युद्धात तो वरुणासह देवांनाही संज्ञाहीन करतो.
6.85.19
तस्यान्तरिक्षे चरतः सरथस्य महायशः।
न गतिर्ज्ञायते वीर सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ॥ ६.८५.१९ ॥
आकाशात रथासह संचार करणाऱ्या त्या महायशस्वीची गती कळत नाही, हे वीरा; ढगांच्या प्रवाहात सूर्याची गती न दिसावी तशी.
6.85.20
राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः।
लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८५.२० ॥
राघवाने शत्रूची माया-शक्ती दुरात्म्याची जाणून कीर्तिमान लक्ष्मणाला हे वचन सांगितले.
6.85.21
यद् वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः।
हनूमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण ॥ ६.८५.२१ ॥
हे लक्ष्मणा, वानरेंद्राचे जे सैन्य आहे त्या संपूर्ण सैन्याने वेढलेले, हनुमानासारख्या यूथपतींसह.
6.85.22
जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः।
जहि तं राक्षससुतं मायाबलसमन्वितम् ॥ ६.८५.२२ ॥
ऋक्षपती जांबवानासह सैन्याने वेढलेला तू, मायाबलाने युक्त त्या राक्षसपुत्राला ठार कर.
6.85.23
अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः।
अभिज्ञस्तस्य मायानां पृष्ठतोऽनुगमिष्यति ॥ ६.८५.२३ ॥
हा महात्मा रात्रिचर आपल्या मंत्र्यांसह तुझ्या मागे येईल; त्याच्या मायांचा तो जाणकार आहे.
6.85.24
राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.८५.२४ ॥
राघवाचे वचन ऐकून विभीषणासह भीमपराक्रमी लक्ष्मणाने दुसरे श्रेष्ठ धनुष्य घेतले.
6.85.25
संनद्धः कवची खड्गी सशरी वामचापभृत्।
रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत् ॥ ६.८५.२५ ॥
कवच धारण करून, तलवार व बाण घेऊन, डाव्या हातात धनुष्य धरून, रामाच्या चरणांना स्पर्श करून आनंदित झालेला सौमित्री (लक्ष्मण) म्हणाला.
6.85.26
अद्य मत्कार्मुकोन्मुक्ताः शरा निर्भिद्य रावणिम्।
लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव ॥ ६.८५.२६ ॥
आज माझ्या धनुष्यातून सुटलेले बाण रावणीला (इंद्रजिताला) भेदून, कमळांच्या सरोवरावर हंस उतरावेत तसे लंकेवर पडतील.
6.85.27
अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः।
विधमिष्यन्ति भित्त्वा तं महाचापगुणच्युताः ॥ ६.८५.२७ ॥
आजच त्या भयंकराचे शरीर माझे बाण, महाधनुष्याच्या दोरीवरून सुटून, भेदून नष्ट करतील.
6.85.28
एवमुक्त्वा तु वचनं द्युतिमान् भ्रातुरग्रतः।
स रावणिवधाकांक्षी लक्ष्मणस्त्वरितं ययौ ॥ ६.८५.२८ ॥
असे भावासमोर बोलून, तेजस्वी लक्ष्मण रावणीच्या वधाची इच्छा धरून त्वरेने निघाला.
6.85.29
सोऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम् ॥ ६.८५.२९ ॥
त्याने गुरूच्या (मोठ्या भावाच्या) चरणांना वंदन करून, प्रदक्षिणा घालून, रावणीने रक्षिलेल्या निकुंभिला चैत्याकडे प्रयाण केले.
6.85.30
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ॥ ६.८५.३० ॥
विभीषणासह, पराक्रमी राजपुत्र, भावाकडून मंगलस्वस्तिवाचन करून घेतल्यानंतर, लक्ष्मण त्वरेने निघाला.
6.85.31
वानराणां सहस्रैस्तु हनूमान् बहुभिर्वृतः।
विभीषणश्च सामात्यो लक्ष्मणं त्वरितं ययौ ॥ ६.८५.३१ ॥
हजारो वानरांनी वेढलेले हनुमान आणि अमात्यांसह विभीषण लक्ष्मणाकडे त्वरेने गेले.
6.85.32
महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः।
ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम् ॥ ६.८५.३२ ॥
महान वानरसेनेने वेगाने वेढलेल्या त्याने वाटेवर उभे असलेले ऋक्षराजाचे सैन्यही पाहिले.
6.85.33
स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद् व्यूहमाश्रितम् ॥ ६.८५.३३ ॥
सुमित्रेचा पुत्र, मित्रांना आनंद देणारा लक्ष्मण दूरवर जाऊन व्यूहात उभ्या असलेल्या राक्षसराजाचे सैन्य दुरूनच पाहता झाला.
6.85.34
स सम्प्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिंदमः।
तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः ॥ ६.८५.३४ ॥
हातात धनुष्य घेऊन शत्रुंचे दमन करणारा रघुनंदन मायायोगाजवळ पोहोचून ब्रह्मविधानाने जिंकण्यासाठी उभा राहिला.
6.85.35
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
अङ्गदेन च वीरेण तथानिलसुतेन च ॥ ६.८५.३५ ॥
विभीषणासह प्रतापी राजपुत्र, वीर अंगद आणि वायुपुत्रासह.
6.85.36
विविधममलशस्त्रभास्वरं तद्
ध्वजगहनं गहनं महारथैश्च।
प्रतिभयतममप्रमेयवेगं
तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश ॥ ६.८५.३६ ॥
विविध निर्मळ शस्त्रांनी तळपणारे, ध्वजांनी दाट, महारथींनी भरलेले, अत्यंत भयानक, अमर्याद वेगाचे शत्रूंचे सैन्य अंधाराप्रमाणे शिरले.