वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.86.1
अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः।
परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ॥ ६.८६.१ ॥
तेव्हा त्या परिस्थितीत रावणाचा धाकटा भाऊ लक्ष्मणाला शत्रूंसाठी हानिकारक पण कार्यसाधक शब्द म्हणाला.
6.86.2
यदेतद् राक्षसानीकं मेघश्यामं विलोक्यते।
एतदायोध्यतां शीघ्रं कपिभिश्च शिलायुधैः ॥ ६.८६.२ ॥
मेघासारखी काळी दिसणारी ही राक्षससेना वानरांनी आणि शिलायुधांनी लवकर आक्रमण करून नष्ट करावी.
6.86.3
तस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण।
राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति ॥ ६.८६.३ ॥
हे लक्ष्मणा! त्या महान सेनेचा भेद करण्याचा प्रयत्न कर; ती फुटल्यावर राक्षसराजाचा पुत्रही येथे दिसेल.
6.86.4
स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन् परान्।
अभिद्रवाशु यावद् वै नैतत् कर्म समाप्यते ॥ ६.८६.४ ॥
इंद्राच्या वज्रासारख्या बाणांनी शत्रूंवर वर्षाव करीत, हे कार्य पूर्ण होण्यापूर्वी वेगाने पुढे जा.
6.86.5
जहि वीर दुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्।
रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.८६.५ ॥
हे वीरा! त्या दुरात्मा, मायेने अत्यंत अधार्मिक, क्रूरकर्मा आणि सर्व लोकांना भय देणाऱ्या रावणपुत्राला ठार कर.
6.86.6
विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
ववर्ष शरवर्षेण राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ॥ ६.८६.६ ॥
विभीषणाचे शब्द ऐकून शुभलक्षणी लक्ष्मणाने राक्षसराजाच्या पुत्रावर बाणांचा वर्षाव केला.
6.86.7
ऋक्षाः शाखामृगाश्चैव द्रुमप्रवरयोधिनः।
अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम् ॥ ६.८६.७ ॥
अस्वल आणि वानर, उत्तम वृक्षांना शस्त्र करणारे योद्धे, एकत्र येऊन तेथे उभ्या असलेल्या त्या सेनेवर धावून गेले.
6.86.8
राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः।
अभ्यवर्तन्त समरे कपिसैन्यजिघांसवः ॥ ६.८६.८ ॥
राक्षस तीक्ष्ण बाण, तलवारी, शक्ती आणि तोमरांसह, युद्धात वानरसेनेचा वध करण्याच्या इच्छेने पुढे सरसावले.
6.86.9
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः ॥ ६.८६.९ ॥
वानर आणि राक्षस यांच्यात ते भीषण युद्ध पेटले; त्याच्या प्रचंड गर्जनेने सर्वत्र लंका दुमदुमली.
6.86.10
शस्त्रैश्च विविधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः।
उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम् ॥ ६.८६.१० ॥
विविध आकारांची शस्त्रे, तीक्ष्ण बाण, वृक्ष आणि उंचावलेली पर्वतशिखरे यांनी आकाश भयंकररीत्या झाकून गेले.
6.86.11
राक्षसा वानरेन्द्रेषु विकृताननबाहवः।
निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम् ॥ ६.८६.११ ॥
विकृत मुखे आणि बाहू असलेल्या राक्षसांनी वानरश्रेष्ठांवर शस्त्रे रोखून अत्यंत भय उत्पन्न केले.
6.86.12
तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः।
अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे सर्वराक्षसान् ॥ ६.८६.१२ ॥
त्याचप्रमाणे वानरांनी संपूर्ण वृक्ष आणि पर्वतशिखरांनी प्रहार करून युद्धात सर्व राक्षसांना ठार केले.
6.86.13
ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः।
रक्षसां युध्यमानानां महद्भयमजायत ॥ ६.८६.१३ ॥
ऋक्ष आणि वानरांचे प्रमुख, विशालकाय आणि महाबली योद्धे लढू लागले, तेव्हा लढणाऱ्या राक्षसांमध्ये मोठे भय निर्माण झाले.
6.86.14
स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरर्दितम्।
उदतिष्ठत दुर्धर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते ॥ ६.८६.१४ ॥
आपले सैन्य शत्रूंकडून पीडित आणि खिन्न झाले आहे हे ऐकून, कार्य अजून पूर्ण न झालेले असताना तो दुर्धर्ष वीर उठून उभा राहिला.
6.86.15
वृक्षान्धकारान्निर्गत्य जातक्रोधः स रावणिः।
आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं सुसंयतम् ॥ ६.८६.१५ ॥
झाडांच्या अंधारातून बाहेर पडून, क्रोधाने पेटलेला तो रावणी आधीच जोडलेल्या आणि उत्तम सज्ज केलेल्या रथावर चढला.
6.86.16
स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः।
रक्तास्यनयनो भीमो बभौ मृत्युरिवान्तकः ॥ ६.८६.१६ ॥
भयंकर धनुष्य आणि बाण धारण करणारा, काळ्या अंजनाच्या राशीसारखा, लाल मुख आणि लाल डोळे असलेला तो भयंकर, मृत्यू आणि यमासारखा तळपला.
6.86.17
दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद् बलम्।
रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम् ॥ ६.८६.१७ ॥
रथावर उभा असलेला त्याला पाहताच, लक्ष्मणाशी युद्ध करण्याची इच्छा बाळगणारे, भयंकर वेगवान ते राक्षससैन्य मागे फिरले.
6.86.18
तस्मिंस्तु काले हनुमानरुजत् स दुरासदम्।
धरणीधरसंकाशो महावृक्षमरिंदमः ॥ ६.८६.१८ ॥
त्या वेळी पर्वतासारखा शत्रुदमन हनुमानाने त्या दुर्गम महावृक्षाला मोडून टाकले.
6.86.19
स राक्षसानां तत् सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्।
चकार बहुभिर्वृक्षैर्निःसंज्ञं युधि वानरः ॥ ६.८६.१९ ॥
कालाग्नीप्रमाणे राक्षसांचे ते सैन्य जाळणाऱ्या त्या वानराने युद्धात अनेक वृक्षांनी त्यांना बेशुद्ध केले.
6.86.20
विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्।
राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तमवाकिरन् ॥ ६.८६.२० ॥
पवनपुत्राला वेगाने विध्वंस करताना पाहून राक्षसांच्या हजारो जणांनी हनुमानावर वर्षाव केला.
6.86.21
शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः।
शक्तिहस्ताश्च शक्तीभिः पट्टिशैः पट्टिशायुधाः ॥ ६.८६.२१ ॥
तीक्ष्ण शूल धारण करणारे शूलांनी, तलवारधारी तलवारींनी, शक्तिहस्त शक्तींनी आणि पट्टिशायुध धारण करणारे पट्टिशांनी.
6.86.22
परिघैश्च गदाभिश्च कुन्तैश्च शुभदर्शनैः।
शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः ॥ ६.८६.२२ ॥
परिघांनी, गदांनी, सुंदर कुंतांनी, शेकडो शतघ्नींनी आणि लोखंडी मुद्गरांनीही.
6.86.23
घोरैः परशुभिश्चैव भिन्दिपालैश्च राक्षसाः।
मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसंनिभैः ॥ ६.८६.२३ ॥
भयंकर परशूंनी आणि भिंदिपालांनीही राक्षस; वज्रासमान मुठींनी आणि विजेसमान तळव्यांनी.
6.86.24
अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम्।
तेषामपि च संक्रुद्धश्चकार कदनं महत् ॥ ६.८६.२४ ॥
पर्वतासमान त्याला चहूबाजूंनी वेढून त्यांनी प्रहार केला; त्यांच्यावरही संतप्त होऊन त्याने मोठा संहार केला.
6.86.25
स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्।
सूदमानमसंत्रस्तममित्रान् पवनात्मजम् ॥ ६.८६.२५ ॥
इंद्रजिताने पर्वतासारखा अचल, निर्भय, शत्रूंचा संहार करणारा तो वानरश्रेष्ठ, वायुपुत्र पाहिला.
6.86.26
स सारथिमुवाचेदं याहि यत्रैष वानरः।
क्षयमेव हि नः कुर्याद् राक्षसानामुपेक्षितः ॥ ६.८६.२६ ॥
तो सारथ्याला म्हणाला, 'जिथे हा वानर आहे तिथे चल. दुर्लक्ष केले तर हा आमच्या राक्षसांचा नाश करील.'
6.86.27
इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः।
वहन् परमदुर्धर्षं स्थितमिन्द्रजितं रथे ॥ ६.८६.२७ ॥
असे सांगितल्यावर सारथी जिथे वायुपुत्र होता तिथे गेला, अत्यंत दुर्धर्ष इंद्रजिताला रथात वाहून नेत.
6.86.28
सोऽभ्युपेत्य शरान् खड्गान् पट्टिशांश्च परश्वधान्।
अभ्यवर्षत दुर्धर्षः कपिमूर्धनि राक्षसः ॥ ६.८६.२८ ॥
तो दुर्धर्ष राक्षस जवळ जाऊन वानराच्या मस्तकावर बाण, खड्ग, पट्टिश आणि परशू वर्षवू लागला.
6.86.29
तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः।
रोषेण महताविष्टो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.८६.२९ ॥
ती भयंकर शस्त्रे झेलून महाक्रोधाने भरलेला तो वायुपुत्र हे शब्द बोलला.
6.86.30
युध्यस्व यदि शूरोऽसि रावणात्मज दुर्मते।
वायुपुत्रं समासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ ६.८६.३० ॥
अरे दुर्मती रावणपुत्रा! तू शूर असशील तर युद्ध कर. वायुपुत्राला सामोरा जाऊन तू जिवंत परत जाणार नाहीस.
6.86.31
बाहुभ्यां सम्प्रयुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वमाहवे।
वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः ॥ ६.८६.३१ ॥
युद्धात माझ्याशी द्वंद्वयुद्ध करण्याचे धैर्य तुझ्यात असेल तर बाहुबलाने लढ. हे दुर्बुद्धे, माझा वेग सहन कर; तेव्हाच तू राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ ठरशील.
6.86.32
हनूमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम्।
रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ ६.८६.३२ ॥
हनुमानाला मारण्याच्या इच्छेने धनुष्य उगारलेल्या रावणपुत्राला विभीषणाने लक्ष्मणाला दाखवले.
6.86.33
यः स वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसम्भवः।
स एष रथमास्थाय हनूमन्तं जिघांसति ॥ ६.८६.३३ ॥
इंद्राला जिंकणारा, रावणाचाच पुत्र तोच आता रथावर आरूढ होऊन हनुमानाला मारू इच्छितो आहे.
6.86.34
तमप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुनिवारणैः।
जीवितान्तकरैर्घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि ॥ ६.८६.३४ ॥
हे सौमित्र! अतुलनीय रूप असलेल्या, शत्रूला रोखणाऱ्या, प्राण हरणाऱ्या भयंकर बाणांनी त्या रावणपुत्राला ठार कर.
6.86.35
इत्येवमुक्तस्तु तदा महात्मा
विभीषणेनारिविभीषणेन।
ददर्श तं पर्वतसंनिकाशं
रथस्थितं भीमबलं दुरासदम् ॥ ६.८६.३५ ॥
विभीषणाने असे सांगितल्यावर शत्रूंना भय वाटणाऱ्या महात्मा लक्ष्मणाने पर्वतासारख्या, रथावर उभ्या असलेल्या, भयंकर बलवान आणि दुर्जय वीराला पाहिले.