વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.87.1
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः।
धनुष्पाणिं तमादाय त्वरमाणो जगाम सः ॥ ६.८७.१ ॥
આમ કહીને, હર્ષિત થયેલો વિભીષણ ધનુષ્ય હાથમાં લઈ રહેલા સૌમિત્રિને લઈને ઝડપથી ચાલ્યો.
6.87.2
अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य तु महद् वनम्।
अदर्शयत तत्कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ ६.८७.२ ॥
પછી થોડે દૂર જઈને, એ મોટા વનમાં પ્રવેશ કરીને વિભીષણે લક્ષ્મણને તે કાર્ય બતાવ્યું.
6.87.3
नीलजीमूतसंकाशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्।
तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत् ॥ ६.८७.३ ॥
કાળા મેઘ જેવા, જોવામાં ભયંકર એવા વડના વૃક્ષ વિશે તેજસ્વી રાવણના ભાઈએ લક્ષ્મણને જણાવ્યું.
6.87.4
इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः।
उपहृत्य ततः पश्चात् संग्राममभिवर्तते ॥ ६.८७.४ ॥
અહીં ભૂતોને બલિ અર્પણ કરીને, બળવાન રાવણપુત્ર પછી યુદ્ધ તરફ આગળ વધે છે.
6.87.5
अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः।
निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः ॥ ६.८७.५ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસ બધા પ્રાણીઓ માટે અદૃશ્ય થાય છે; યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરે છે અને ઉત્તમ બાણોથી તેમને બાંધે છે.
6.87.6
तमप्रविष्टं न्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्।
विध्वंसय शरैर्दीप्तैः सरथं साश्वसारथिम् ॥ ६.८७.६ ॥
હજી વડના વૃક્ષમાં પ્રવેશ્યો નથી તે બળવાન રાવણપુત્રને, પ્રજ્વલિત બાણોથી રથ, ઘોડા અને સારથિ સહિત નષ્ટ કરો.
6.87.7
तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः ॥ ६.८७.७ ॥
આમ કહીને મહાતેજસ્વી, મિત્રોને આનંદ આપનાર સૌમિત્રિ ત્યાં સ્થિર ઊભા રહ્યા અને પોતાનું અદ્ભુત ધનુષ્ય ખેંચવા લાગ્યા.
6.87.8
स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः।
इन्द्रजित् कवची खड्गी सध्वजः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.८७.८ ॥
અગ્નિવર્ણના રથમાં બળવાન રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિત કવચ ધારણ કરીને, તલવાર લઈને, ધ્વજા સાથે દેખાયો.
6.87.9
तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम्।
समाह्वये त्वां समरे सम्यग् युद्धं प्रयच्छ मे ॥ ६.८७.९ ॥
મહાતેજસ્વી અપરાજિત પૌલસ્ત્યને બોલ્યા: "યુદ્ધમાં હું તને આહ્વાન આપું છું; મને યોગ્ય રીતે યુદ્ધ આપ."
6.87.10
एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.८७.१० ॥
આમ કહેવાયેલા મહાતેજસ્વી, મનસ્વી રાવણપુત્રે ત્યાં વિભીષણને જોઈને કઠોર વચન કહ્યાં.
6.87.11
इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षात् भ्राता पितुर्मम।
कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस ॥ ६.८७.११ ॥
"અહીં જન્મીને ઉછરેલો તું મારા પિતાનો સગો ભાઈ છે. હે રાક્ષસ! મારા પુત્ર સામે, મારો કાકો હોવા છતાં તું કેમ દ્રોહ કરે છે?"
6.87.12
न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते।
प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण ॥ ६.८७.१२ ॥
"હે દુર્મતિ! તારો કોઈ સગપણ-સંબંધ નથી, સૌહાર્દ નથી, કુળ-જાતિ નથી, પ્રમાણ નથી, ભાઈચારો નથી, ધર્મ નથી — હે ધર્મદૂષક!"
6.87.13
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः।
यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः ॥ ६.८७.१३ ॥
હે દુર્બુદ્ધિ, તું દયાને પાત્ર છે અને સજ્જનો દ્વારા નિંદનીય છે, કારણ કે તેં તારા સ્વજનોને છોડીને પરાયાની ચાકરી સ્વીકારી છે.
6.87.14
नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्।
क्व च स्वजनसंवासः क्व च नीच पराश्रयः ॥ ६.८७.१४ ॥
શિથિલ બુદ્ધિથી તું આ મોટો તફાવત સમજતો નથી. ક્યાં સ્વજનો સાથે રહેવું અને ક્યાં નીચનો આશ્રય!
6.87.15
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा।
निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः ॥ ६.८७.१५ ॥
પરજન ગુણવાન હોય કે સ્વજન ગુણહીન હોય — ગુણહીન સ્વજન જ શ્રેષ્ઠ છે; જે પરાયો છે તે પરાયો જ છે.
6.87.16
यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते।
स स्वपक्षे क्षयं याते पश्चात् तैरेव हन्यते ॥ ६.८७.१६ ॥
જે પોતાના પક્ષને છોડીને પરપક્ષની સેવા કરે છે, તે પોતાના પક્ષનો વિનાશ થયા પછી પાછળથી તેમના દ્વારા જ મરાય છે.
6.87.17
निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर।
स्वजनेन त्वया शक्यं पौरुषं रावणानुज ॥ ६.८७.१७ ॥
હે નિશાચર, તારી આ નિર્દયતા કેવી છે! હે રાવણના નાના ભાઈ, સ્વજન સામે તારું આ પૌરુષ કેવી રીતે શક્ય બન્યું?
6.87.18
इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः।
अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे ॥ ६.८७.१८ ॥
ભાઈના પુત્રે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે વિભીષણે ઉત્તર આપ્યો — "હે રાક્ષસ, મારો સ્વભાવ ન જાણતા હોય તેમ તું કેમ બડાઈ હાંકે છે?"
6.87.19
राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्।
कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।
गुणो यः प्रथमो नॄणां तन्मे शीलमराक्षसम् ॥ ६.८७.१९ ॥
હે રાક્ષસેન્દ્રના પુત્ર, દુષ્ટ! આદરને કારણે કઠોરતા છોડ. ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોના કુળમાં હું જન્મ્યો હોવા છતાં, મનુષ્યોનો જે પ્રથમ ગુણ છે તે જ મારો સ્વભાવ છે; તે રાક્ષસી નથી.
6.87.20
न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे।
भ्रात्रा विषमशीलोऽपि कथं भ्राता निरस्यते ॥ ६.८७.२० ॥
હું ક્રૂર કર્મમાં રમતો નથી, અધર્મમાં પણ રમતો નથી. ભાઈ વિષમ સ્વભાવનો હોય તોપણ ભાઈને કેવી રીતે ત્યજી શકાય?
6.87.21
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्।
त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा ॥ ६.८७.२१ ॥
ધર્મથી જેનું આચરણ ખસી ગયું છે, પાપનિશ્ચયી તે પુરુષને ત્યજવાથી માણસ સુખ પામે છે, જેમ હાથમાંથી ઝેરી સાપને છોડવાથી.
6.87.22
परस्वहरणे युक्तं परदाराभिमर्शकम्।
त्याज्यमाहुर्दुरात्मानं वेश्म प्रज्वलितं यथा ॥ ६.८७.२२ ॥
પરધન હરવામાં લાગેલો અને પરસ્ત્રીને સ્પર્શનારો દુરાત્મા સળગતા ઘરની જેમ ત્યજવા યોગ્ય છે, એમ લોકો કહે છે.
6.87.23
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्।
सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ६.८७.२३ ॥
પરધન હરણ, પરસ્ત્રીનો સ્પર્શ અને મિત્રો પર અતિશય શંકા — આ ત્રણ દોષો વિનાશ લાવે છે.
6.87.24
महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः।
अभिमानश्च रोषश्च वैरित्वं प्रतिकूलता ॥ ६.८७.२४ ॥
મહર્ષિઓની હત્યા, સર્વ દેવો સાથે વિગ્રહ, અભિમાન, ક્રોધ, વૈર અને પ્રતિકૂળતા — આ પણ ભયંકર દોષો છે.
6.87.25
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः।
गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः ॥ ६.८७.२५ ॥
આ દોષો મારા ભાઈનું જીવન અને ઐશ્વર્ય નષ્ટ કરનારા છે. વાદળો જેમ પર્વતોને ઢાંકે, તેમ તેમણે તેના ગુણોને ઢાંકી દીધા.
6.87.26
दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव।
नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ॥ ६.८७.२६ ॥
આ દોષોને કારણે મેં તારા ભાઈ અને પિતાનો ત્યાગ કર્યો. આ લંકાનગરી હવે તારી નથી; તું પણ નથી, અને તારા પિતા પણ નથી.
6.87.27
अतिमानश्च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस।
बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि ॥ ६.८७.२७ ॥
હે રાક્ષસ! તું અતિશય અભિમાની, મૂર્ખ અને ઉદ્ધત છે; કાલપાશથી બંધાયેલો છે. તારી જે ઇચ્છા હોય તે મને કહે.
6.87.28
अद्येह व्यसनं प्राप्तं यन्मां परुषमुक्तवान्।
प्रवेष्टुं न त्वया शक्यं न्यग्रोधं राक्षसाधम ॥ ६.८७.२८ ॥
હે અધમ રાક્ષસ! તેં મને કઠોર વચનો કહ્યાં, તેથી આજે અહીં જ તારા પર વિપત્તિ આવી પડી છે. આ ન્યગ્રોધ (વડ) વૃક્ષમાં પણ તું પ્રવેશી શકીશ નહીં.
6.87.29
धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यं जीवितुं त्वया।
युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह।
हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.८७.२९ ॥
કાકુત્સ્થ રામનું અપમાન કરીને તું જીવી શકીશ નહીં. યુદ્ધમાં નરદેવ રામ અને લક્ષ્મણ સાથે લડ. મરાઈને દેવતાઓનું કાર્ય કરીને તું યમલોક જઈશ.
6.87.30
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं
कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्।
न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं
त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि ॥ ६.८७.३० ॥
તૈયાર તારું બળ બતાવ; બધાં શસ્ત્રો અને બાણોનો ઉપયોગ કર. લક્ષ્મણના બાણની પહોંચમાં આવ્યા વિના તું આજે સેના સહિત જીવતો જઈ શકીશ નહીં.