ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.87.1
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः।
धनुष्पाणिं तमादाय त्वरमाणो जगाम सः ॥ ६.८७.१ ॥
ଏପରି କହି, ଆନନ୍ଦିତ ବିଭୀଷଣ ଧନୁ ହାତରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
6.87.2
अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य तु महद् वनम्।
अदर्शयत तत्कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ ६.८७.२ ॥
ଏଥର ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ଯାଇ, ସେହି ବିଶାଳ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଭୀଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେହି କର୍ମ ଦେଖାଇଲେ।
6.87.3
नीलजीमूतसंकाशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्।
तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत् ॥ ६.८७.३ ॥
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଟବୃକ୍ଷ ବିଷୟରେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ-ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
6.87.4
इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः।
उपहृत्य ततः पश्चात् संग्राममभिवर्तते ॥ ६.८७.४ ॥
ଏଠାରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଅର୍ପଣ କରି, ବଳବାନ ରାବଣପୁତ୍ର ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
6.87.5
अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः।
निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः ॥ ६.८७.५ ॥
ତେବେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେ।
6.87.6
तमप्रविष्टं न्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्।
विध्वंसय शरैर्दीप्तैः सरथं साश्वसारथिम् ॥ ६.८७.६ ॥
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଟବୃକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ ନକରିଥିବା ସେହି ବଳବାନ ରାବଣପୁତ୍ରକୁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣରେ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ସହିତ ବିନାଶ କର।
6.87.7
तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः ॥ ६.८७.७ ॥
ଏହା କହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ସୌମିତ୍ରି ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜର ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁ ଟାଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.87.8
स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः।
इन्द्रजित् कवची खड्गी सध्वजः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.८७.८ ॥
ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ବଳବାନ ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଖଡ୍ଗ ଧରି, ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
6.87.9
तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम्।
समाह्वये त्वां समरे सम्यग् युद्धं प्रयच्छ मे ॥ ६.८७.९ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଅଜେୟ ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ମୋତେ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।"
6.87.10
एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.८७.१० ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମନସ୍ୱୀ ରାବଣପୁତ୍ର ସେଠାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.87.11
इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षात् भ्राता पितुर्मम।
कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस ॥ ६.८७.११ ॥
"ଏଠାରେ ଜନ୍ମି ବଢ଼ିଥିବା ତୁମେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭାଇ। ହେ ରାକ୍ଷସ! ମୋ ପୁଅ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ମୋ ଖୁଡ଼ା ହୋଇ ତୁମେ କିପରି ଦ୍ରୋହ କରୁଛ?"
6.87.12
न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते।
प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण ॥ ६.८७.१२ ॥
"ହେ ଦୁର୍ମତି! ତୁମର ଜ୍ଞାତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ନାହିଁ, କୁଳ-ଜାତି ନାହିଁ, ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ, ଭାତୃତ୍ୱ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ନାହିଁ — ହେ ଧର୍ମଦୂଷକ!"
6.87.13
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः।
यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः ॥ ६.८७.१३ ॥
ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ କରୁଣାର ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦନୀୟ; କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପରର ଦାସତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।
6.87.14
नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्।
क्व च स्वजनसंवासः क्व च नीच पराश्रयः ॥ ६.८७.१४ ॥
ଶିଥିଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୁମେ ଏହି ମହାନ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝୁ ନାହଁ। କେଉଁଠି ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହ ବାସ, ଆଉ କେଉଁଠି ନୀଚର ଆଶ୍ରୟ!
6.87.15
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा।
निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः ॥ ६.८७.१५ ॥
ପରଜନ ଗୁଣବାନ ହେଲେ ବି, ସ୍ୱଜନ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ବି — ଗୁଣହୀନ ସ୍ୱଜନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେ ପର ସେ ପର ହିଁ।
6.87.16
यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते।
स स्वपक्षे क्षयं याते पश्चात् तैरेव हन्यते ॥ ६.८७.१६ ॥
ଯେ ନିଜ ପକ୍ଷ ତ୍ୟାଗ କରି ପରପକ୍ଷର ସେବା କରେ, ନିଜ ପକ୍ଷର କ୍ଷୟ ହେଲେ ପଛେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ମରେ।
6.87.17
निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर।
स्वजनेन त्वया शक्यं पौरुषं रावणानुज ॥ ६.८७.१७ ॥
ହେ ନିଶାଚର, ତୁମର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟତା କେମିତି! ହେ ରାବଣର ଅନୁଜ, ସ୍ୱଜନ ପ୍ରତି ତୁମର ଏହି ପୌରୁଷ କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଲା?
6.87.18
इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः।
अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे ॥ ६.८७.१८ ॥
ଭାଇର ପୁତ୍ର ଏପରି କହିବାରୁ ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — "ହେ ରାକ୍ଷସ, ମୋ ସ୍ୱଭାବ ନ ଜାଣିଲା ପରି କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?"
6.87.19
राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्।
कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।
गुणो यः प्रथमो नॄणां तन्मे शीलमराक्षसम् ॥ ६.८७.१९ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ! ସମ୍ମାନ ପାଇଁ କଠୋରତା ତ୍ୟାଗ କର। କ୍ରୂର କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ କୁଳରେ ମୁଁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଗୁଣ ହିଁ ମୋ ସ୍ୱଭାବ; ତାହା ରାକ୍ଷସୀ ନୁହେଁ।
6.87.20
न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे।
भ्रात्रा विषमशीलोऽपि कथं भ्राता निरस्यते ॥ ६.८७.२० ॥
ମୁଁ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ରମେ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ରମେ ନାହିଁ। ଭାଇ ବିଷମ ସ୍ୱଭାବର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଇକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇପାରିବ?
6.87.21
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्।
त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा ॥ ६.८७.२१ ॥
ଧର୍ମରୁ ଯାହାର ଆଚରଣ ଖସିଯାଇଛି, ପାପନିଶ୍ଚୟୀ ସେହି ପୁରୁଷକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ପାଏ, ଯେପରି ହାତରୁ ବିଷଧର ସାପକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
6.87.22
परस्वहरणे युक्तं परदाराभिमर्शकम्।
त्याज्यमाहुर्दुरात्मानं वेश्म प्रज्वलितं यथा ॥ ६.८७.२२ ॥
ପରଧନ ହରଣରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଦୁରାତ୍ମାକୁ ଜଳୁଥିବା ଘର ପରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି।
6.87.23
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्।
सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ६.८७.२३ ॥
ପରଧନ ହରଣ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତିଶଙ୍କା — ଏହି ତିନି ଦୋଷ ବିନାଶ ଆଣେ।
6.87.24
महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः।
अभिमानश्च रोषश्च वैरित्वं प्रतिकूलता ॥ ६.८७.२४ ॥
ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ବଧ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ବିଗ୍ରହ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ବୈର ଏବଂ ପ୍ରତିକୂଳତା — ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ।
6.87.25
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः।
गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः ॥ ६.८७.२५ ॥
ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭାଇର ଜୀବନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ନାଶ କରନ୍ତି। ମେଘ ଯେପରି ପର୍ବତକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରେ, ସେହିପରି ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁଣକୁ ଢାଙ୍କି ଦେଇଛନ୍ତି।
6.87.26
दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव।
नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ॥ ६.८७.२६ ॥
ଏହି ଦୋଷ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ତୁମ ଭାଇ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଏହି ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଆଉ ତୁମର ନୁହେଁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
6.87.27
अतिमानश्च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस।
बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि ॥ ६.८७.२७ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସ! ତୁମେ ଅତିଶୟ ଅହଂକାରୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ଉଦ୍ଧତ; କାଳପାଶରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଛ। ଯାହା ଇଚ୍ଛା ମୋତେ କୁହ।
6.87.28
अद्येह व्यसनं प्राप्तं यन्मां परुषमुक्तवान्।
प्रवेष्टुं न त्वया शक्यं न्यग्रोधं राक्षसाधम ॥ ६.८७.२८ ॥
ହେ ଅଧମ ରାକ୍ଷସ! ମୋ ସହିତ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବାରୁ ଆଜି ଏଠାରେ ତୁମ ଉପରେ ବିପଦ ଆସିଛି। ଏହି ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
6.87.29
धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यं जीवितुं त्वया।
युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह।
हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.८७.२९ ॥
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ତୁମେ ବଞ୍ଚି ପାରିବ ନାହିଁ। ରଣରେ ନରଦେବ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ନିହତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଯମଲୋକ ଯିବ।
6.87.30
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं
कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्।
न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं
त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि ॥ ६.८७.३० ॥
ପ୍ରସ୍ତୁତ ତୁମ ବଳ ଦେଖାଅ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ପ୍ରୟୋଗ କର। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣର ପରିସରକୁ ନ ଆସି ଆଜି ତୁମେ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଜୀବିତ ଫେରି ପାରିବ ନାହିଁ।