ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.87.1
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः।
धनुष्पाणिं तमादाय त्वरमाणो जगाम सः ॥ ६.८७.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
6.87.2
अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य तु महद् वनम्।
अदर्शयत तत्कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ ६.८७.२ ॥
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਦਿਖਾਇਆ।
6.87.3
नीलजीमूतसंकाशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्।
तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत् ॥ ६.८७.३ ॥
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
6.87.4
इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः।
उपहृत्य ततः पश्चात् संग्राममभिवर्तते ॥ ६.८७.४ ॥
ਇੱਥੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
6.87.5
अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः।
निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः ॥ ६.८७.५ ॥
ਤਦ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
6.87.6
तमप्रविष्टं न्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्।
विध्वंसय शरैर्दीप्तैः सरथं साश्वसारथिम् ॥ ६.८७.६ ॥
ਜੋ ਅਜੇ ਬੋਹੜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।
6.87.7
तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः ॥ ६.८७.७ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰਿ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਾ।
6.87.8
स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः।
इन्द्रजित् कवची खड्गी सध्वजः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.८७.८ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ, ਝੰਡੇ ਸਹਿਤ ਦਿੱਸਿਆ।
6.87.9
तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम्।
समाह्वये त्वां समरे सम्यग् युद्धं प्रयच्छ मे ॥ ६.८७.९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਪੌਲਸਤਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੇ।"
6.87.10
एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.८७.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਨਸਵੀ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
6.87.11
इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षात् भ्राता पितुर्मम।
कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस ॥ ६.८७.११ ॥
"ਇੱਥੇ ਜੰਮ ਕੇ ਪਲਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਕਾ ਭਰਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ! ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧ੍ਰੋਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?"
6.87.12
न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते।
प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण ॥ ६.८७.१२ ॥
"ਹੇ ਦੁਰਮਤੀ! ਤੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ, ਕੁਲ-ਜਾਤੀ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ, ਭਰਾਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਨਹੀਂ — ਹੇ ਧਰਮ-ਦੂਸ਼ਕ!"
6.87.13
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः।
यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः ॥ ६.८७.१३ ॥
ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਤੂੰ ਤਰਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬੇਗਾਨਿਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
6.87.14
नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्।
क्व च स्वजनसंवासः क्व च नीच पराश्रयः ॥ ६.८७.१४ ॥
ਢਿੱਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਕਿੱਥੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵਸਣਾ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਨੀਚ ਦਾ ਆਸਰਾ!
6.87.15
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा।
निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः ॥ ६.८७.१५ ॥
ਬੇਗਾਨਾ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਵੇ — ਗੁਣਹੀਨ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਜੋ ਬੇਗਾਨਾ ਹੈ ਉਹ ਬੇਗਾਨਾ ਹੀ ਹੈ।
6.87.16
यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते।
स स्वपक्षे क्षयं याते पश्चात् तैरेव हन्यते ॥ ६.८७.१६ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇਗਾਨੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.87.17
निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर।
स्वजनेन त्वया शक्यं पौरुषं रावणानुज ॥ ६.८७.१७ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਨਿਰਦਇਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ! ਹੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸਵਜਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੌਰਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਿਆ?
6.87.18
इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः।
अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे ॥ ६.८७.१८ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — "ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ?"
6.87.19
राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्।
कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।
गुणो यः प्रथमो नॄणां तन्मे शीलमराक्षसम् ॥ ६.८७.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਟ! ਆਦਰ ਕਾਰਨ ਕਠੋਰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ ਹੈ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨਹੀਂ।
6.87.20
न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे।
भ्रात्रा विषमशीलोऽपि कथं भ्राता निरस्यते ॥ ६.८७.२० ॥
ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਮ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
6.87.21
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्।
त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा ॥ ६.८७.२१ ॥
ਧਰਮ ਤੋਂ ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਾਪ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ।
6.87.22
परस्वहरणे युक्तं परदाराभिमर्शकम्।
त्याज्यमाहुर्दुरात्मानं वेश्म प्रज्वलितं यथा ॥ ६.८७.२२ ॥
ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਹਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਦੁਰਾਤਮਾ ਬਲਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਏਦਾਂ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
6.87.23
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्।
सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयावहाः ॥ ६.८७.२३ ॥
ਪਰਾਏ ਧਨ ਦਾ ਹਰਨ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੰਕਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
6.87.24
महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः।
अभिमानश्च रोषश्च वैरित्वं प्रतिकूलता ॥ ६.८७.२४ ॥
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਧ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ, ਹੰਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਰਾ — ਇਹ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
6.87.25
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः।
गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः ॥ ६.८७.२५ ॥
ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਲਿਆ ਹੈ।
6.87.26
दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव।
नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ॥ ६.८७.२६ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਨਾ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
6.87.27
अतिमानश्च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस।
बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि ॥ ६.८७.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼! ਤੂੰ ਅਤਿ ਹੰਕਾਰੀ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.87.28
अद्येह व्यसनं प्राप्तं यन्मां परुषमुक्तवान्।
प्रवेष्टुं न त्वया शक्यं न्यग्रोधं राक्षसाधम ॥ ६.८७.२८ ॥
ਹੇ ਨੀਚ ਰਾਖਸ਼! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬਿਪਤਾ ਆ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਂਗਾ।
6.87.29
धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यं जीवितुं त्वया।
युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह।
हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षयम् ॥ ६.८७.२९ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਰਦੇਵ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ। ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.87.30
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं
कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्।
न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं
त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि ॥ ६.८७.३० ॥
ਤਿਆਰ ਆਪਣਾ ਬਲ ਦਿਖਾ; ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਬਾਣ ਵਰਤ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਾਣ ਦੀ ਮਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਅੱਜ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਂਗਾ।