Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ।
प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८९.१ ॥
Entonces, al ver a los dos que combatían, el hombre y el rākṣasa, enzarzados como dos elefantes en celo, cada uno deseoso de vencer al otro.
6.89.2
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली।
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ ६.८९.२ ॥
Deseando contemplar el combate entre ambos, el poderoso y valiente hermano de Rāvaṇa, empuñando un excelente arco, se mantuvo en primera línea de la batalla.
6.89.3
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ ६.८९.३ ॥
Entonces, firme en su puesto, tensó su gran arco y disparó grandes flechas de puntas afiladas contra los rākṣasas.
6.89.4
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः।
राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन् ॥ ६.८९.४ ॥
Aquellas flechas, tocadas por el fuego, cayendo con puntería concentrada, hicieron retroceder a los rākṣasas como los rayos golpean grandes montañas.
6.89.5
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः।
चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ ६.८९.५ ॥
Los seguidores de Vibhīṣaṇa, los mejores de los rākṣasas, también abatieron en combate a los héroes rākṣasas con lanzas, espadas y mazas.
6.89.6
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः।
बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः ॥ ६.८९.६ ॥
Rodeado por aquellos rākṣasas, Vibhīṣaṇa resplandecía entonces en medio de ellos como un elefante entre crías de elefante valientes.
6.89.7
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्।
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ ६.८९.७ ॥
Entonces, animando a los monos, amantes de matar rākṣasas, el mejor de los rākṣasas, que conocía el momento oportuno, pronunció estas palabras en el momento adecuado.
6.89.8
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः।
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ ६.८९.८ ॥
Aquí se mantiene solo el último refugio del señor de los rākṣasas; este es su ejército restante. ¿Por qué os detenéis, oh señores de los monos?
6.89.9
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि।
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम् ॥ ६.८९.९ ॥
Cuando este malvado rākṣasa sea abatido en la vanguardia de la batalla, entonces, excepto Rāvaṇa, su ejército restante también quedará destruido.
6.89.10
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः।
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ ६.८९.१० ॥
El héroe Prahasta ha sido abatido; también el poderoso Nikumbha, Kumbhakarṇa, Kumbha y el errante nocturno Dhūmrākṣa.
6.89.11
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः ॥ ६.८९.११ ॥
Jambumālī, Mahāmālī, Tīkṣṇavega de veloz ataque, Aśaniprabha, Suptaghna, Yajñakopa y el rākṣasa Vajradaṃṣṭra también.
6.89.12
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च।
प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च ॥ ६.८९.१२ ॥
Saṃhrādī, Vikaṭa, Arighna, Tapana, Manda, Praghāsa, Praghasa, Prajaṅgha y Jaṅgha también.
6.89.13
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्।
विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ६.८९.१३ ॥
Agniketu, el invencible Durdharṣa, el poderoso Raśmiketu, Vidyujjihva, Dvijihva y el rākṣasa Sūryaśatru.
6.89.14
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः।
कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.८९.१४ ॥
Akampana, Supārśva y el rākṣasa Cakramālī; Kampana, y aquellos dos valientes, Devāntaka y Narāntaka.
6.89.15
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्।
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ ६.८९.१५ ॥
Habiendo matado a estos muchos rākṣasas poderosísimos y los mejores, cruzando el océano con tus brazos, salta rápidamente sobre la distancia de una huella de vaca.
6.89.16
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः।
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ ६.८९.१६ ॥
«Solo tantos quedan de vosotros por vencer», dijeron, oh monos; y todos los rākṣasas, orgullosos de su fuerza, se reunieron y fueron muertos.
6.89.17
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम।
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम् ॥ ६.८९.१७ ॥
No es conveniente causar la muerte al hijo del hijo de mi padre (el hijo de mi hermano); sin embargo, por Rāma, dejando a un lado la compasión, mataría al hijo de mi hermano.
6.89.18
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति।
तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति ॥ ६.८९.१८ ॥
Incluso mis ojos, aunque deseo matar, se ven cegados por las lágrimas; es este de brazos poderosos, Lakṣmaṇa, quien las calmará.
6.89.20
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्।
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः।
ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः।
मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ ६.८९.२० ॥
Los monos, unidos, atacaron a los sirvientes que estaban cerca de él. Los señores de los monos se regocijaron y blandieron sus colas. Entonces aquellos príncipes de los monos, semejantes a tigres, rugiendo una y otra vez, lanzaron diversos gritos como pavos reales al ver las nubes.
6.89.21
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः।
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान् ॥ ६.८९.२१ ॥
También Jāmbavān, rodeado por toda su propia tropa, golpeó a los rākṣasas con piedras, con garras y con dientes.
6.89.22
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः।
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः ॥ ६.८९.२२ ॥
Golpeando al señor de los osos, los poderosos rākṣasas, dejando atrás el miedo, lo rodearon armados con muchas clases de armas.
6.89.23
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः।
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ ६.८९.२३ ॥
Con flechas, hachas afiladas, mazas de hierro, bastones y lanzas, golpearon en la batalla a Jāmbavān, que estaba aniquilando el ejército de los rākṣasas.
6.89.24
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ ६.८९.२४ ॥
Aquel choque entre los monos y los rākṣasas se convirtió en un tumulto, como el terrible gran estruendo de los dioses y asuras airados.
6.89.25
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्।
स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः ॥ ६.८९.२५ ॥
También Hanumān, sumamente airado, arrancó de la montaña un árbol sāla; y aquel magnánimo bajó él mismo a Lakṣmaṇa de su espalda.
6.89.26
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः।
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली ॥ ६.८९.२६ ॥
El invencible Indrajit masacró a miles de rākṣasas; el poderoso libró una feroz batalla con su tío paterno.
6.89.27
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत।
तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ ॥ ६.८९.२७ ॥
El matador de héroes enemigos volvió a lanzarse contra Lakṣmaṇa; entonces los dos héroes, Lakṣmaṇa y el rākṣasa, se enzarzaron ferozmente en batalla.
6.89.28
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्।
अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ ॥ ६.८९.२८ ॥
Derramando lluvias de flechas, los dos se golpeaban mutuamente; los poderosos se ocultaban una y otra vez tras redes de flechas.
6.89.29
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ।
नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः ॥ ६.८९.२९ ॥
Ambos eran veloces, como el sol y la luna al final del verano velados por nubes; no se veía tomar el arco, colocar la flecha en la cuerda ni asir el arco.
6.89.30
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः।
न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ॥ ६.८९.३० ॥
No se veía ni el disparo de las flechas, ni el tensado, ni la puntería; ni el cerrar del puño ni el colocar sobre el blanco.
6.89.31
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्।
चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः ॥ ६.८९.३१ ॥
Allí, por la rapidez de sus manos, solo se veían por todas partes redes de flechas disparadas con la fuerza de los arcos.
6.89.32
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे।
लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.८९.३२ ॥
Cuando el cielo se llenó y quedó envuelto, no se distinguían formas allí. Lakṣmaṇa se enfrentó a Rāvaṇi, y Rāvaṇi se enfrentó a Lakṣmaṇa.
6.89.33
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे।
ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः ॥ ६.८९.३३ ॥
En el combate mutuo de aquellos dos surgió un desorden feroz; con las afiladas flechas disparadas rápidamente por ambos, todo quedó en confusión.
6.89.34
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्।
तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः ॥ ६.८९.३४ ॥
El cielo parecía cubierto continuamente por la oscuridad, y mientras caían cientos de afiladas flechas de aquellos dos, la penumbra se hacía más densa.
6.89.35
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः।
तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत् ॥ ६.८९.३५ ॥
Las direcciones y las direcciones intermedias quedaron atestadas de flechas; todo estaba cubierto por la oscuridad, y era sumamente aterrador.
6.89.36
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै।
रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः ॥ ६.८९.३६ ॥
Cuando el sol de mil rayos se había puesto y todo estaba cubierto de oscuridad, torrentes de sangre fluyeron por miles, como grandes ríos.
6.89.37
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्।
न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः ॥ ६.८९.३७ ॥
Las terribles criaturas carnívoras lanzaron rugidos espantosos con sus voces. En aquel momento el viento no sopló, y el fuego no ardió.
6.89.38
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः।
सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ ६.८९.३८ ॥
"Que haya bienestar para los mundos", murmuraron aquellos grandes sabios, y los gandharvas afligidos se reunieron allí junto con los cāraṇas.
6.89.39
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्।
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ६.८९.३९ ॥
Entonces Saumitri atravesó con cuatro flechas los cuatro caballos oscuros, adornados con oro, del león entre los rākṣasas.
6.89.40
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च।
सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा ॥ ६.८९.४० ॥
Luego con otra bhalla — amarilla, afilada, tensada por completo y disparada, de hermosas plumas y resplandeciente.
6.89.41
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः।
स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना ॥ ६.८९.४१ ॥
Con aquella flecha semejante al rayo de Indra, que resonaba con el sonido de una palmada, hirió al auriga mientras este se movía de un lado a otro.
6.89.42
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्।
स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः ॥ ६.८९.४२ ॥
Con rapidez, el glorioso Rāghava separó la cabeza del auriga de su cuerpo. Entonces el hijo de Mandodarī, de gran esplendor (Meghanāda), al ser muerto su auriga —
6.89.43
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्।
तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि ॥ ६.८९.४३ ॥
Él mismo ejerció de auriga y luego volvió a tomar el arco; y aquella conducción se volvió una maravilla para quienes contemplaban la batalla.
6.89.44
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः।
धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान् ॥ ६.८९.४४ ॥
Atravesó con flechas afiladas a aquel cuyas manos estaban ocupadas con los caballos. Luego, ocupado de nuevo con el arco, lanzó flechas contra los caballos.
6.89.45
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्।
अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः ॥ ६.८९.४५ ॥
Por aquellos huecos, Saumitri, el más veloz cortador, lo acosó en la batalla con oleadas de flechas mientras él se movía como si no temiera nada.
6.89.46
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः।
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ ६.८९.४६ ॥
Al ver a su auriga muerto en la batalla, el hijo de Rāvaṇa abandonó su ardor guerrero; en verdad se sintió abatido.
6.89.47
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः।
ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ ६.८९.४७ ॥
Al ver al rākṣasa con el rostro abatido, los jefes de las huestes de monos se alegraron sobremanera y honraron a Lakṣmaṇa.
6.89.48
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः।
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः ॥ ६.८९.४८ ॥
Entonces Pramāthī, Rabhasa, Śarabha y Gandhamādana, los cuatro señores de los monos, incapaces de soportarlo, se lanzaron con ímpetu.
6.89.49
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः।
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः ॥ ६.८९.४९ ॥
Y aquellos monos, muy poderosos y de terrible valor, saltando rápidamente, cayeron sobre sus cuatro caballos principales.
6.89.50
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः।
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ ६.८९.५० ॥
Cuando aquellos monos, semejantes a montañas, se alzaron sobre ellos, la sangre brotó visiblemente de las bocas de los caballos.
6.89.51
ते हया मथिता भग्ना व्यसवो धरणीं गताः।
ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्।
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.८९.५१ ॥
Aquellos caballos, aplastados y rotos, cayeron sin vida al suelo. Habiendo matado a los caballos y aplastado al gran auriga, saltaron de nuevo con rapidez y se colocaron junto a Lakṣmaṇa.
6.89.52
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथिः।
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः ॥ ६.८९.५२ ॥
Con sus caballos muertos y su auriga aplastado, el hijo de Rāvaṇa saltó del carro y se lanzó contra Saumitri, descargando una lluvia de flechas.
6.89.53
ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः
पदातिनं तं निहतैर्हयोत्तमैः।
सृजन्तमाजौ निशितान् शरोत्तमान्
भृशं तदा बाणगणैर्व्यदारयत् ॥ ६.८९.५३ ॥
Entonces Lakṣmaṇa, igual a Indra, desgarró con ráfagas de flechas a aquel soldado de a pie, cuyos excelentes caballos habían sido abatidos y que en la batalla disparaba flechas afiladas y superiores.