ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ।
प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८९.१ ॥
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ — ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ — ଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଦମତ୍ତ ଦୁଇ ହାତୀ ପରି ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେମାନେ ଜଡିତ ଥିଲେ।
6.89.2
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली।
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ ६.८९.२ ॥
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ବଳବାନ ଓ ଶୂର ସେ ରାବଣର ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଠିଆ ହେଲା।
6.89.3
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ ६.८९.३ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ଥିର ଠିଆ ହୋଇ ସେ ନିଜ ବିଶାଳ ଧନୁ ଟାଣିଲା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ମହାବାଣ ଛାଡ଼ିଲା।
6.89.4
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः।
राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन् ॥ ६.८९.४ ॥
ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ଥିବା ସେ ବାଣମାନେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଡ଼ି, ବଜ୍ର ଯେପରି ମହାପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗେ, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭଗାଇଲେ।
6.89.5
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः।
चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ ६.८९.५ ॥
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସେ ଅନୁଚରମାନେ, ଉତ୍ତମ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଳ, ଖଡ୍ଗ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କାଟିଲେ।
6.89.6
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः।
बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः ॥ ६.८९.६ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ବିଭୀଷଣ ସେତେବେଳେ ସାହସୀ ହାତୀ-ଛୁଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହାତୀ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.89.7
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्।
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ ६.८९.७ ॥
ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସବଧରେ ପ୍ରିୟ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, କାଳଜ୍ଞ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥାସମୟରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.89.8
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः।
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ ६.८९.८ ॥
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଏହି ଏକାକୀ ଠିଆ ହୋଇଛି; ଏହି ହିଁ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନା। ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି?
6.89.9
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि।
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम् ॥ ६.८९.९ ॥
ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଏହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ, ରାବଣ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନା ମଧ୍ୟ ହତ ହୋଇଯିବ।
6.89.10
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः।
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ ६.८९.१० ॥
ବୀର ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହେଲା; ମହାବଳୀ ନିକୁମ୍ଭ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶାଚର ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
6.89.11
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः ॥ ६.८९.११ ॥
ଜମ୍ବୁମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣବେଗ, ଅଶନିପ୍ରଭ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
6.89.12
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च।
प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च ॥ ६.८९.१२ ॥
ସଂହ୍ରାଦୀ, ବିକଟ, ଅରିଘ୍ନ, ତପନ, ମନ୍ଦ, ପ୍ରଘାସ, ପ୍ରଘସ, ପ୍ରଜଂଘ ଏବଂ ଜଂଘ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
6.89.13
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्।
विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ६.८९.१३ ॥
ଅଗ୍ନିକେତୁ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ରଶ୍ମିକେତୁ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଶତ୍ରୁ ନାମକ ରାକ୍ଷସ।
6.89.14
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः।
कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.८९.१४ ॥
ଅକମ୍ପନ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଏବଂ ଚକ୍ରମାଳୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସ; କମ୍ପନ, ସେହି ଦୁଇ ବଳବାନ ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ।
6.89.15
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्।
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ ६.८९.१५ ॥
ଏହି ଅତିବଳଶାଳୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବାହୁବଳରେ ସାଗର ପାର ହୋଇ, ଗୋଖୁର ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୂରତା ଶୀଘ୍ର ଲଙ୍ଘନ କର।
6.89.16
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः।
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ ६.८९.१६ ॥
ବାନରମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାକି ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଏତିକି ହିଁ ଜିଣିବାକୁ ଅଛି — ଏହା କହି ବଳଦର୍ପିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସମସ୍ତେ ହତ ହେଲେ।
6.89.17
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम।
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम् ॥ ६.८९.१७ ॥
ମୋ ପିତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ (ଅର୍ଥାତ୍ ଭାଇର) ପୁତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇବା ଅନୁଚିତ; ତଥାପି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟା ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଭାଇର ପୁତ୍ରକୁ ବଧ କରିବି।
6.89.18
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति।
तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति ॥ ६.८९.१८ ॥
ହନନ ଇଚ୍ଛୁକ ମୋ ଆଖିକୁ ମଧ୍ୟ ଲୁହ ରୋକୁଛି; ସେହି ଲୁହକୁ ଏହି ମହାବାହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହିଁ ଶାନ୍ତ କରିବେ।
6.89.20
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्।
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः।
ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः।
मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ ६.८९.२० ॥
ବାନରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ତାର ନିକଟସ୍ଥ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ (ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ) ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ। ବାନରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଲାଞ୍ଜ ଘୁରାଇଲେ। ତାପରେ ବାଘ ଭଳି ସେହି କପିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି ମେଘ ଦେଖି ମୟୂର ପରି ନାନା ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ କଲେ।
6.89.21
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः।
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान् ॥ ६.८९.२१ ॥
ଜାମ୍ବବାନ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଯୂଥର ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପଥର, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.89.22
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः।
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः ॥ ६.८९.२२ ॥
ଋକ୍ଷାଧିପତିଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେହି ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ସହ ଘେରି ଦେଲେ।
6.89.23
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः।
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ ६.८९.२३ ॥
ଶର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁରା, ପଟ୍ଟିଶ, ଯଷ୍ଟି ଓ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ସଂହାର କରୁଥିବା ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.89.24
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ ६.८९.२४ ॥
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ସଂଘର୍ଷ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ରୂପେ ଘଟିଲା; କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଭୀଷଣ ମହାନାଦ ପରି ତାହା ଥିଲା।
6.89.25
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्।
स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः ॥ ६.८९.२५ ॥
ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପର୍ବତରୁ ଏକ ସାଲ ବୃକ୍ଷ ଉପାଡ଼ିଲେ। ସେହି ମହାମନା ନିଜେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପିଠିରୁ ଓହ୍ଲାଇ ରଖିଲେ।
6.89.26
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः।
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली ॥ ६.८९.२६ ॥
ଦୁର୍ଜୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ। ସେହି ବଳବାନ ନିଜ ପିତୃବ୍ୟ ସହିତ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.89.27
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत।
तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ ॥ ६.८९.२७ ॥
ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକାରୀ ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା। ତେବେ ସେ ଦୁଇ ବୀର — ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାକ୍ଷସ — ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଭିଡ଼ିଗଲେ।
6.89.28
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्।
अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ ॥ ६.८९.२८ ॥
ଶରବର୍ଷଣ କରି ସେ ଦୁଇ ଜଣ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ। ସେହି ମହାବଳୀମାନେ ଶରଜାଲରେ ବାରମ୍ବାର ନିଜକୁ ଲୁଚାଇଲେ।
6.89.29
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ।
नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः ॥ ६.८९.२९ ॥
ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଣ ବେଗବାନ; ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ମେଘରେ ଢଙ୍କା ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଧନୁ ଉଠାଇବା, ଗୁଣରେ ଶର ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ଧନୁ ଧରିବା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
6.89.30
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः।
न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ॥ ६.८९.३० ॥
ଶର ଛାଡ଼ିବା, ଟାଣିବା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିବା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ମୁଷ୍ଟି ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସ୍ଥିର କରିବା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
6.89.31
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्।
चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः ॥ ६.८९.३१ ॥
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରତ ସେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ହାତର ଚପଳତାରୁ, ଧନୁ ବେଗରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିବା ଶରଜାଲ ହିଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
6.89.32
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे।
लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.८९.३२ ॥
ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲେ ସେଠାରେ କୌଣସି ରୂପ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣିଙ୍କୁ ଏବଂ ରାବଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
6.89.33
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे।
ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः ॥ ६.८९.३३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ଘଟିଲା। ସେମାନେ ଦୁହେଁ ବେଗରେ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ (ସବୁକିଛି ଏଲୋମେଲୋ ହେଲା)।
6.89.34
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्।
तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः ॥ ६.८९.३४ ॥
ଆକାଶ ଯେମିତି ଅବିରାମ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶହ ଶହ ବାଣ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ (ଅନ୍ଧକାର ଆହୁରି ଘନ ହେଲା)।
6.89.35
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः।
तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत् ॥ ६.८९.३५ ॥
ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ମଧ୍ୟ ବାଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଅନ୍ଧକାରରେ ସବୁକିଛି ଆବୃତ ଥିଲା; ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
6.89.36
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै।
रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः ॥ ६.८९.३६ ॥
ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଅସ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେବାବେଳେ, ରକ୍ତର ସ୍ରୋତ ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ନଦୀ ପରି ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
6.89.37
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्।
न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः ॥ ६.८९.३७ ॥
ଭୟଙ୍କର ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳିଲା ନାହିଁ।
6.89.38
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः।
सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ ६.८९.३८ ॥
"ଲୋକମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ" ବୋଲି ସେହି ମହର୍ଷିମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
6.89.39
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्।
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ६.८९.३९ ॥
ତା'ପରେ ସୌମିତ୍ରି ରାକ୍ଷସସିଂହଙ୍କ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରିତ କଳା ଚାରି ଘୋଡାକୁ ଚାରି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.89.40
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च।
सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा ॥ ६.८९.४० ॥
ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭଲ୍ଲ ଦ୍ୱାରା — ପୀତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକର୍ଷଣରେ ମୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣରେ।
6.89.41
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः।
स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना ॥ ६.८९.४१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସଦୃଶ, ସାରଥି ବୁଲୁଥିବା ସମୟରେ — କରତାଳି ଶବ୍ଦ ପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ସେହି ବାଣ-ବଜ୍ରରେ ସେ (ପ୍ରହାର କଲେ)।
6.89.42
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्।
स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः ॥ ६.८९.४२ ॥
ଶୀଘ୍ରତାରେ ଶ୍ରୀମାନ ରାଘବ ସାରଥିର ମସ୍ତକ ଦେହରୁ ଛେଦନ କଲେ। ତା'ପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମନ୍ଦୋଦରୀ ପୁତ୍ର (ମେଘନାଦ) — ସାରଥି ହତ ହେବାରୁ —
6.89.43
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्।
तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि ॥ ६.८९.४३ ॥
ସେ ନିଜେ ସାରଥ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଧନୁ ଧରିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସେହି ସାରଥ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା।
6.89.44
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः।
धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान् ॥ ६.८९.४४ ॥
ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହସ୍ତ ଥିବା ତାହାକୁ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ପୁଣି ଧନୁରେ (ବାଣ ଯୋଡ଼ି) ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.89.45
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्।
अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः ॥ ६.८९.४५ ॥
ସେହି ଫାଙ୍କରେ ନିର୍ଭୟ ପରି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ତାହାକୁ ବାଣର ପ୍ରବାହରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୌମିତ୍ରି ପୀଡ଼ିତ କଲେ — ଶୀଘ୍ର ଛେଦନରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ।
6.89.46
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः।
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ ६.८९.४६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସାରଥି ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ରାବଣପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସାହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।
6.89.47
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः।
ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ ६.८९.४७ ॥
ବିଷଣ୍ଣ ମୁଖ ଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି ବାନରଯୂଥପମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
6.89.48
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः।
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः ॥ ६.८९.४८ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରମାଥୀ, ରଭସ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ — ଏହି ଚାରି ବାନରପ୍ରଭୁ, ସହିପାରି ନ ହୋଇ, ବେଗରେ ଧାଇଁଲେ।
6.89.49
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः।
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः ॥ ६.८९.४९ ॥
ସେହି ବାନରମାନେ, ଅତି ବଳବାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ଶୀଘ୍ର ଡେଇଁ ତାହାର ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.89.50
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः।
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ ६.८९.५० ॥
ପର୍ବତ ସମାନ ସେହି ବାନରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଠିଆ ହେଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ରକ୍ତ ବହିଲା।
6.89.51
ते हया मथिता भग्ना व्यसवो धरणीं गताः।
ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्।
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.८९.५१ ॥
ସେହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦଳିତ ଓ ଭଗ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରାଣହୀନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଧ କରି, ସେହି ମହାରଥୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଳି, ପୁଣି ବେଗରେ ଡେଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.89.52
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथिः।
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः ॥ ६.८९.५२ ॥
ଘୋଡ଼ାମାନେ ନିହତ ଓ ସାରଥି ଦଳିତ ହେଲେ, ସେହି ରାବଣି ରଥରୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ି ବାଣବର୍ଷା କରି ସୌମିତ୍ରି ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.89.53
ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः
पदातिनं तं निहतैर्हयोत्तमैः।
सृजन्तमाजौ निशितान् शरोत्तमान्
भृशं तदा बाणगणैर्व्यदारयत् ॥ ६.८९.५३ ॥
ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ନିହତ ହୋଇଥିବା ସେହି ପଦାତିକକୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରୁଥିଲା, ବାଣ ସମୂହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦାରଣ କଲେ।