ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ।
प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८९.१ ॥
ਫਿਰ ਲੜਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ — ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ — ਵੇਖ ਕੇ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੋ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਉਹ ਭਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.89.2
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली।
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ ६.८९.२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸੂਰਵੀਰ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.89.3
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ ६.८९.३ ॥
ਫਿਰ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.89.4
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः।
राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन् ॥ ६.८९.४ ॥
ਅੱਗ ਛੋਹ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਾਣ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਵਜਰ ਵੱਡੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਜਿਵੇਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲੱਗੇ।
6.89.5
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः।
चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ ६.८९.५ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਉਹ ਅਨੁਚਰ, ਉੱਤਮ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ, ਸ਼ੂਲ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ।
6.89.6
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः।
बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः ॥ ६.८९.६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉਦੋਂ ਨਿਡਰ ਛੋਟੇ ਹਾਥੀ-ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.89.7
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्।
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ ६.८९.७ ॥
ਤਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.89.8
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः।
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ ६.८९.८ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਹਾਰਾ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਫ਼ੌਜ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰ ਸਰਦਾਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਰੁਕੇ ਹੋ?
6.89.9
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि।
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम् ॥ ६.८९.९ ॥
ਜੰਗ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸਮਝੋ।
6.89.10
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः।
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ ६.८९.१० ॥
ਬਹਾਦਰ ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਮਹਾਬਲੀ ਨਿਕੁੰਭ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਧੂਮ੍ਰਾਕਸ਼ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.89.11
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः ॥ ६.८९.११ ॥
ਜੰਬੂਮਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਲੀ, ਤੀਖਣਵੇਗ, ਅਸ਼ਨਿਪ੍ਰਭ, ਸੁਪ੍ਤਘ੍ਨ, ਯਗ੍ਯਕੋਪ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਜ੍ਰਦੰਸ਼੍ਟ੍ਰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.89.12
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च।
प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च ॥ ६.८९.१२ ॥
ਸੰਹ੍ਰਾਦੀ, ਵਿਕਟ, ਅਰਿਘ੍ਨ, ਤਪਨ, ਮੰਦ, ਪ੍ਰਘਾਸ, ਪ੍ਰਘਸ, ਪ੍ਰਜੰਘ ਅਤੇ ਜੰਘ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.89.13
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्।
विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ६.८९.१३ ॥
ਅਗਨਿਕੇਤੂ, ਦੁਰਧਰਸ਼, ਵੀਰਯਵਾਨ ਰਸ਼ਮਿਕੇਤੂ, ਵਿਦਯੁਜਜਿਹਵ, ਦਵਿਜਿਹਵ ਅਤੇ ਸੂਰਯਸ਼ਤਰੂ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ।
6.89.14
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः।
कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.८९.१४ ॥
ਅਕੰਪਨ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਅਤੇ ਚਕਰਮਾਲੀ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ; ਕੰਪਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਰਾਂਤਕ।
6.89.15
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्।
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ ६.८९.१५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੋਖੁਰ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਛੇਤੀ ਲੰਘ ਜਾਓ।
6.89.16
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः।
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ ६.८९.१६ ॥
ਵਾਨਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਏਨੇ ਹੀ ਜਿੱਤਣ ਯੋਗ ਹਨ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.89.17
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम।
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम् ॥ ६.८९.१७ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਭਾਵ ਭਰਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਮ ਲਈ ਦਇਆ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
6.89.18
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति।
तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति ॥ ६.८९.१८ ॥
ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਥਰੂ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇਗਾ।
6.89.20
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्।
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः।
ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः।
मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ ६.८९.२० ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ (ਰਾਖਸ਼ਾਂ) ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਰੇਂਦਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਉਹ ਕਪਿਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗੇ।
6.89.21
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः।
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान् ॥ ६.८९.२१ ॥
ਜਾਂਬਵਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਯੂਥ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.89.22
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः।
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः ॥ ६.८९.२२ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ।
6.89.23
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः।
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ ६.८९.२३ ॥
ਤੀਰਾਂ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ, ਯਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.89.24
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ ६.८९.२४ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਟਕਰਾਓ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲੇ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਨਾਦ ਵਾਂਗ ਇਹ ਸੀ।
6.89.25
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्।
स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः ॥ ६.८९.२५ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਮਨਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਆਪ ਉਤਾਰਿਆ।
6.89.26
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः।
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली ॥ ६.८९.२६ ॥
ਅਜੇਯ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
6.89.27
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत।
तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ ॥ ६.८९.२७ ॥
ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ — ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ — ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿੜ ਗਏ।
6.89.28
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्।
अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ ॥ ६.८९.२८ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀਆਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲਿਆ।
6.89.29
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ।
नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः ॥ ६.८९.२९ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਸਨ; ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ। ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਣਾ, ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਨਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.89.30
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः।
न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ॥ ६.८९.३० ॥
ਤੀਰ ਛੱਡਣਾ, ਖਿੱਚਣਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ। ਮੁੱਠੀ ਜੋੜਨਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ।
6.89.31
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्।
चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः ॥ ६.८९.३१ ॥
ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਕਾਰਨ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਹੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ।
6.89.32
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे।
लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.८९.३२ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਭਰ ਜਾਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਵਣਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣਿ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
6.89.33
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे।
ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः ॥ ६.८९.३३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ (ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਤ-ਵਿਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ)।
6.89.34
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्।
तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः ॥ ६.८९.३४ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੇ (ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਸੰਘਣਾ ਹੋ ਗਿਆ)।
6.89.35
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः।
तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत् ॥ ६.८९.३५ ॥
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।
6.89.36
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै।
रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः ॥ ६.८९.३६ ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ (ਸੂਰਜ) ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਣ ਤੇ, ਲਹੂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ।
6.89.37
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्।
न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः ॥ ६.८९.३७ ॥
ਭਿਆਨਕ ਮਾਸਭੱਖੀ ਜੀਵ ਆਪਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਹਵਾ ਵਗੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਬਲੀ।
6.89.38
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः।
सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ ६.८९.३८ ॥
"ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬੁੜਬੁੜਾਏ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੁਖੀ ਗੰਧਰਵ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
6.89.39
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्।
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ६.८९.३९ ॥
ਫਿਰ ਸੌਮਿੱਤਰੀ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.89.40
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च।
सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा ॥ ६.८९.४० ॥
ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਭੱਲ ਨਾਲ — ਪੀਲੇ, ਤਿੱਖੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤੇਜਸ਼ੀਲ ਤੀਰ ਨਾਲ।
6.89.41
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः।
स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना ॥ ६.८९.४१ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ, ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ — ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਤਾਲੀ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤੀਰ-ਵਜਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ (ਵਾਰ ਕੀਤਾ)।
6.89.42
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्।
स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः ॥ ६.८९.४२ ॥
ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸ਼ੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਪੁੱਤਰ (ਮੇਘਨਾਦ) — ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ —
6.89.43
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्।
तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि ॥ ६.८९.४३ ॥
ਉਸਨੇ ਆਪ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਥੇ ਦਾ ਉਹ ਸਾਰਥੀਪਨ ਅਦਭੁਤ ਸੀ।
6.89.44
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः।
धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान् ॥ ६.८९.४४ ॥
ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੁੱਝੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ (ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ) ਮੁੜ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡੇ।
6.89.45
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्।
अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः ॥ ६.८९.४५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਪਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ — ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਸੀ।
6.89.46
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः।
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ ६.८९.४६ ॥
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੰਗੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
6.89.47
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः।
ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ ६.८९.४७ ॥
ਉਦਾਸ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
6.89.48
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः।
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः ॥ ६.८९.४८ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਮਾਥੀ, ਰਭਸ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਵਾਨਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.89.49
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः।
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः ॥ ६.८९.४९ ॥
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਛੇਤੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.89.50
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः।
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ ६.८९.५० ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਲਹੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ।
6.89.51
ते हया मथिता भग्ना व्यसवो धरणीं गताः।
ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्।
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.८९.५१ ॥
ਉਹ ਘੋੜੇ ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਸਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
6.89.52
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथिः।
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः ॥ ६.८९.५२ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਸੌਮਿੱਤਰੀ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.89.53
ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः
पदातिनं तं निहतैर्हयोत्तमैः।
सृजन्तमाजौ निशितान् शरोत्तमान्
भृशं तदा बाणगणैर्व्यदारयत् ॥ ६.८९.५३ ॥
ਤਦ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪੈਦਲ ਹੋਏ ਉਸ ਯੋਧੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।