వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ।
प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८९.१ ॥
అప్పుడు పోరాడుతున్న ఆ ఇద్దరు, మనిషి మరియు రాక్షసుడు, మదించిన రెండు ఏనుగుల వలె ఒకరినొకరు జయించాలనే కోరికతో పెనగులాడుతుండగా చూశాడు.
6.89.2
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली।
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ ६.८९.२ ॥
వారిద్దరి యుద్ధాన్ని చూడాలనే కోరికతో, శ్రేష్ఠమైన విల్లు ధరించిన బలవంతుడు, శూరుడు ఆ రావణుని సోదరుడు యుద్ధ ముందు భాగంలో నిలిచాడు.
6.89.3
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ ६.८९.३ ॥
అప్పుడు స్థిరంగా నిలిచి అతడు తన మహా ధనువును ఎక్కుపెట్టి, రాక్షసులపై తీక్ష్ణమైన అగ్రభాగాలు గల మహాబాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.89.4
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः।
राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन् ॥ ६.८९.४ ॥
అగ్ని స్పర్శ కలిగిన ఆ బాణాలు ఏకాగ్రతతో పడుతూ, మహాపర్వతాలపై వజ్రాలు పడినట్లు రాక్షసులను పారిపోయేలా చేశాయి.
6.89.5
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः।
चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ ६.८९.५ ॥
విభీషణుని ఆ అనుచరులు, ఉత్తమ రాక్షసులు కూడా శూలాలు, ఖడ్గాలు, పట్టిశాలతో యుద్ధంలో వీర రాక్షసులను నరికారు.
6.89.6
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः।
बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः ॥ ६.८९.६ ॥
ఆ రాక్షసులచే చుట్టబడిన విభీషణుడు, ధైర్యవంతులైన యువ ఏనుగు పిల్లల మధ్య ఉన్న ఏనుగులా అప్పుడు ప్రకాశించాడు.
6.89.7
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्।
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ ६.८९.७ ॥
అప్పుడు రాక్షసవధ ప్రియులైన వానరులను ప్రోత్సహిస్తూ, కాలజ్ఞుడైన రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు తగిన సమయంలో ఈ మాట పలికాడు.
6.89.8
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः।
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ ६.८९.८ ॥
రాక్షసరాజుకు ఇతడే ఏకైక ఆధారంగా నిలిచి ఉన్నాడు; ఇదే అతని మిగిలిన సేన. వానర ప్రభువులారా, మీరెందుకు ఆగి ఉన్నారు?
6.89.9
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि।
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम् ॥ ६.८९.९ ॥
యుద్ధ ముఖంలో ఈ పాపి రాక్షసుడు చంపబడితే, రావణుణ్ణి మినహాయించి అతని మిగిలిన సేన కూడా హతమైనట్లే.
6.89.10
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः।
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ ६.८९.१० ॥
వీరుడైన ప్రహస్తుడు హతమయ్యాడు; మహాబలుడైన నికుంభుడు, కుంభకర్ణుడు, కుంభుడు, రాత్రిచరుడైన ధూమ్రాక్షుడు కూడా హతులయ్యారు.
6.89.11
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः ॥ ६.८९.११ ॥
జంబుమాలి, మహామాలి, తీక్ష్ణవేగుడు, అశనిప్రభుడు, సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు, రాక్షసుడు వజ్రదంష్ట్రుడు కూడా హతులయ్యారు.
6.89.12
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च।
प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च ॥ ६.८९.१२ ॥
సంహ్రాది, వికటుడు, అరిఘ్నుడు, తపనుడు, మందుడు, ప్రఘాసుడు, ప్రఘసుడు, ప్రజంఘుడు, జంఘుడు కూడా హతులయ్యారు.
6.89.13
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्।
विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ६.८९.१३ ॥
అగ్నికేతుడు, దుర్ధర్షుడు, పరాక్రమశాలి రశ్మికేతుడు, విద్యుజ్జిహ్వుడు, ద్విజిహ్వుడు, సూర్యశత్రువు అనే రాక్షసులు.
6.89.14
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः।
कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.८९.१४ ॥
అకంపనుడు, సుపార్శ్వుడు, చక్రమాలి అనే రాక్షసులు; కంపనుడు, ఆ ఇద్దరు బలవంతులు దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు.
6.89.15
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्।
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ ६.८९.१५ ॥
ఈ అతిబలవంతులైన, శ్రేష్ఠులైన అనేక రాక్షసులను సంహరించి, బాహువులతో సముద్రాన్ని దాటి, గోష్పదమంత స్వల్ప దూరాన్ని త్వరగా దాటు.
6.89.16
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः।
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ ६.८९.१६ ॥
వానరులారా, మీలో మిగిలినవారు ఇంతమందే జయించబడాలి అని చెప్పి, బలగర్వితులైన రాక్షసులు అందరూ కలిసి వచ్చి హతులయ్యారు.
6.89.17
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम।
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम् ॥ ६.८९.१७ ॥
నా తండ్రి కుమారుని కుమారునికి (అంటే నా సోదరుని కుమారునికి) మరణం కలిగించడం తగదు; అయినా రాముని కోసం కరుణను విడిచిపెట్టి, నా సోదరుని కొడుకును నేను సంహరిస్తాను.
6.89.18
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति।
तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति ॥ ६.८९.१८ ॥
చంపాలనే కోరికగల నా కళ్లను కూడా కన్నీరు అడ్డుకుంటోంది; దానిని ఈ మహాబాహువు లక్ష్మణుడే శాంతింపజేస్తాడు.
6.89.20
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्।
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः।
ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः।
मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ ६.८९.२० ॥
వానరులు కలిసికట్టుగా అతని సమీపంలోని సేవకులను (రాక్షసులను) కొట్టారు. వానరేంద్రులు సంతోషించి తమ తోకలను ఊపారు. అప్పుడు పులులవంటి ఆ కపిశ్రేష్ఠులు మళ్ళీ మళ్ళీ గర్జిస్తూ, మేఘాలను చూసిన నెమళ్ళలాగా అనేక రకాల ధ్వనులు చేశారు.
6.89.21
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः।
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान् ॥ ६.८९.२१ ॥
జాంబవంతుడు కూడా తన సమూహంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు. వారు రాళ్లతో, గోళ్లతో, పళ్లతో రాక్షసులను కొట్టారు.
6.89.22
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः।
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः ॥ ६.८९.२२ ॥
ఋక్షాధిపతిని కొడుతున్న అతన్ని ఆ మహాబలులైన రాక్షసులు భయాన్ని వదిలి, అనేక రకాల ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టారు.
6.89.23
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः।
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ ६.८९.२३ ॥
బాణాలతో, పదునైన గొడ్డళ్లతో, పట్టిశాలతో, యష్టులతో, తోమరాలతో యుద్ధంలో రాక్షస సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తున్న జాంబవంతుని వారు కొట్టారు.
6.89.24
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ ६.८९.२४ ॥
వానరులకు, రాక్షసులకు మధ్య ఆ ఘర్షణ భీకరమైన కోలాహలంగా జరిగింది; కోపించిన దేవతలకు, అసురులకు మధ్య జరిగిన భయంకర మహాధ్వనిలా అది ఉంది.
6.89.25
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्।
स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः ॥ ६.८९.२५ ॥
హనుమంతుడు కూడా అత్యంత కోపోద్రిక్తుడై పర్వతం నుండి ఒక సాల వృక్షాన్ని పెకిలించాడు. ఆ మహామనస్కుడు లక్ష్మణుడిని తన వీపు నుండి స్వయంగా దింపాడు.
6.89.26
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः।
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली ॥ ६.८९.२६ ॥
అజేయుడైన ఇంద్రజిత్తు వేలాది రాక్షసులను సంహరించాడు. ఆ బలవంతుడు తన పినతండ్రితో భీకర యుద్ధం చేశాడు.
6.89.27
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत।
तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ ॥ ६.८९.२७ ॥
శత్రువీరులను సంహరించువాడు మళ్ళీ లక్ష్మణుని వైపు పరుగెత్తాడు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు — లక్ష్మణుడు, రాక్షసుడు — యుద్ధంలో తీవ్రంగా తలపడ్డారు.
6.89.28
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्।
अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ ॥ ६.८९.२८ ॥
బాణవర్షం కురిపిస్తూ ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు. ఆ మహాబలులు బాణజాలాలతో తరచూ తమను కనబడకుండా చేసుకున్నారు.
6.89.29
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ।
नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः ॥ ६.८९.२९ ॥
ఆ ఇద్దరూ వేగవంతులు; గ్రీష్మాంతంలో చంద్ర సూర్యులు మేఘాలతో కప్పబడినట్లు ఉన్నారు. విల్లు తీయడం, నారికి బాణం పెట్టడం, పట్టుకోవడం కనిపించలేదు.
6.89.30
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः।
न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ॥ ६.८९.३० ॥
బాణాల విడుదల, లాగడం, గురి పెట్టడం కనబడలేదు. పిడికిలి అమర్చడం, లక్ష్యంపై నిలపడం కనబడలేదు.
6.89.31
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्।
चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः ॥ ६.८९.३१ ॥
అక్కడ యుద్ధం చేస్తున్న వారిద్దరి చేతి నేర్పు వల్ల, విల్లు వేగంతో ప్రయోగించిన బాణజాలాలు మాత్రమే అన్ని వైపులా కనిపించాయి.
6.89.32
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे।
लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.८९.३२ ॥
ఆకాశం నిండిపోయినప్పుడు అక్కడ రూపాలు ఏవీ కనిపించలేదు. లక్ష్మణుడు రావణిని ఎదుర్కొన్నాడు, రావణి కూడా లక్ష్మణుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
6.89.33
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे।
ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः ॥ ६.८९.३३ ॥
వారిద్దరి పరస్పర యుద్ధంలో ఘోరమైన గందరగోళం ఏర్పడింది. వారిద్దరూ వేగంగా ప్రయోగించిన వాడి బాణాలతో (అంతా అస్తవ్యస్తమైంది).
6.89.34
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्।
तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः ॥ ६.८९.३४ ॥
ఆకాశం ఎడతెగకుండా చీకటితో కప్పబడినట్లయింది. వారిద్దరి వాడి వందలాది బాణాలు పడుతుండగా (చీకటి మరింత దట్టమైంది).
6.89.35
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः।
तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत् ॥ ६.८९.३५ ॥
దిశలు, ఉపదిశలు కూడా బాణాలతో నిండిపోయాయి. చీకటితో అన్నీ కప్పబడి అది అత్యంత భయంకరంగా ఉంది.
6.89.36
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै।
रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः ॥ ६.८९.३६ ॥
సహస్రాంశుడు (సూర్యుడు) అస్తమించి చీకటి కమ్ముకున్నప్పుడు, రక్త ప్రవాహాలు వేలాదిగా గొప్ప నదుల్లా ప్రవహించసాగాయి.
6.89.37
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्।
न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः ॥ ६.८९.३७ ॥
భయంకరమైన మాంసాహార ప్రాణులు తమ స్వరాలతో భీకర గర్జనలు చేశాయి. ఆ సమయంలో గాలి వీయలేదు, అగ్ని మండలేదు.
6.89.38
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः।
सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ ६.८९.३८ ॥
"లోకాలకు శుభం కలుగుగాక" అని ఆ మహర్షులు గొణుగుకున్నారు; అక్కడ బాధపడిన గంధర్వులు చారణులతో కలిసి చేరారు.
6.89.39
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्।
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ६.८९.३९ ॥
అప్పుడు సౌమిత్రి రాక్షససింహుని బంగారు ఆభరణాలు ధరించిన నల్లని నాలుగు గుర్రాలను నాలుగు బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.89.40
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च।
सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा ॥ ६.८९.४० ॥
తరువాత మరో భల్లంతో — పసుపు రంగు, పదునైన, పూర్తిగా లాగి వదిలిన, అందమైన రెక్కలు, ప్రకాశవంతమైన దానితో.
6.89.41
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः।
स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना ॥ ६.८९.४१ ॥
ఇంద్రుని వజ్రం వంటి, సారథి తిరుగుతుండగా — అరచేతి చప్పుడులా ప్రతిధ్వనించిన ఆ బాణ-వజ్రంతో అతడు (కొట్టాడు).
6.89.42
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्।
स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः ॥ ६.८९.४२ ॥
వేగంతో శ్రీమంతుడైన రాఘవుడు సారథి తలను శరీరం నుండి వేరుచేశాడు. అప్పుడు మహాతేజస్వి మందోదరీ కుమారుడు (మేఘనాదుడు) — సారథి హతుడవగా —
6.89.43
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्।
तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि ॥ ६.८९.४३ ॥
అతడే సారథ్యం చేశాడు, తరువాత ధనువును పట్టుకున్నాడు. యుద్ధంలో చూస్తున్నవారికి అక్కడ ఆ సారథ్యం అద్భుతంగా ఉంది.
6.89.44
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः।
धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान् ॥ ६.८९.४४ ॥
గుర్రాలపై చేతులు వ్యాపృతమై ఉన్న అతనిని అతడు పదునైన బాణాలతో గుచ్చాడు. తరువాత విల్లుపై (బాణాన్ని ఉంచి) మళ్లీ గుర్రాలపై బాణాలు వదిలాడు.
6.89.45
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्।
अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः ॥ ६.८९.४५ ॥
ఆ రంధ్రాలలో, భయం లేనివాడిలా తిరుగుతున్న అతడిని బాణాల ప్రవాహాలతో యుద్ధంలో సౌమిత్రి బాధించాడు — శీఘ్రంగా ఛేదించడంలో అత్యంత నేర్పరి అతడు.
6.89.46
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः।
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ ६.८९.४६ ॥
యుద్ధంలో సారథి చంపబడటం చూసిన రావణ కుమారుడు, యుద్ధోత్సాహాన్ని విడిచిపెట్టాడు; అతడు నిజంగా విషాదగ్రస్తుడయ్యాడు.
6.89.47
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः।
ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ ६.८९.४७ ॥
విషాదవదనుడైన ఆ రాక్షసుడిని చూసి వానర యూథపతులు అత్యంత సంతోషించి, లక్ష్మణుని గౌరవించారు.
6.89.48
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः।
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः ॥ ६.८९.४८ ॥
అప్పుడు ప్రమాథి, రభసుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు — ఈ నలుగురు వానర ప్రభువులు, సహించలేక, వేగంగా దూకారు.
6.89.49
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः।
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः ॥ ६.८९.४९ ॥
ఆ వానరులు, అత్యంత పరాక్రమవంతులు, భీకర శౌర్యం కలవారు, వేగంగా దూకి అతని నాలుగు ప్రధాన గుర్రాలపై పడ్డారు.
6.89.50
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः।
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ ६.८९.५० ॥
పర్వతాల వంటి ఆ వానరులు వాటిపై ఎక్కి నిలిచినప్పుడు, గుర్రాల ముఖాల నుండి స్పష్టంగా రక్తం కారింది.
6.89.51
ते हया मथिता भग्ना व्यसवो धरणीं गताः।
ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्।
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.८९.५१ ॥
ఆ గుర్రాలు నలిగి, విరిగి, ప్రాణం లేకుండా నేలపై పడ్డాయి. వారు ఆ గుర్రాలను చంపి, ఆ మహారథిని నలిపి, మళ్లీ వేగంగా ఎగిరి లక్ష్మణుని పక్కన నిలిచారు.
6.89.52
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथिः।
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः ॥ ६.८९.५२ ॥
గుర్రాలు చచ్చి సారథి నలిగిపోగా, ఆ రావణ కుమారుడు రథం నుండి దూకి బాణ వర్షం కురిపిస్తూ సౌమిత్రి వైపు పరుగెత్తాడు.
6.89.53
ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः
पदातिनं तं निहतैर्हयोत्तमैः।
सृजन्तमाजौ निशितान् शरोत्तमान्
भृशं तदा बाणगणैर्व्यदारयत् ॥ ६.८९.५३ ॥
అప్పుడు ఇంద్రునితో సమానుడైన ఆ లక్ష్మణుడు, ఉత్తమ గుర్రాలు చచ్చిన ఆ కాలినడక యోధుడిని, యుద్ధంలో వాడి అయిన ఉత్తమ బాణాలు వేస్తున్న అతడిని, బాణసమూహాలతో తీవ్రంగా చీల్చాడు.