വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ।
प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ ॥ ६.८९.१ ॥
അപ്പോൾ പോരാടുന്ന ആ രണ്ടുപേരെ, മനുഷ്യനെയും രാക്ഷസനെയും, കണ്ടു; മദം പിടിച്ച രണ്ട് ആനകളെപ്പോലെ അവർ പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഏറ്റുമുട്ടുകയായിരുന്നു.
6.89.2
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली।
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि ॥ ६.८९.२ ॥
അവർ ഇരുവരുടെയും യുദ്ധം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ശ്രേഷ്ഠമായ വില്ലേന്തിയ ബലവാനും ശൂരനുമായ ആ രാവണന്റെ സഹോദരൻ യുദ്ധമുഖത്ത് നിന്നു.
6.89.3
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान् ॥ ६.८९.३ ॥
അപ്പോൾ ഉറച്ചുനിന്ന് അവൻ തന്റെ മഹാധനുസ്സ് വലിച്ചുവലിച്ചു; മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുള്ള മഹാശരങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാർക്കുനേരെ തൊടുത്തു.
6.89.4
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः।
राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन् ॥ ६.८९.४ ॥
അഗ്നിസ്പർശമുള്ള ആ ശരങ്ങൾ ഏകാഗ്രമായി പതിച്ച്, വജ്രങ്ങൾ വലിയ പർവതങ്ങളെ തകർക്കുന്നതുപോലെ രാക്ഷസന്മാരെ ഓടിച്ചു.
6.89.5
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः।
चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः ॥ ६.८९.५ ॥
വിഭീഷണന്റെ ആ അനുചരന്മാരായ ശ്രേഷ്ഠരാക്ഷസന്മാരും ശൂലം, വാൾ, പട്ടിശം എന്നിവകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വീരരാക്ഷസന്മാരെ വെട്ടി.
6.89.6
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः।
बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः ॥ ६.८९.६ ॥
ആ രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിഭീഷണൻ, ധീരരായ ആനക്കുട്ടികളുടെ നടുവിലെ ഒരു ആനപോലെ തിളങ്ങി.
6.89.7
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्।
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः ॥ ६.८९.७ ॥
അപ്പോൾ രാക്ഷസവധത്തിൽ പ്രിയമുള്ള വാനരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, കാലമറിയുന്ന രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ യഥാസമയം ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
6.89.8
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः।
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः ॥ ६.८९.८ ॥
രാക്ഷസരാജാവിന്റെ അവസാന ആശ്രയമായി ഇവൻ മാത്രം നിൽക്കുന്നു; ഇതാണ് അവന്റെ ശേഷിക്കുന്ന സൈന്യം. വാനരശ്രേഷ്ഠരേ, നിങ്ങളെന്തിന് നിൽക്കുന്നു?
6.89.9
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि।
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम् ॥ ६.८९.९ ॥
യുദ്ധമുഖത്ത് ഈ പാപിയായ രാക്ഷസൻ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ, രാവണനെ ഒഴിവാക്കി അവന്റെ ശേഷിക്കുന്ന സൈന്യവും ഹതമായി.
6.89.10
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः।
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः ॥ ६.८९.१० ॥
വീരനായ പ്രഹസ്തൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; മഹാബലനായ നികുംഭനും, കുംഭകർണ്ണനും, കുംഭനും, രാത്രിചാരിയായ ധൂമ്രാക്ഷനും വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.89.11
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः ॥ ६.८९.११ ॥
ജംബുമാലി, മഹാമാലി, തീക്ഷ്ണവേഗൻ, അശനിപ്രഭൻ, സുപ്തഘ്നൻ, യജ്ഞകോപൻ, രാക്ഷസൻ വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവരും വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.89.12
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च।
प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च ॥ ६.८९.१२ ॥
സംഹ്രാദി, വികടൻ, അരിഘ്നൻ, തപനൻ, മന്ദൻ, പ്രഘാസൻ, പ്രഘസൻ, പ്രജംഘൻ, ജംഘൻ എന്നിവരും വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.89.13
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्।
विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ६.८९.१३ ॥
അഗ്നികേതു, ദുർധർഷൻ, വീര്യവാനായ രശ്മികേതു, വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ, ദ്വിജിഹ്വൻ, സൂര്യശത്രു എന്നീ രാക്ഷസന്മാർ.
6.89.14
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः।
कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.८९.१४ ॥
അകമ്പനൻ, സുപാർശ്വൻ, ചക്രമാലി എന്നീ രാക്ഷസന്മാർ; കമ്പനൻ, ആ ശക്തരായ ദേവാന്തകനും നരാന്തകനും.
6.89.15
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्।
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु ॥ ६.८९.१५ ॥
അതിബലവാന്മാരായ ഈ ഉത്തമരാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ച്, ഭുജബലത്താൽ കടൽ കടന്ന്, പശുവിന്റെ കുളമ്പടി മാത്രമുള്ള ദൂരം വേഗം ചാടിക്കടക്കൂ.
6.89.16
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः।
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः ॥ ६.८९.१६ ॥
വാനരന്മാരേ, നിങ്ങളിൽ ശേഷിക്കുന്നത് ഇത്രമാത്രമാണ് ജയിക്കേണ്ടത് എന്നു പറഞ്ഞ്, ബലഗർവ്വിതരായ രാക്ഷസന്മാർ ഒരുമിച്ചുവന്ന് എല്ലാവരും വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.89.17
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम।
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम् ॥ ६.८९.१७ ॥
എന്റെ പിതാവിന്റെ പുത്രന്റെ (അതായത് സഹോദരന്റെ) പുത്രന് മരണം വരുത്തുന്നത് ഉചിതമല്ല; എങ്കിലും രാമനുവേണ്ടി കാരുണ്യം വെടിഞ്ഞ് ഞാൻ സഹോദരപുത്രനെ വധിക്കും.
6.89.18
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति।
तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति ॥ ६.८९.१८ ॥
കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എന്റെ കണ്ണുകളെയും കണ്ണീർ തടയുന്നു; അതിനെ ഈ മഹാബാഹുവായ ലക്ഷ്മണൻതന്നെ ശാന്തമാക്കും.
6.89.20
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्।
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः।
ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः।
मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः ॥ ६.८९.२० ॥
വാനരന്മാർ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് അവന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭൃത്യന്മാരെ (രാക്ഷസന്മാരെ) ആക്രമിച്ചു. വാനരേന്ദ്രന്മാർ സന്തോഷിച്ച് വാലുകൾ ചുഴറ്റി. അപ്പോൾ കടുവകളെപ്പോലുള്ള ആ കപിശ്രേഷ്ഠന്മാർ വീണ്ടുംവീണ്ടും അലറിക്കൊണ്ട്, മേഘങ്ങളെ കണ്ട മയിലുകളെപ്പോലെ പലതരം ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി.
6.89.21
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः।
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान् ॥ ६.८९.२१ ॥
ജാംബവാനും തന്റെ സ്വന്തം കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അവർ കല്ലുകൾ കൊണ്ടും നഖങ്ങൾ കൊണ്ടും പല്ലുകൾ കൊണ്ടും രാക്ഷസന്മാരെ അടിച്ചു.
6.89.22
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः।
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः ॥ ६.८९.२२ ॥
ഋക്ഷാധിപനെ അടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെ ആ മഹാബലന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് പലതരം ആയുധങ്ങളോടെ വളഞ്ഞു.
6.89.23
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः।
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम् ॥ ६.८९.२३ ॥
അമ്പുകളും മൂർച്ചയുള്ള കോടാലികളും പട്ടിശങ്ങളും യഷ്ടികളും തോമരങ്ങളും കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസസേനയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ജാംബവാനെ അവർ അടിച്ചു.
6.89.24
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः ॥ ६.८९.२४ ॥
വാനരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കുമിടയിലെ ആ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഭയങ്കരമായ കോലാഹലമായി; കോപിച്ച ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കുമിടയിലെ ഭീകരമായ മഹാനാദം പോലെയായിരുന്നു അത്.
6.89.25
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्।
स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः ॥ ६.८९.२५ ॥
ഹനുമാനും അത്യന്തം കോപിച്ച് പർവതത്തിൽനിന്ന് ഒരു സാലവൃക്ഷം പിഴുതെടുത്തു. ആ മഹാമനസ്കൻ ലക്ഷ്മണനെ തന്റെ പുറത്തുനിന്ന് സ്വയം ഇറക്കിവെച്ചു.
6.89.26
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः।
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली ॥ ६.८९.२६ ॥
അജയ്യനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസരെ സംഹരിച്ചു. ആ ബലവാൻ തന്റെ പിതൃവ്യനോടു ഘോരയുദ്ധം ചെയ്തു.
6.89.27
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत।
तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ ॥ ६.८९.२७ ॥
ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ലക്ഷ്മണന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. അപ്പോൾ ആ രണ്ടു വീരന്മാർ — ലക്ഷ്മണനും രാക്ഷസനും — യുദ്ധത്തിൽ കടുത്തു പൊരുതി.
6.89.28
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्।
अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ ॥ ६.८९.२८ ॥
അമ്പുമഴ പെയ്യിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഇരുവരും പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു. ആ മഹാബലന്മാർ അമ്പുവലകൾകൊണ്ട് പലപ്പോഴും സ്വയം മറഞ്ഞു.
6.89.29
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ।
नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः ॥ ६.८९.२९ ॥
ആ ഇരുവരും വേഗമേറിയവർ; ഉഷ്ണകാലാന്ത്യത്തിൽ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ മേഘങ്ങളാൽ മറഞ്ഞതുപോലെ അവർ തോന്നി. വില്ലെടുക്കുന്നതും ഞാണിൽ അമ്പുതൊടുക്കുന്നതും വില്ലു പിടിക്കുന്നതും കാണാനായില്ല.
6.89.30
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः।
न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ॥ ६.८९.३० ॥
അമ്പുകൾ വിടുന്നതും വലിക്കുന്നതും ഉന്നം പിടിക്കുന്നതും കാണായില്ല. മുഷ്ടി ചേർക്കുന്നതും ലക്ഷ്യത്തിൽ നിർത്തുന്നതും കാണായില്ല.
6.89.31
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्।
चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः ॥ ६.८९.३१ ॥
അവിടെ പൊരുതുന്ന ആ രണ്ടുപേരുടെയും കൈവേഗത്താൽ വില്ലിന്റെ വേഗത്തിൽ തൊടുത്ത അമ്പുവലകൾ മാത്രം നാലുപാടും കാണപ്പെട്ടു.
6.89.32
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे।
लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.८९.३२ ॥
ആകാശം നിറഞ്ഞുമൂടിയപ്പോൾ അവിടെ രൂപങ്ങളൊന്നും കാണാനായില്ല. ലക്ഷ്മണൻ രാവണിയെയും രാവണി ലക്ഷ്മണനെയും എതിരിട്ടു.
6.89.33
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे।
ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः ॥ ६.८९.३३ ॥
അവർ ഇരുവരുടെയും പരസ്പര യുദ്ധത്തിൽ കഠിനമായ അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടായി. ഇരുവരും വേഗത്തിൽ തൊടുത്ത മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ (എല്ലാം അലങ്കോലമായി).
6.89.34
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्।
तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः ॥ ६.८९.३४ ॥
ആകാശം ഇടവിടാതെ ഇരുട്ടിനാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെയായി. ഇരുവരുടെയും മൂർച്ചയുള്ള നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ വീഴുമ്പോൾ (ഇരുട്ട് കൂടുതൽ ഘനമായി).
6.89.35
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः।
तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत् ॥ ६.८९.३५ ॥
ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും അമ്പുകളാൽ നിറഞ്ഞു. ഇരുട്ടാൽ എല്ലാം മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; അത് അത്യന്തം ഭീതിജനകമായിരുന്നു.
6.89.36
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै।
रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः ॥ ६.८९.३६ ॥
സഹസ്രാംശു (സൂര്യൻ) അസ്തമിച്ച് ഇരുട്ട് മൂടിയപ്പോൾ, രക്തപ്രവാഹങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് മഹാനദികളായി ഒഴുകാൻ തുടങ്ങി.
6.89.37
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्।
न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः ॥ ६.८९.३७ ॥
ഭയങ്കരരായ മാംസഭോജികൾ തങ്ങളുടെ ശബ്ദത്താൽ ഭീകരമായ ഗർജനങ്ങൾ മുഴക്കി. ആ സമയത്ത് കാറ്റ് വീശിയില്ല, തീ ജ്വലിച്ചതുമില്ല.
6.89.38
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः।
सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः ॥ ६.८९.३८ ॥
"ലോകങ്ങൾക്ക് ശുഭമുണ്ടാകട്ടെ" എന്ന് ആ മഹർഷിമാർ പിറുപിറുത്തു; ദുഃഖിതരായ ഗന്ധർവന്മാർ ചാരണന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ ഒന്നിച്ചുചേർന്നു.
6.89.39
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्।
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ६.८९.३९ ॥
അപ്പോൾ സൗമിത്രി രാക്ഷസസിംഹത്തിന്റെ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ കറുത്ത നാല് കുതിരകളെ നാല് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു.
6.89.40
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च।
सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा ॥ ६.८९.४० ॥
പിന്നെ മറ്റൊരു ഭല്ലത്താൽ — മഞ്ഞനിറമുള്ള, മൂർച്ചയേറിയ, പൂർണ്ണമായി വലിച്ചയച്ച, മനോഹര ചിറകുകളുള്ള, തേജസ്വിയായ അമ്പിനാൽ.
6.89.41
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः।
स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना ॥ ६.८९.४१ ॥
ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ, സാരഥി ചുറ്റിത്തിരിയുമ്പോൾ — കൈയടിശബ്ദംപോലെ മുഴങ്ങിയ ആ ബാണ-വജ്രത്താൽ അവൻ (പ്രഹരിച്ചു).
6.89.42
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्।
स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः ॥ ६.८९.४२ ॥
വേഗതയാൽ ശ്രീമാനായ രാഘവൻ സാരഥിയുടെ തല ശരീരത്തിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തി. അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ മന്ദോദരീപുത്രൻ (മേഘനാദൻ) — സാരഥി വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ —
6.89.43
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्।
तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि ॥ ६.८९.४३ ॥
അവൻതന്നെ സാരഥ്യം ചെയ്തു; പിന്നെ വില്ലെടുത്തു. യുദ്ധത്തിൽ കണ്ടുനിന്നവർക്ക് അവിടത്തെ ആ സാരഥ്യം അത്ഭുതമായിരുന്നു.
6.89.44
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः।
धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान् ॥ ६.८९.४४ ॥
കുതിരകളിൽ കൈകൾ തിരക്കിലായിരുന്ന അവനെ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു. പിന്നെ വില്ലിൽ (അമ്പ് തൊടുത്ത്) വീണ്ടും കുതിരകളുടെ നേരെ അമ്പുകൾ അയച്ചു.
6.89.45
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्।
अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः ॥ ६.८९.४५ ॥
ആ വിടവുകളിൽ, ഭയമില്ലാത്തവനെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നവനെ അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹങ്ങളാൽ യുദ്ധത്തിൽ സൗമിത്രി പീഡിപ്പിച്ചു — വേഗത്തിൽ മുറിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും സമർത്ഥൻ അവൻ.
6.89.46
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः।
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह ॥ ६.८९.४६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ട രാവണപുത്രൻ യുദ്ധോത്സാഹം ഉപേക്ഷിച്ചു; അവൻ സത്യമായും വിഷണ്ണനായി.
6.89.47
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः।
ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन् ॥ ६.८९.४७ ॥
വിഷണ്ണമുഖനായ ആ രാക്ഷസനെ കണ്ട് വാനരയൂഥപന്മാർ അതീവ സന്തുഷ്ടരായി; അവർ ലക്ഷ്മണനെ ബഹുമാനിച്ചു.
6.89.48
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः।
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः ॥ ६.८९.४८ ॥
അപ്പോൾ പ്രമാഥി, രഭസൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ — ഈ നാല് വാനര പ്രഭുക്കൾ, സഹിക്കാനാകാതെ, വേഗത്തിൽ കുതിച്ചു.
6.89.49
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः।
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः ॥ ६.८९.४९ ॥
ആ വാനരന്മാർ, അത്യന്തം വീര്യമുള്ളവരും ഭയങ്കര പരാക്രമികളും, വേഗത്തിൽ ചാടി അവന്റെ നാല് മുഖ്യ കുതിരകളുടെ മേൽ വീണു.
6.89.50
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः।
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत ॥ ६.८९.५० ॥
പർവതസമാനരായ ആ വാനരന്മാർ അവയുടെ മേൽ കയറി നിന്നപ്പോൾ, കുതിരകളുടെ വായിൽ നിന്ന് രക്തം വ്യക്തമായി ഒഴുകി.
6.89.51
ते हया मथिता भग्ना व्यसवो धरणीं गताः।
ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्।
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.८९.५१ ॥
ആ കുതിരകൾ ചതഞ്ഞരഞ്ഞ് ഒടിഞ്ഞ് ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. അവർ അവയെ കൊന്ന്, ആ മഹാരഥനെയും ചതച്ച്, വീണ്ടും വേഗത്തിൽ ചാടി ലക്ഷ്മണന്റെ അരികിൽ നിന്നു.
6.89.52
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथिः।
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः ॥ ६.८९.५२ ॥
കുതിരകൾ ചത്തുവീഴുകയും സാരഥി ചതഞ്ഞരയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ആ രാവണപുത്രൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് സൗമിത്രിക്കുനേരെ പാഞ്ഞടുത്തു.
6.89.53
ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः
पदातिनं तं निहतैर्हयोत्तमैः।
सृजन्तमाजौ निशितान् शरोत्तमान्
भृशं तदा बाणगणैर्व्यदारयत् ॥ ६.८९.५३ ॥
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രതുല്യനായ ആ ലക്ഷ്മണൻ, ഉത്തമാശ്വങ്ങൾ ഹതമായ ആ കാലാളിനെ, യുദ്ധത്തിൽ മൂർച്ചയേറിയ ശ്രേഷ്ഠ ശരങ്ങൾ തൊടുക്കുന്ന അവനെ, ശരസമൂഹങ്ങളാൽ കഠിനമായി പിളർത്തി.