ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शत्रुजेतारमाहवे ॥ ६.९१.१ ॥
ರಕ್ತದಿಂದ ತೋಯ್ದ ದೇಹವುಳ್ಳ ಶುಭಲಕ್ಷಣನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಜೇತನನ್ನು ಕೊಂದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
6.91.2
ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान्।
संनिपत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥ ६.९१.२ ॥
ಆಗ ಆ ವೀರನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಜಾಂಬವಂತ, ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಆ ಎಲ್ಲ ವನವಾಸಿಗಳ ಬಳಿ ಬಂದು.
6.91.3
आजगाम ततः शीघ्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥ ६.९१.३ ॥
ಆಗ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ರಾಘವ (ರಾಮ) ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು; ವಿಭೀಷಣ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು.
6.91.4
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा ॥ ६.९१.४ ॥
ಆಗ ರಾಮನ ಬಳಿ ಬಂದು ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಇಂದ್ರನ ತಮ್ಮ (ವಿಷ್ಣು) ಇಂದ್ರನ ಬಳಿ ನಿಂತಂತೆ ಅಣ್ಣನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.
6.91.5
निष्टनन्निव चागत्य राघवाय महात्मने।
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥ ६.९१.५ ॥
ನರಳುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ಆ ವೀರನು ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವನಿಗೆ ಇಂದ್ರಜಿತನ ಭಯಂಕರ ವಧೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು.
6.91.6
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ॥ ६.९१.६ ॥
ರಾವಣನ ಮಗನ ತಲೆಯನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಗ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
6.91.7
श्रुत्वैव तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९१.७ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಇಂದ್ರಜಿತುವಿನ ವಧೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹಾವೀರ್ಯನಾದ ರಾಮನು ಅತುಲ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
6.91.8
साधु लक्ष्मण तुष्टोऽस्मि कर्म चासुकरं कृतम्।
रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥ ६.९१.८ ॥
ಸಾಧು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ! ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ರಾವಣನ ಮಗನ ನಾಶದಿಂದ ಜಯ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ತಿಳಿ.
6.91.9
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं कीर्तिवर्धनम्।
लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥ ६.९१.९ ॥
ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ರಾಮನು ಕೀರ್ತಿವರ್ಧನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತಲೆಯನ್ನು ಮೂಸಿ, ನಾಚಿದವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡನು.
6.91.10
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।
भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनः पुनरुदैक्षत ॥ ६.९१.१० ॥
ಅವನನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ, ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಪ್ರೀತಿಯ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ರಾಮನು ಪದೇ ಪದೇ ನೋಡಿದನು.
6.91.11
शल्यसम्पीडितं शस्तं निःश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।
रामस्तु दुःखसंतप्तं तं तु निःश्वासपीडितम् ॥ ६.९१.११ ॥
ಬಾಣದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಗಾಯಗೊಂಡು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮನು ದುಃಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದನು; ಅವನೂ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು.
6.91.12
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वास्य पुरुषर्षभः ॥ ६.९१.१२ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂಸಿ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ತ್ವರೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
6.91.13
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।
अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि ॥ ६.९१.१३ ॥
ಇಂದು ಮಗ ಹತನಾದುದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನೂ ಹತನಾದನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದವನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ಕಾರ್ಯವು ನೆರವೇರಿದೆ.
6.91.14
अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि।
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे ॥ ६.९१.१४ ॥
ಇಂದು ನಾನು ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆ ದುರಾತ್ಮ, ಕ್ರೂರ ರಾವಣನು ಹತನಾದುದರಿಂದ, ವೀರನೇ, ಅದೃಷ್ಟವಶದಿಂದ ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.
6.91.15
छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यपाश्रयः।
विभीषणहनूमद्भ्यां कृतं कर्म महद् रणे ॥ ६.९१.१५ ॥
ಅವನ ಬಲಗೈ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯವಾಗಿತ್ತು. ವಿಭೀಷಣ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
6.91.16
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथंचिद् विनिपातितः।
निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः ॥ ६.९१.१६ ॥
ಮೂರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೋ ಆ ವೀರನು ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಇಂದು ನಾನು ಶತ್ರುರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ರಾವಣನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೊರಬರುವನು.
6.91.17
बलव्यूहेन महता निर्यास्यति हि रावणः।
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ॥ ६.९१.१७ ॥
ದೊಡ್ಡ ಸೇನಾವ್ಯೂಹದೊಂದಿಗೆ ರಾವಣನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೊರಬರುವನು; ಮಗನು ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಮಹಾ ಸೇನಾವ್ಯೂಹದೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಬರುವನು.
6.91.18
तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ॥ ६.९१.१८ ॥
ಮಗನ ವಧೆಯಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯನ್ನು, ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಆ ಅಜೇಯನನ್ನು ನಾನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು.
6.91.19
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।
न दुष्प्रापा हते तस्मिन् शक्रजेतरि चाहवे ॥ ६.९१.१९ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನಿನ್ನಂತಹ ರಕ್ಷಕನಿದ್ದಾಗ ಸೀತೆಯೂ ಭೂಮಿಯೂ ನನಗೆ ದುರ್ಲಭವಲ್ಲ; ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾದ ಮೇಲೂ ಹಾಗೆಯೇ.
6.91.20
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ ६.९१.२० ॥
ರಾಘವ ರಾಮನು ತಮ್ಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸುಷೇಣನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
6.91.21
विशल्योऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ॥ ६.९१.२१ ॥
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಮಿತ್ರವತ್ಸಲ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಬಾಣದ ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಸ್ಥನಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡು.
6.91.22
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।
ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ॥ ६.९१.२२ ॥
ಮರಗಳಿಂದ ಹೋರಾಡುವ ಋಕ್ಷ-ವಾನರ ಸೈನ್ಯದ ಶೂರರೊಂದಿಗೆ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣನೂ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲಿ.
6.91.23
ये चाप्यन्येऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।
तेऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्ते सुखिनस्त्वया ॥ ६.९१.२३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಇತರರು, ಬಾಣದ ಮುಳ್ಳು ಇರುವವರು, ಗಾಯಗೊಂಡವರು ಕೂಡ ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸುಖಿಗಳಾಗಲಿ.
6.91.24
एवमुक्तः स रामेण महात्मा हरियूथपः।
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम् ॥ ६.९१.२४ ॥
ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಾನರ ಯೂಥಪತಿ ಸುಷೇಣನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಪರಮೌಷಧವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
6.91.25
स तस्य गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।
तदा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ॥ ६.९१.२५ ॥
ಅದರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಬಾಣರಹಿತನಾದನು. ಆಗ ನೋವು ನಿಂತು, ಗಾಯಗಳು ಒಣಗಿದವು.
6.91.26
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सामकरोत् तदा ॥ ६.९१.२६ ॥
ರಾಘವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಿಭೀಷಣ ಮೊದಲಾದ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಾನರರಿಗೂ ಆಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
6.91.27
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतक्लमः।
सौमित्रिर्मुमुदे तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥ ६.९१.२७ ॥
ಆಗ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಬಾಣ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಆಯಾಸ ನೀಗಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಬಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸಿದನು.
6.91.28
तदैव रामः प्लवगाधिपस्तथा
विभीषणश्चर्क्षपतिश्च वीर्यवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं
मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥ ६.९१.२८ ॥
ಆಗ ರಾಮ, ವಾನರಾಧಿಪತಿ, ಪರಾಕ್ರಮಿ ಋಕ್ಷಪತಿ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣ ಸೌಮಿತ್ರಿ ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ ಎದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹರ್ಷಗೊಂಡರು.
6.91.29
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य
सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।
बभूव हृष्टो युधि वानरेन्द्रो
निशम्य तं शक्रजितं निपातितम् ॥ ६.९१.२९ ॥
ಮಹಾತ್ಮ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅತಿ ಕಷ್ಟಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಬಿದ್ದನೆಂದು ಕೇಳಿ ವಾನರೇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು.