ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शत्रुजेतारमाहवे ॥ ६.९१.१ ॥
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଶରୀର ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଜେତାକୁ ବଧ କରି ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
6.91.2
ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान्।
संनिपत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥ ६.९१.२ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଜାମ୍ବବାନ, ହନୁମାନ ଏବଂ ସେହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ।
6.91.3
आजगाम ततः शीघ्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥ ६.९१.३ ॥
ତା'ପରେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାଘବ (ରାମ) ଥିଲେ; ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
6.91.4
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा ॥ ६.९१.४ ॥
ତା'ପରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ପ୍ରଣାମ କରି ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାନ ଭାଇ (ବିଷ୍ଣୁ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି।
6.91.5
निष्टनन्निव चागत्य राघवाय महात्मने।
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥ ६.९१.५ ॥
ଯେପରି କରାହୁ କରାହୁ ଆସି ସେହି ବୀର ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବଧର କଥା କହିଲେ।
6.91.6
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ॥ ६.९१.६ ॥
ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କ ମସ୍ତକ ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଛେଦନ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ସେତେବେଳେ ହର୍ଷିତ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
6.91.7
श्रुत्वैव तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९१.७ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ରାମ ଅତୁଳ ହର୍ଷ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.91.8
साधु लक्ष्मण तुष्टोऽस्मि कर्म चासुकरं कृतम्।
रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥ ६.९१.८ ॥
ଭଲ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୁମେ ଅସାଧ୍ୟ କର୍ମ କରିଛ। ରାବଣ-ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶରେ ବିଜୟ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣ।
6.91.9
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं कीर्तिवर्धनम्।
लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥ ६.९१.९ ॥
ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ରାମ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କଲେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବଳପୂର୍ବକ କୋଳରେ ବସାଇଲେ।
6.91.10
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।
भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनः पुनरुदैक्षत ॥ ६.९१.१० ॥
ତାଙ୍କୁ କୋଳରେ ବସାଇ, ଦୃଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହମୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ବାରମ୍ବାର ଚାହିଁଲେ।
6.91.11
शल्यसम्पीडितं शस्तं निःश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।
रामस्तु दुःखसंतप्तं तं तु निःश्वासपीडितम् ॥ ६.९१.११ ॥
ଶରରେ ପୀଡ଼ିତ, ଆହତ, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ୱାସରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ।
6.91.12
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वास्य पुरुषर्षभः ॥ ६.९१.१२ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମସ୍ତକ ପୁଣି ଆଘ୍ରାଣ ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.91.13
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।
अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि ॥ ६.९१.१३ ॥
ଆଜି ପୁତ୍ର ନିହତ ହେବାରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
6.91.14
अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि।
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे ॥ ६.९१.१४ ॥
ଆଜି ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି; ସେହି ଦୁରାତ୍ମା, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ରାବଣ ନିହତ ହେବାରୁ, ହେ ବୀର, ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା କରିଛ।
6.91.15
छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यपाश्रयः।
विभीषणहनूमद्भ्यां कृतं कर्म महद् रणे ॥ ६.९१.१५ ॥
ତା'ର ଡାହାଣ ବାହୁ ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି, କାରଣ ତାହା ହିଁ ତା'ର ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା। ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହତ୍କର୍ମ କରିଛନ୍ତି।
6.91.16
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथंचिद् विनिपातितः।
निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः ॥ ६.९१.१६ ॥
ତିନି ଦିନ-ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟରେ, କୌଣସିମତେ ସେହି ବୀର ପତିତ ହୋଇଛି। ଆଜି ମୁଁ ଶତ୍ରୁହୀନ କରାଯାଇଛି; ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ ବାହାରିବ।
6.91.17
बलव्यूहेन महता निर्यास्यति हि रावणः।
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ॥ ६.९१.१७ ॥
ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବ୍ୟୂହ ସହ ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ ବାହାରିବ; ପୁତ୍ର ପତିତ ହୋଇଛି ଶୁଣି, ସେ ମହାନ ସୈନ୍ୟବ୍ୟୂହରେ ଆସିବ।
6.91.18
तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ॥ ६.९१.१८ ॥
ପୁତ୍ରବଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ବାହାରୁଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସାଧିପତିକୁ, ମହାନ ସୈନ୍ୟରେ ଘେରି, ମୁଁ ସେହି ଦୁର୍ଜୟଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
6.91.19
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।
न दुष्प्रापा हते तस्मिन् शक्रजेतरि चाहवे ॥ ६.९१.१९ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ପରି ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ସୀତା ଓ ପୃଥିବୀ ମୋ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
6.91.20
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ ६.९१.२० ॥
ରାଘବ ରାମ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସୁଷେଣଙ୍କୁ କହି ଏହା କହିଲେ।
6.91.21
विशल्योऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ॥ ६.९१.२१ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମିତ୍ରବତ୍ସଳ ସୌମିତ୍ରି ବାଣର ଶଲ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହେବା ପରି ତୁମେ ଚିକିତ୍ସା କର।
6.91.22
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।
ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ॥ ६.९१.२२ ॥
ଗଛରେ ଯୁଦ୍ଧକରୁଥିବା ଋକ୍ଷ-ବାନର ସେନାର ଶୂରମାନଙ୍କ ସହିତ ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଶଲ୍ୟମୁକ୍ତ କରାଯାଉ।
6.91.23
ये चाप्यन्येऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।
तेऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्ते सुखिनस्त्वया ॥ ६.९१.२३ ॥
ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ଶଲ୍ୟବିଦ୍ଧ ଓ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନ ସହ ସୁଖୀ କରାଯାଉନ୍ତୁ।
6.91.24
एवमुक्तः स रामेण महात्मा हरियूथपः।
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम् ॥ ६.९१.२४ ॥
ରାମଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ମହାତ୍ମା ବାନରଯୂଥପତି ସୁଷେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନାସିକା ଦ୍ୱାରା ପରମ ଔଷଧ ଦେଲେ।
6.91.25
स तस्य गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।
तदा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ॥ ६.९१.२५ ॥
ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ବାଣମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହେଲା ଓ କ୍ଷତ ଶୁଖିଗଲା।
6.91.26
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सामकरोत् तदा ॥ ६.९१.२६ ॥
ରାଘବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେତେବେଳେ ବିଭୀଷଣ ପ୍ରମୁଖ ସୁହୃଦ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଗଲା।
6.91.27
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतक्लमः।
सौमित्रिर्मुमुदे तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥ ६.९१.२७ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି, ବାଣ ବାହାର ହୋଇ, କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୌମିତ୍ରି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
6.91.28
तदैव रामः प्लवगाधिपस्तथा
विभीषणश्चर्क्षपतिश्च वीर्यवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं
मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥ ६.९१.२८ ॥
ସେତେବେଳେ ରାମ, ବାନରାଧିପତି, ପରାକ୍ରମୀ ଋକ୍ଷପତି ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ରୋଗମୁକ୍ତ ଉଠିବାର ଦେଖି ସୈନ୍ୟ ସହିତ ବହୁକ୍ଷଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
6.91.29
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य
सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।
बभूव हृष्टो युधि वानरेन्द्रो
निशम्य तं शक्रजितं निपातितम् ॥ ६.९१.२९ ॥
ମହାତ୍ମା ଦାଶରଥି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କର୍ମର ସମ୍ମାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନିପାତିତ ହୋଇଛି ଶୁଣି ବାନରେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।