വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शत्रुजेतारमाहवे ॥ ६.९१.१ ॥
രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരവും ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുജേതാവിനെ വധിച്ച് സന്തുഷ്ടനായി.
6.91.2
ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान्।
संनिपत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥ ६.९१.२ ॥
പിന്നെ ആ വീരനും മഹാതേജസ്വിയുമായവൻ ജാംബവാനെയും ഹനുമാനെയും ആ വനവാസികളെയെല്ലാം സമീപിച്ച്.
6.91.3
आजगाम ततः शीघ्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥ ६.९१.३ ॥
പിന്നെ വേഗം സുഗ്രീവനും രാഘവനും (രാമൻ) ഉള്ളിടത്തേക്ക് വന്നു; വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും താങ്ങിപ്പിടിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ.
6.91.4
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा ॥ ६.९१.४ ॥
പിന്നെ രാമനെ സമീപിച്ച് സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) വണങ്ങി, ഇന്ദ്രന്റെ അനുജനായ (വിഷ്ണു) ഇന്ദ്രനരികിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ അരികിൽ നിന്നു.
6.91.5
निष्टनन्निव चागत्य राघवाय महात्मने।
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥ ६.९१.५ ॥
ഞരങ്ങിക്കൊണ്ടെന്നപോലെ വന്ന്, ആ വീരൻ മഹാത്മാവായ രാഘവനോട് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ വധം അറിയിച്ചു.
6.91.6
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ॥ ६.९१.६ ॥
രാവണപുത്രന്റെ തല മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ വെട്ടിയെന്ന് സന്തുഷ്ടനായ വിഭീഷണൻ രാമനെ അറിയിച്ചു.
6.91.7
श्रुत्वैव तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९१.७ ॥
ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിച്ചു എന്നു കേട്ട മഹാവീര്യനായ രാമൻ അതുല്യമായ സന്തോഷം നേടി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.91.8
साधु लक्ष्मण तुष्टोऽस्मि कर्म चासुकरं कृतम्।
रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥ ६.९१.८ ॥
നന്നായി, ലക്ഷ്മണാ! ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; നീ ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്തു. രാവണപുത്രന്റെ നാശത്താൽ വിജയം നേടി എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.
6.91.9
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं कीर्तिवर्धनम्।
लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥ ६.९१.९ ॥
വീര്യവാനായ രാമൻ കീർത്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന്റെ ശിരസ്സിൽ മുകർന്നു; ലജ്ജിച്ചു നിന്ന അവനെ സ്നേഹത്താൽ ബലമായി മടിയിൽ ഇരുത്തി.
6.91.10
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।
भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनः पुनरुदैक्षत ॥ ६.९१.१० ॥
അവനെ മടിയിലിരുത്തി, ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത്, സ്നേഹമുള്ള അനുജൻ ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി.
6.91.11
शल्यसम्पीडितं शस्तं निःश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।
रामस्तु दुःखसंतप्तं तं तु निःश्वासपीडितम् ॥ ६.९१.११ ॥
അമ്പുകൊണ്ട് വേദനിച്ച്, മുറിവേറ്റ്, നെടുവീർപ്പിടുന്ന ലക്ഷ്മണനെക്കണ്ട് രാമൻ ദുഃഖത്താൽ തപിച്ചു; അവനും നെടുവീർപ്പാൽ പീഡിതനായി.
6.91.12
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वास्य पुरुषर्षभः ॥ ६.९१.१२ ॥
ലക്ഷ്മണന്റെ ശിരസ്സിൽ വീണ്ടും മുകർന്ന്, സ്പർശിച്ച്, വേഗത്തിൽ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.91.13
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।
अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि ॥ ६.९१.१३ ॥
ഇന്ന് പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ രാവണനും വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ദുഷ്കരകർമ്മം ചെയ്തവനാൽ പരമമംഗളകരമായ കർമ്മം നിർവഹിക്കപ്പെട്ടു.
6.91.14
अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि।
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे ॥ ६.९१.१४ ॥
ഇന്ന് ഞാൻ ശത്രുവിന്മേൽ വിജയിയായി; ആ ദുരാത്മാവും ക്രൂരനുമായ രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, വീരാ, ഭാഗ്യവശാൽ നീ യുദ്ധത്തിൽ ഇത് ചെയ്തു.
6.91.15
छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यपाश्रयः।
विभीषणहनूमद्भ्यां कृतं कर्म महद् रणे ॥ ६.९१.१५ ॥
അവന്റെ വലതുകരം മുറിക്കപ്പെട്ടു; അതാണ് അവന്റെ ആശ്രയം. വിഭീഷണനും ഹനുമാനും യുദ്ധത്തിൽ മഹത്തായ കർമ്മം ചെയ്തു.
6.91.16
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथंचिद् विनिपातितः।
निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः ॥ ६.९१.१६ ॥
മൂന്നു പകലും രാത്രിയും കൊണ്ട്, എങ്ങനെയോ ആ വീരൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. ഇന്ന് ഞാൻ ശത്രുവില്ലാത്തവനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രാവണൻ തീർച്ചയായും പുറത്തുവരും.
6.91.17
बलव्यूहेन महता निर्यास्यति हि रावणः।
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ॥ ६.९१.१७ ॥
വലിയ സൈന്യവ്യൂഹവുമായി രാവണൻ തീർച്ചയായും പുറത്തുവരും; പുത്രൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട് അവൻ വലിയ സൈന്യവ്യൂഹത്തോടെ വരും.
6.91.18
तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ॥ ६.९१.१८ ॥
പുത്രവധത്താൽ സന്തപ്തനായി പുറത്തുവരുന്ന ആ രാക്ഷസാധിപനെ, വലിയ സൈന്യത്താൽ വളഞ്ഞ്, ആ അജയ്യനെ ഞാൻ വധിക്കും.
6.91.19
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।
न दुष्प्रापा हते तस्मिन् शक्रजेतरि चाहवे ॥ ६.९१.१९ ॥
ലക്ഷ്മണാ, നിന്നെപ്പോലൊരു രക്ഷകനുള്ളപ്പോൾ സീതയും ഭൂമിയും എനിക്ക് ദുർലഭമല്ല; ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷവും അതുപോലെതന്നെ.
6.91.20
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ ६.९१.२० ॥
രാഘവനായ രാമൻ സഹോദരനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്ത ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ സുഷേണനോട് സംസാരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
6.91.21
विशल्योऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ॥ ६.९१.२१ ॥
മഹാപ്രാജ്ഞാ, മിത്രവത്സലനായ സൗമിത്രി അമ്പിന്റെ മുനയില്ലാതെ പൂർണ്ണ സ്വസ്ഥനാകുംവിധം നീ ചികിത്സിക്കുക.
6.91.22
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।
ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ॥ ६.९१.२२ ॥
മരങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഋക്ഷ-വാനര സൈന്യത്തിലെ ശൂരന്മാരോടൊപ്പം സൗമിത്രിയും വിഭീഷണനും വേഗം അമ്പിന്റെ മുനയില്ലാതെയാക്കപ്പെടട്ടെ.
6.91.23
ये चाप्यन्येऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।
तेऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्ते सुखिनस्त्वया ॥ ६.९१.२३ ॥
ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന മറ്റുള്ളവരും, അമ്പിന്റെ മുനയുള്ളവരും മുറിവേറ്റവരും, അവരെല്ലാവരും നിന്നാൽ ശ്രദ്ധയോടെ സുഖിതരാക്കപ്പെടട്ടെ.
6.91.24
एवमुक्तः स रामेण महात्मा हरियूथपः।
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम् ॥ ६.९१.२४ ॥
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വാനരയൂഥപതി സുഷേണൻ ലക്ഷ്മണന് മൂക്കിലൂടെ പരമൗഷധം നൽകി.
6.91.25
स तस्य गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।
तदा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ॥ ६.९१.२५ ॥
അതിന്റെ ഗന്ധം മണത്തപ്പോൾ അവൻ അമ്പില്ലാത്തവനായി. അപ്പോൾ വേദന മാറി, മുറിവുകൾ ഉണങ്ങി.
6.91.26
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सामकरोत् तदा ॥ ६.९१.२६ ॥
രാഘവന്റെ കല്പനപ്രകാരം വിഭീഷണൻ മുതലായ സുഹൃത്തുക്കൾക്കും എല്ലാ പ്രധാന വാനരന്മാർക്കും അപ്പോൾ ചികിത്സ നൽകി.
6.91.27
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतक्लमः।
सौमित्रिर्मुमुदे तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥ ६.९१.२७ ॥
പിന്നെ സ്വാഭാവികാവസ്ഥയിലെത്തിയ സൗമിത്രി, അമ്പ് നീക്കപ്പെട്ടവനായി, ക്ഷീണം മാറി, ഒരു നിമിഷത്തിൽ പനി വിട്ട് അവിടെ സന്തോഷിച്ചു.
6.91.28
तदैव रामः प्लवगाधिपस्तथा
विभीषणश्चर्क्षपतिश्च वीर्यवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं
मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥ ६.९१.२८ ॥
അപ്പോൾ രാമനും വാനരാധിപനും വീര്യവാനായ ഋക്ഷപതിയും വിഭീഷണനും സൗമിത്രി രോഗമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റതു കണ്ട് സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഏറെ നേരം സന്തോഷിച്ചു.
6.91.29
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य
सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।
बभूव हृष्टो युधि वानरेन्द्रो
निशम्य तं शक्रजितं निपातितम् ॥ ६.९१.२९ ॥
മഹാത്മാവായ ദാശരഥി രാമൻ ലക്ഷ്മണന്റെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മത്തെ ആദരിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്ത് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട് വാനരേന്ദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു.