వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शत्रुजेतारमाहवे ॥ ६.९१.१ ॥
రక్తంతో తడిసిన శరీరం కలిగిన శుభలక్షణుడైన లక్ష్మణుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించే అతడిని చంపి సంతోషించాడు.
6.91.2
ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान्।
संनिपत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥ ६.९१.२ ॥
అప్పుడు ఆ పరాక్రమశాలి, మహాతేజస్వి జాంబవంతుని, హనుమంతుని, ఆ వనవాసులందరినీ సమీపించి.
6.91.3
आजगाम ततः शीघ्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥ ६.९१.३ ॥
అప్పుడు త్వరగా సుగ్రీవుడు, రాఘవుడు (రాముడు) ఉన్న చోటికి వచ్చాడు; విభీషణుని, హనుమంతుని ఆధరించి లక్ష్మణుడు.
6.91.4
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा ॥ ६.९१.४ ॥
అప్పుడు రాముని సమీపించి, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) నమస్కరించి, ఇంద్రుని తమ్ముడు (విష్ణువు) ఇంద్రుని సమీపంలో ఉన్నట్లు సోదరుని దగ్గర నిలిచాడు.
6.91.5
निष्टनन्निव चागत्य राघवाय महात्मने।
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥ ६.९१.५ ॥
మూలుగుతున్నట్లు వచ్చి, ఆ వీరుడు మహాత్ముడైన రాఘవునికి ఇంద్రజిత్తు యొక్క భయంకర వధను తెలియజేశాడు.
6.91.6
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ॥ ६.९१.६ ॥
రావణుని కుమారుని శిరస్సు మహాత్ముడైన లక్ష్మణునిచే ఖండించబడింది; ఆ సమయంలో సంతోషించిన విభీషణుడు దానిని రాముడికి తెలియజేశాడు.
6.91.7
श्रुत्वैव तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९१.७ ॥
లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును సంహరించాడని విని, మహావీర్యుడైన రాముడు అపరిమితమైన ఆనందం పొంది ఈ మాటలు పలికాడు.
6.91.8
साधु लक्ष्मण तुष्टोऽस्मि कर्म चासुकरं कृतम्।
रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥ ६.९१.८ ॥
బాగు, లక్ష్మణా! నేను సంతోషించాను; నీవు చేయరాని పని చేశావు. రావణుని కుమారుని నాశనంతో విజయం లభించిందని తెలుసుకో.
6.91.9
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं कीर्तिवर्धनम्।
लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥ ६.९१.९ ॥
వీర్యవంతుడైన రాముడు, కీర్తిని పెంచే లక్ష్మణుని తలను ముద్దాడి, సిగ్గుపడుతున్న అతనిని ప్రేమతో బలవంతంగా తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు.
6.91.10
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।
भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनः पुनरुदैक्षत ॥ ६.९१.१० ॥
అతనిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టి, గట్టిగా కౌగిలించుకుని, తమ్ముడైన స్నేహపూర్వక లక్ష్మణుని రాముడు మళ్లీ మళ్లీ చూశాడు.
6.91.11
शल्यसम्पीडितं शस्तं निःश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।
रामस्तु दुःखसंतप्तं तं तु निःश्वासपीडितम् ॥ ६.९१.११ ॥
బాణంతో బాధపడి, గాయపడి నిట్టూర్పులు విడుస్తున్న లక్ష్మణుని చూసి రాముడు దుఃఖంతో తపించిపోయాడు; అతడూ నిట్టూర్పులతో పీడితుడయ్యాడు.
6.91.12
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वास्य पुरुषर्षभः ॥ ६.९१.१२ ॥
లక్ష్మణుని తలను మళ్లీ ముద్దాడి, స్పృశించి, వేగంగా అతనిని ఓదార్చి, పురుషోత్తముడైన రాముడు ఈ మాటలు పలికాడు.
6.91.13
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।
अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि ॥ ६.९१.१३ ॥
ఈ రోజు కుమారుడు చంపబడడంతో యుద్ధంలో రావణుడు కూడా హతుడయ్యాడని నేను భావిస్తున్నాను; దుష్కర కర్మ చేసినవాని వలన పరమ మంగళకర కార్యం సాధించబడింది.
6.91.14
अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि।
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे ॥ ६.९१.१४ ॥
ఈ రోజు నేను శత్రువుపై విజయం పొందినవాడనయ్యాను; ఆ దుష్టబుద్ధి, క్రూరుడైన రావణుడు హతుడైనందున, వీరా, అదృష్టవశాత్తు నీవు యుద్ధంలో ఇది చేశావు.
6.91.15
छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यपाश्रयः।
विभीषणहनूमद्भ्यां कृतं कर्म महद् रणे ॥ ६.९१.१५ ॥
అతని కుడి భుజం తెగిపోయింది; అదే అతనికి ఆధారం. విభీషణుడు, హనుమంతుడు యుద్ధంలో గొప్ప కార్యాన్ని చేశారు.
6.91.16
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथंचिद् विनिपातितः।
निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः ॥ ६.९१.१६ ॥
మూడు రోజులు రాత్రింబగళ్ళు, ఏదోవిధంగా ఆ వీరుడు కూలదోయబడ్డాడు. ఈ రోజు నేను శత్రువులేనివాడను చేయబడ్డాను; రావణుడు నిశ్చయంగా బయటకు వస్తాడు.
6.91.17
बलव्यूहेन महता निर्यास्यति हि रावणः।
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ॥ ६.९१.१७ ॥
పెద్ద సైన్యవ్యూహంతో రావణుడు నిశ్చయంగా బయటకు వస్తాడు; కుమారుడు కూలబడ్డాడని విని, మహా సైన్య వ్యూహంతో అతడు వస్తాడు.
6.91.18
तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ॥ ६.९१.१८ ॥
కుమారుని వధతో దుఃఖించి బయటకు వస్తున్న ఆ రాక్షసాధిపతిని, మహా సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, ఆ అజేయుడిని నేను సంహరిస్తాను.
6.91.19
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।
न दुष्प्रापा हते तस्मिन् शक्रजेतरि चाहवे ॥ ६.९१.१९ ॥
లక్ష్మణా, నీవంటి రక్షకుడు ఉండగా సీతయు భూమియు నాకు దుర్లభం కావు; ఇంద్రజిత్తు యుద్ధంలో హతుడైన తర్వాత కూడా అదే.
6.91.20
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ ६.९१.२० ॥
రాఘవుడైన రాముడు తమ్ముడిని ఓదార్చి, కౌగిలించుకొని, సంతోషంతో సుషేణుడితో మాట్లాడి ఇలా అన్నాడు.
6.91.21
विशल्योऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ॥ ६.९१.२१ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, మిత్రులపై ప్రేమగల సౌమిత్రి బాణశల్యం తొలగి పూర్తిగా స్వస్థుడయ్యేలా నీవు చికిత్స చెయ్యి.
6.91.22
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।
ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ॥ ६.९१.२२ ॥
చెట్లతో యుద్ధం చేసే ఋక్ష-వానర సైన్యంలోని శూరులతో పాటు సౌమిత్రి, విభీషణుడు కూడా త్వరగా బాణశల్యరహితులుగా చేయబడాలి.
6.91.23
ये चाप्यन्येऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।
तेऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्ते सुखिनस्त्वया ॥ ६.९१.२३ ॥
ఇక్కడ యుద్ధం చేస్తున్న ఇతరులు, బాణశల్యాలు ఉన్నవారు, గాయపడినవారు కూడా, వారందరూ నీ ప్రయత్నంతో సుఖవంతులుగా చేయబడాలి.
6.91.24
एवमुक्तः स रामेण महात्मा हरियूथपः।
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम् ॥ ६.९१.२४ ॥
రాముడు ఇలా చెప్పగా, మహాత్ముడైన వానర యూథపతి సుషేణుడు లక్ష్మణుడికి ముక్కు ద్వారా పరమౌషధాన్ని ఇచ్చాడు.
6.91.25
स तस्य गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।
तदा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ॥ ६.९१.२५ ॥
దాని సువాసనను పీల్చగానే ఆయన బాణం లేనివాడయ్యాడు. అప్పుడు బాధ తొలగి, గాయాలు మానిపోయాయి.
6.91.26
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सामकरोत् तदा ॥ ६.९१.२६ ॥
రాఘవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం విభీషణుడు మొదలైన మిత్రులకు, వానర ప్రధానులందరికీ అప్పుడు చికిత్స చేయబడింది.
6.91.27
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतक्लमः।
सौमित्रिर्मुमुदे तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥ ६.९१.२७ ॥
అప్పుడు సహజ స్థితికి వచ్చిన సౌమిత్రి, బాణం తొలగి, అలసట పోయి, క్షణంలో జ్వరం లేనివాడై అక్కడ సంతోషించాడు.
6.91.28
तदैव रामः प्लवगाधिपस्तथा
विभीषणश्चर्क्षपतिश्च वीर्यवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं
मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥ ६.९१.२८ ॥
అప్పుడు రాముడు, వానరాధిపతి, పరాక్రమవంతుడైన ఋక్షపతి, విభీషణుడు కూడా సౌమిత్రి రోగం లేకుండా లేచి నిలబడటం చూసి, సేనలతో కలిసి చాలాసేపు సంతోషించారు.
6.91.29
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य
सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।
बभूव हृष्टो युधि वानरेन्द्रो
निशम्य तं शक्रजितं निपातितम् ॥ ६.९१.२९ ॥
మహాత్ముడైన దాశరథి రాముడు లక్ష్మణుని అత్యంత కష్టమైన కార్యాన్ని మెచ్చుకున్నాడు. ఇంద్రజిత్తు కూలిపోయాడని విని యుద్ధంలో వానరరాజు ఎంతో సంతోషించాడు.