વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततः पौलस्त्यसचिवाः श्रुत्वा चेन्द्रजितो वधम्।
आचचक्षुरभिज्ञाय दशग्रीवाय सत्वराः ॥ ६.९२.१ ॥
ત્યારે પૌલસ્ત્યના મંત્રીઓએ ઇન્દ્રજિતના વધના સમાચાર સાંભળી, તે ખાતરી કરીને, ઝડપથી દશગ્રીવને જણાવ્યું.
6.92.2
युद्धे हतो महाराज लक्ष्मणेन तवात्मजः।
विभीषणसहायेन मिषतां नो महाद्युतिः ॥ ६.९२.२ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં તમારો પુત્ર, મહાતેજસ્વી, વિભીષણની સહાયથી લક્ષ્મણ દ્વારા અમારી નજર સામે માર્યો ગયો.
6.92.3
शूरः शूरेण संगम्य संयुगेष्वपराजितः।
लक्ष्मणेन हतः शूरः पुत्रस्ते विबुधेन्द्रजित् ॥ ६.९२.३ ॥
વીર સાથે વીર ભટકાઈ, યુદ્ધોમાં અપરાજિત એ શૂરવીર, દેવોને જીતનાર ઇન્દ્રજિત લક્ષ્મણ દ્વારા માર્યો ગયો.
6.92.4
गतः स परमाँल्लोकान् शरैः संतर्प्य लक्ष्मणम्।
स तं प्रतिभयं श्रुत्वा वधं पुत्रस्य दारुणम् ॥ ६.९२.४ ॥
તેણે લક્ષ્મણને બાણોથી તૃપ્ત કરીને પરમ લોકોમાં ગમન કર્યું. તે ભયાનક સમાચાર, પુત્રનો દારુણ વધ સાંભળીને (રાવણ)...
6.92.5
घोरमिन्द्रजितः संख्ये कश्मलं प्राविशन्महत्।
उपलभ्य चिरात् संज्ञां राजा राक्षसपुंगवः ॥ ६.९२.५ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતના ભયાનક વધથી મહા મૂર્છામાં પડેલા રાક્ષસશ્રેષ્ઠ રાજા લાંબા સમય પછી ભાનમાં આવ્યા.
6.92.6
पुत्रशोकाकुलो दीनो विललापाकुलेन्द्रियः।
हा राक्षसचमूमुख्य मम वत्स महाबल ॥ ६.९२.६ ॥
પુત્રશોકથી વ્યાકુળ, દીન, વિહ્વળ ઇન્દ્રિયોવાળો તે વિલાપ કરવા લાગ્યો — "અરે! રાક્ષસ સેનાના મુખ્ય, મારા વત્સ, હે મહાબળવાન!"
6.92.7
जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशं गतः।
ननु त्वमिषुभिः क्रुद्धो भिन्द्याः कालान्तकावपि ॥ ६.९२.७ ॥
ઇન્દ્રને જીતનાર તું આજે લક્ષ્મણને વશ કેમ થઈ ગયો? ક્રોધમાં તારા બાણોથી તું કાળ અને યમને પણ વીંધી શક્યો હોત.
6.92.8
मन्दरस्यापि शृङ्गाणि किं पुनर्लक्ष्मणं युधि।
अद्य वैवस्वतो राजा भूयो बहुमतो मम ॥ ६.९२.८ ॥
મંદર પર્વતનાં શિખરોને પણ તું તોડી શકત; યુદ્ધમાં લક્ષ્મણની શી વિસાત? આજે વૈવસ્વત રાજા યમ મારા માટે વધુ આદરણીય બન્યા છે.
6.92.9
येनाद्य त्वं महाबाहो संयुक्तः कालधर्मणा।
एष पन्थाः सुयोधानां सर्वामरगणेष्वपि।
यः कृते हन्यते भर्तुः स पुमान् स्वर्गमृच्छति ॥ ६.९२.९ ॥
હે મહાબાહુ, આજે તું કાળધર્મ સાથે જોડાઈ ગયો છે; આ જ સારા યોદ્ધાઓનો માર્ગ છે, દેવગણોમાં પણ. જે પોતાના સ્વામી માટે મરાય છે, તે સ્વર્ગ પામે છે.
6.92.10
अद्य देवगणाः सर्वे लोकपाला महर्षयः।
हतमिन्द्रजितं श्रुत्वा सुखं स्वप्स्यन्ति निर्भयाः ॥ ६.९२.१० ॥
આજે સર્વ દેવગણો, લોકપાળો અને મહર્ષિઓ ઇન્દ્રજિત હણાયો છે એમ સાંભળીને નિર્ભય થઈ સુખે સૂશે.
6.92.11
अद्य लोकास्त्रयः कृत्स्ना पृथिवी च सकानना।
एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति मे ॥ ६.९२.११ ॥
આજે ઇન્દ્રજિત એક વિના ત્રણેય લોક અને વનસહિત સમગ્ર પૃથ્વી મને શૂન્ય જેવી લાગે છે.
6.92.12
अद्य नैर्ऋतकन्यानां श्रोष्याम्यन्तःपुरे रवम्।
करेणुसङ्घस्य यथा निनादं गिरिगह्वरे ॥ ६.९२.१२ ॥
આજે અંતઃપુરમાં રાક્ષસ કન્યાઓનો વિલાપ હું સાંભળીશ, જેમ પર્વતની ગુફામાં હાથણીઓના ટોળાનો ચિત્કાર સંભળાય છે.
6.92.13
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परंतप।
मातरं मां च भार्याश्च क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१३ ॥
હે શત્રુતાપન! યુવરાજપદ, લંકા, રાક્ષસો, માતા, મને અને પત્નીઓને છોડીને તું ક્યાં ગયો?
6.92.14
मम नाम त्वया वीर गतस्य यमसादनम्।
प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे ॥ ६.९२.१४ ॥
હે વીર! મારા નામે તું યમલોક ગયો; પ્રેતકાર્યો જે કરવાં જોઈએ તે હવે તું ઊલટું કરી રહ્યો છે.
6.92.15
स त्वं जीवति सुग्रीवे लक्ष्मणे च सराघवे।
मम शल्यमनुद्धृत्य क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१५ ॥
સુગ્રીવ, લક્ષ્મણ અને રાઘવ (રામ) જીવિત હોવા છતાં, મારો કાંટો કાઢ્યા વિના તું અમને છોડીને ક્યાં ગયો?
6.92.16
एवमादिविलापार्तं रावणं राक्षसाधिपम्।
आविवेश महान् कोपः पुत्रव्यसनसम्भवः ॥ ६.९२.१६ ॥
આ રીતે વિલાપથી પીડિત થયેલા રાક્ષસાધિપતિ રાવણમાં, પુત્રના સંકટથી ઉત્પન્ન થયેલો મહાક્રોધ પ્રવેશ્યો.
6.92.17
प्रकृत्या कोपनं ह्येनं पुत्रस्य पुनराधयः।
दीप्तं संदीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिव रश्मयः ॥ ६.९२.१७ ॥
સ્વભાવે જ ક્રોધી એવા તેને પુત્રના શોકની વેદનાઓએ ફરી વધારે સળગાવ્યો; ઉનાળામાં સૂર્યને તેનાં કિરણો વધુ તપાવે તેમ.
6.92.18
ललाटे भ्रुकुटीभिश्च संगताभिर्व्यरोचत।
युगान्ते सह नक्रैस्तु महोर्मिभिरिवोदधिः ॥ ६.९२.१८ ॥
કપાળ પર ભેગી થયેલી ભ્રમરોની કરચલીઓથી તે શોભી ઊઠ્યો; યુગાંતે મગરો અને મહાતરંગો સાથે સમુદ્ર જેમ શોભે તેમ.
6.92.19
कोपाद् विजृम्भमाणस्य वक्त्राद् व्यक्तमिव ज्वलन्।
उत्पपात सधूमाग्निर्वृत्रस्य वदनादिव ॥ ६.९२.१९ ॥
ક્રોધથી બગાસું ખાતા તેના મુખમાંથી ધુમાડા સાથે અગ્નિ સ્પષ્ટ બળતો ઊઠ્યો, જાણે વૃત્રના મુખમાંથી.
6.92.20
स पुत्रवधसंतप्तः शूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या वैदेह्या रोचयद् वधम् ॥ ६.९२.२० ॥
પુત્રવધથી સંતપ્ત તે શૂરવીર ક્રોધને વશ થયો. બુદ્ધિથી વિચારીને રાવણે વૈદેહી (સીતા)ના વધનો નિશ્ચય કર્યો.
6.92.21
तस्य प्रकृत्या रक्ते च रक्ते क्रोधाग्निनापि च।
रावणस्य महाघोरे दीप्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ ६.९२.२१ ॥
સ્વભાવે લાલ એવી તેની આંખો, ક્રોધાગ્નિથી પણ લાલ થઈને રાવણના અત્યંત ભયંકર બળતા નેત્ર બની.
6.92.22
घोरं प्रकृत्या रूपं तत् तस्य क्रोधाग्निमूर्च्छितम्।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव दुरासदम् ॥ ६.९२.२२ ॥
સ્વભાવે ભયંકર તેનું એ રૂપ, ક્રોધાગ્નિથી વ્યાપ્ત થઈને, ક્રુદ્ધ રુદ્રની જેમ દુર્ધર્ષ બન્યું.
6.92.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीपाभ्यामिव दीप्ताभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ६.९२.२३ ॥
ક્રુદ્ધ તેની આંખોમાંથી આંસુનાં ટીપાં પડ્યાં; જાણે બે બળતા દીવાઓમાંથી જ્વાળા સાથે તેલનાં ટીપાં પડે.
6.92.24
दन्तान् विदशतस्तस्य श्रूयते दशनस्वनः।
यन्त्रस्याकृष्यमाणस्य मथ्नतो दानवैरिव ॥ ६.९२.२४ ॥
દાંત પીસતા તેના દાંતનો અવાજ સંભળાયો; દાનવો દ્વારા મથાતા અને ખેંચાતા યંત્રના અવાજ જેવો.
6.92.25
कालाग्निरिव संक्रुद्धो यां यां दिशमवैक्षत।
तस्यां तस्यां भयत्रस्ता राक्षसाः संविलिल्यिरे ॥ ६.९२.२५ ॥
કાલાગ્નિ સમાન અત્યંત ક્રોધિત થઈને તે જે જે દિશામાં જોતો, ત્યાં ભયથી ત્રસ્ત રાક્ષસો સંતાઈ જતા.
6.92.26
तमन्तकमिव क्रुद्धं चराचरचिखादिषुम्।
वीक्षमाणं दिशः सर्वा राक्षसा नोपचक्रमुः ॥ ६.९२.२६ ॥
યમ સમાન ક્રોધિત, ચરાચરને ગળી જવા ઇચ્છતા તેને સર્વ દિશાઓમાં જોતાં રાક્ષસો તેની પાસે જવાની હિંમત ન કરી શક્યા.
6.92.27
ततः परमसंक्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये संस्तम्भयिषुराहवे ॥ ६.९२.२७ ॥
ત્યારે અત્યંત ક્રોધિત રાક્ષસાધિપતિ રાવણે, યુદ્ધમાં રાક્ષસોને સ્થિર કરવાની ઇચ્છાથી રાક્ષસોની વચ્ચે આ કહ્યું.
6.92.28
मया वर्षसहस्राणि चरित्वा परमं तपः।
तेषु तेष्ववकाशेषु स्वयंभूः परितोषितः ॥ ६.९२.२८ ॥
મેં હજારો વર્ષો સુધી પરમ તપ કર્યું; તે તે સ્થાનોએ સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) મારા પર પ્રસન્ન થયા.
6.92.29
तस्यैव तपसो व्युष्ट्या प्रसादाच्च स्वयंभुवः।
नासुरेभ्यो न देवेभ्यो भयं मम कदाचन ॥ ६.९२.२९ ॥
તે જ તપના ફળથી અને સ્વયંભૂની કૃપાથી અસુરોથી કે દેવોથી મને ક્યારેય ભય નથી.
6.92.30
कवचं ब्रह्मदत्तं मे यदादित्यसमप्रभम्।
देवासुरविमर्देषु न च्छिन्नं वज्रमुष्टिभिः ॥ ६.९२.३० ॥
બ્રહ્માએ આપેલું મારું કવચ, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે, દેવ-અસુરોના સંઘર્ષોમાં વજ્રમુષ્ટિઓથી પણ ક્યારેય કપાયું નથી.
6.92.31
तेन मामद्य संयुक्तं रथस्थमिह संयुगे।
प्रतीयात् कोऽद्य मामाजौ साक्षादपि पुरंदरः ॥ ६.९२.३१ ॥
તે કવચથી આજે યુદ્ધમાં રથ પર ઊભેલા મારી સામે અહીં કોણ ટકી શકે? આજે રણભૂમિમાં મારી સામે સાક્ષાત પુરંદર ઇન્દ્ર પણ કોણ આવે?
6.92.32
यत् तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्।
देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयंभुवा ॥ ६.९२.३२ ॥
દેવ-અસુરોના સંઘર્ષોમાં અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ મને બાણો સહિતનું તે મહાન ધનુષ્ય આપ્યું હતું.
6.92.33
अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां मम।
रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे ॥ ६.९२.३३ ॥
આજે સેંકડો વાદ્યોના નાદ સાથે મારું ભયંકર ધનુષ્ય ઉઠાવવામાં આવે; પરમ યુદ્ધમાં રામ અને લક્ષ્મણના વધ માટે જ.
6.92.34
स पुत्रवधसंतप्तः क्रूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत ॥ ६.९२.३४ ॥
પુત્રવધથી સંતપ્ત થયેલો તે ક્રૂર રાવણ ક્રોધને વશ થઈને, બુદ્ધિથી વિચારીને સીતાને મારવાનો નિશ્ચય કરવા લાગ્યો.
6.92.35
प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनः।
दीनो दीनस्वरान् सर्वांस्तानुवाच निशाचरान् ॥ ६.९२.३५ ॥
રાતા નેત્રોવાળો, અતિ ભયંકર અને ભયાનક દેખાવવાળો તે દીન સ્વરે તે સર્વ નિશાચરોને બોલ્યો.
6.92.36
मायया मम वत्सेन वञ्चनार्थं वनौकसाम्।
किंचिदेव हतं तत्र सीतेयमिति दर्शितम् ॥ ६.९२.३६ ॥
મારા પુત્રે માયાથી વનવાસીઓને છેતરવા ત્યાં કંઈક મારેલું બતાવીને 'આ સીતા છે' એમ દર્શાવ્યું.
6.92.37
तदिदं तथ्यमेवाहं करिष्ये प्रियमात्मनः।
वैदेहीं नाशयिष्यामि क्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ॥ ६.९२.३७ ॥
આ સાચું છે; મને પ્રિય હોય તે જ હું કરીશ. હીન ક્ષત્રિયને અનુરક્ત એવી તે વૈદેહીનો હું નાશ કરીશ.
6.92.38
इत्येवमुक्त्वा सचिवान् खड्गमाशु परामृशत्।
उद्धृत्य गुणसम्पन्नं विमलाम्बरवर्चसम् ॥ ६.९२.३८ ॥
આમ કહીને તેણે મંત્રીઓ સમક્ષ તરત તલવાર ઉપાડી. ગુણસંપન્ન, નિર્મળ આકાશ જેવી તેજસ્વી તે તલવારને તેણે ખેંચી કાઢી.
6.92.39
निष्पपात स वेगेन सभार्यः सचिवैर्वृतः।
रावणः पुत्रशोकेन भृशमाकुलचेतनः ॥ ६.९२.३९ ॥
તે વેગથી નીકળ્યો; પત્ની અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો. પુત્રશોકથી રાવણનું ચિત્ત અત્યંત વ્યાકુળ હતું.
6.92.40
संक्रुद्धः खड्गमादाय सहसा यत्र मैथिली।
व्रजन्तं राक्षसं प्रेक्ष्य सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ६.९२.४० ॥
ક્રોધે ભરાઈને તલવાર લઈને તે અચાનક જ્યાં મૈથિલી હતી ત્યાં ચાલ્યો. રાક્ષસને જતો જોઈને તેમણે સિંહગર્જના કરી પોકાર કર્યો.
6.92.41
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्य संक्रुद्धं प्रेक्ष्य राक्षसम्।
अद्यैनं तावुभौ दृष्ट्वा भ्रातरौ प्रव्यथिष्यतः ॥ ६.९२.४१ ॥
તેઓ એકબીજાને આલિંગન આપીને, ક્રોધિત રાક્ષસને જોઈને બોલ્યા: "આજે આ બંને ભાઈઓ એને જોઈને અત્યંત વ્યથિત થશે."
6.92.42
लोकपाला हि चत्वारः क्रुद्धेनानेन निर्जिताः।
बहवः शत्रवश्चान्ये संयुगेष्वभिपातिताः ॥ ६.९२.४२ ॥
ચારેય લોકપાલો પણ આ ક્રોધીથી પરાજિત થયા છે. બીજા ઘણા શત્રુઓ પણ યુદ્ધોમાં પાડી દેવાયા છે.
6.92.43
त्रिषु लोकेषु रत्नानि भुङ्क्ते आहृत्य रावणः।
विक्रमे च बले चैव नास्त्यस्य सदृशो भुवि ॥ ६.९२.४३ ॥
રાવણ ત્રણેય લોકનાં રત્નો હરણ કરીને ભોગવે છે. પૃથ્વી પર પરાક્રમ અને બળમાં તેના સમાન કોઈ નથી.
6.92.44
तेषां संजल्पमानानामशोकवनिकां गताम्।
अभिदुद्राव वैदेहीं रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९२.४४ ॥
તેઓ વાતચીત કરતા હતા ત્યારે, ક્રોધથી મૂર્છિત રાવણ અશોકવનમાં ગયેલી વૈદેહી તરફ દોડ્યો.
6.92.45
वार्यमाणः सुसंक्रुद्धः सुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः।
अभ्यधावत संक्रुद्धः खे ग्रहो रोहिणीमिव ॥ ६.९२.४५ ॥
હિતચિંતક મિત્રોએ રોકવા છતાં, અત્યંત ક્રોધિત રાવણ આકાશમાં ગ્રહ રોહિણી તરફ જાય તેમ દોડ્યો.
6.92.46
मैथिली रक्ष्यमाणा तु राक्षसीभिरनिन्दिता।
ददर्श राक्षसं क्रुद्धं निस्त्रिंशवरधारिणम् ॥ ६.९२.४६ ॥
રાક્ષસીઓથી રક્ષાયેલી નિર્દોષ મૈથિલીએ શ્રેષ્ઠ તલવાર ધારણ કરેલા ક્રોધિત રાક્ષસને જોયો.
6.92.47
तं निशम्य सनिस्त्रिंशं व्यथिता जनकात्मजा।
निवार्यमाणं बहुशः सुहृद्भिरनिवर्तिनम् ॥ ६.९२.४७ ॥
તલવાર સાથેના તેને જોઈ જનકપુત્રી વ્યથિત થઈ; મિત્રોએ વારંવાર રોક્યો છતાં તે પાછો ફર્યો નહીં.
6.92.48
सीता दुःखसमाविष्टा विलपन्तीदमब्रवीत्।
यथायं मामभिक्रुद्धः समभिद्रवति स्वयम् ॥ ६.९२.४८ ॥
દુઃખમાં ડૂબેલી સીતા વિલાપ કરતાં બોલી— "આ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને પોતે જ મારી તરફ દોડી રહ્યો છે."
6.92.49
वधिष्यति सनाथां मामनाथामिव दुर्मतिः।
बहुशश्चोदयामास भर्तारं मामनुव्रताम् ॥ ६.९२.४९ ॥
દુર્બુદ્ધિ એ મને સનાથ હોવા છતાં અનાથની જેમ મારી નાખશે. પતિમાં અનુરક્ત એવી મને તેણે ઘણી વાર (તે માર્ગે) પ્રેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
6.92.50
भार्या मम भवस्वेति प्रत्याख्यातो ध्रुवं मया।
सोऽयं मामनुपस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः ॥ ६.९२.५० ॥
'મારી પત્ની થા' એમ (તેણે કહ્યું); તે મેં ચોક્કસ નકારી કાઢ્યું. તેથી મારી પાસે ન આવી શકવાથી આ સ્પષ્ટપણે નિરાશ થયો છે.
6.92.51
क्रोधमोहसमाविष्टो व्यक्तं मां हन्तुमुद्यतः।
अथवा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९२.५१ ॥
ક્રોધ અને મોહથી ઘેરાયેલો આ સ્પષ્ટપણે મને મારવા તત્પર છે. અથવા તે બંને નરશ્રેષ્ઠ ભાઈઓ રામ-લક્ષ્મણ...
6.92.52
मन्निमित्तमनार्येण समरेऽद्य निपातितौ।
भैरवो हि महान् नादो राक्षसानां श्रुतो मया ॥ ६.९२.५२ ॥
મારે કારણે તે અનાર્યે આજે યુદ્ધમાં તે બંનેને પાડી દીધા છે. રાક્ષસોની તે ભયાનક, મહાન ગર્જના મેં સાંભળી.
6.92.53
बहूनामिह हृष्टानां तथा विक्रोशतां प्रियम्।
अहो धिङ्मन्निमित्तोऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥ ६.९२.५३ ॥
અહીં હર્ષિત થયેલા અનેકનો, બૂમો પાડતા લોકોનો તે કોલાહલ તેમને પ્રિય છે. અરરે, ધિક્કાર! મારે કારણે જ આ રાજકુમારોનો આ વિનાશ થયો.
6.92.54
अथवा पुत्रशोकेन अहत्वा रामलक्ष्मणौ।
विधमिष्यति मां रौद्रो राक्षसः पापनिश्चयः ॥ ६.९२.५४ ॥
અથવા પુત્રશોકથી, રામ-લક્ષ્મણને માર્યા વિના જ, પાપનિશ્ચયી તે ક્રૂર રાક્ષસ મને નષ્ટ કરશે.
6.92.55
हनूमतस्तु तद् वाक्यं न कृतं क्षुद्रया मया।
यद्यहं तस्य पृष्ठेन तदायासमनिर्जिता ॥ ६.९२.५५ ॥
હનુમાનનું તે વચન મેં ક્ષુદ્ર બુદ્ધિથી માન્યું નહીં; જો હું તેમની પીઠ પર બેસી ગઈ હોત, તો તે શ્રમ મારાથી અજેય રહ્યો હોત.
6.92.56
नाद्यैवमनुशोचेयं भर्तुरङ्कगता सती।
मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति ॥ ६.९२.५६ ॥
આજે પતિના ખોળામાં બેઠેલી સતી હોત તો હું આ રીતે શોક ન કરત. પરંતુ મને લાગે છે કે કૌસલ્યાનું હૃદય ફાટી જશે.
6.92.57
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि।
सा हि जन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ॥ ६.९२.५७ ॥
એકમાત્ર પુત્રવાળી તે, યુદ્ધમાં પુત્ર નષ્ટ થયાનું સાંભળશે ત્યારે તે મહાત્માના જન્મ, બાલ્ય અને યૌવનને યાદ કરશે.
6.92.58
धर्मकार्याणि रूपं च रुदती संस्मरिष्यति।
निराशा निहते पुत्रे दत्त्वा श्राद्धमचेतना ॥ ६.९२.५८ ॥
તે તેના ધર્મકાર્યો અને રૂપને યાદ કરીને રડશે; પુત્ર હણાતાં નિરાશ થઈ શ્રાદ્ધ કરીને તે અચેત થઈ જશે.
6.92.59
अग्निमावेक्ष्यते नूनमपो वापि प्रवेक्ष्यति।
धिगस्तु कुब्जामसतीं मन्थरां पापनिश्चयाम् ॥ ६.९२.५९ ॥
તે ચોક્કસ અગ્નિ તરફ જોશે અથવા પાણીમાં પ્રવેશ કરશે. કુબ્જા, દુષ્ટ અને પાપનિશ્ચયવાળી મંથરાને ધિક્કાર!
6.92.60
यन्निमित्तमिमं शोकं कौसल्या प्रतिपत्स्यते।
इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम् ॥ ६.९२.६० ॥
જેના કારણે કૌસલ્યાને આ શોક પ્રાપ્ત થશે — આ રીતે વિલાપ કરતી તપસ્વિની મૈથિલીને જોઈને (...).
6.92.61
रोहिणीमिव चन्द्रेण बिना ग्रहवशं गताम्।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य अमात्यः शीलवान् शुचिः ॥ ६.९२.६१ ॥
ચંદ્ર વિના ગ્રહવશ થયેલી રોહિણી જેવી તેને જોઈને, આ દરમિયાન તેનો શીલવાન અને શુચિ અમાત્ય
6.92.62
सुपार्श्वो नाम मेधावी रावणं रक्षसां वरम्।
निवार्यमाणः सचिवैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९२.६२ ॥
સુપાર્શ્વ નામનો મેધાવી, મંત્રીઓ વારતા હોવા છતાં, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણને આ વચન બોલ્યો
6.92.63
कथं नाम दशग्रीव साक्षाद्वैश्रवणानुज।
हन्तुमिच्छसि वैदेहीं क्रोधाद् धर्ममपास्य च ॥ ६.९२.६३ ॥
હે દશગ્રીવ, સાક્ષાત વૈશ્રવણનો નાનો ભાઈ એવો તું, ક્રોધથી ધર્મ છોડીને વૈદેહીને કેમ મારવા ઇચ્છે છે?
6.92.64
वेदविद्याव्रतस्नातः स्वकर्मनिरतस्तथा।
स्त्रियः कस्माद् वधं वीर मन्यसे राक्षसेश्वर ॥ ६.९२.६४ ॥
વેદવિદ્યા અને વ્રતોમાં સ્નાત, પોતાના કર્મમાં નિરત એવો તું, હે વીર, રાક્ષસેશ્વર, સ્ત્રીના વધને કેમ યોગ્ય માને છે?
6.92.65
मैथिलीं रूपसम्पन्नां प्रत्यवेक्षस्व पार्थिव।
तस्मिन्नेव सहास्माभिराहवे क्रोधमुत्सृज ॥ ६.९२.६५ ॥
હે રાજન, રૂપસંપન્ન મૈથિલીને જો. અમારી સાથે તે જ યુદ્ધમાં તારો ક્રોધ છોડી દે.
6.92.66
अभ्युत्थानं त्वमद्यैव कृष्णपक्षचतुर्दशी।
कृत्वा निर्याह्यमावास्यां विजयाय बलैर्वृतः ॥ ६.९२.६६ ॥
આજે જ પ્રસ્થાન કર. કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ તૈયારી કરીને, અમાસે વિજય માટે સેનાથી ઘેરાઈને નીકળ.
6.92.67
शूरो धीमान् रथी खड्गी रथप्रवरमास्थितः।
हत्वा दाशरथिं रामं भवान् प्राप्स्यति मैथिलीम् ॥ ६.९२.६७ ॥
શૂરવીર, બુદ્ધિમાન, રથી અને ખડ્ગધારી થઈ શ્રેષ્ઠ રથ પર આરૂઢ થઈ, દશરથપુત્ર રામને હણીને આપ મૈથિલીને પ્રાપ્ત કરશો.
6.92.68
स तद् दुरात्मा सुहृदा निवेदितं
वचः सुधर्म्यं प्रतिगृह्य रावणः।
गृहं जगामाथ ततश्च वीर्यवान्
पुनः सभां च प्रययौ सुहृद्वृतः ॥ ६.९२.६८ ॥
તે દુરાત્મા રાવણે મિત્રે કહેલું તે ધર્મયુક્ત વચન સ્વીકારીને ઘરે ગયો; પછી તે પરાક્રમી મિત્રોથી ઘેરાયેલો ફરી સભામાં ગયો.