వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततः पौलस्त्यसचिवाः श्रुत्वा चेन्द्रजितो वधम्।
आचचक्षुरभिज्ञाय दशग्रीवाय सत्वराः ॥ ६.९२.१ ॥
అప్పుడు పౌలస్త్యుని మంత్రులు ఇంద్రజిత్తు వధను విని, దానిని నిశ్చయంగా తెలుసుకుని, వేగంగా దశగ్రీవునికి తెలియజేశారు.
6.92.2
युद्धे हतो महाराज लक्ष्मणेन तवात्मजः।
विभीषणसहायेन मिषतां नो महाद्युतिः ॥ ६.९२.२ ॥
మహారాజా, యుద్ధంలో మీ కుమారుడు, మహాతేజస్వి, విభీషణుని సహాయంతో లక్ష్మణునిచే మా కళ్ళ ముందే చంపబడ్డాడు.
6.92.3
शूरः शूरेण संगम्य संयुगेष्वपराजितः।
लक्ष्मणेन हतः शूरः पुत्रस्ते विबुधेन्द्रजित् ॥ ६.९२.३ ॥
వీరునితో వీరుడు తలపడి, యుద్ధాలలో ఓడిపోనివాడైన ఆ శూరుడు, దేవతలను జయించిన ఇంద్రజిత్తు, లక్ష్మణునిచే చంపబడ్డాడు.
6.92.4
गतः स परमाँल्लोकान् शरैः संतर्प्य लक्ष्मणम्।
स तं प्रतिभयं श्रुत्वा वधं पुत्रस्य दारुणम् ॥ ६.९२.४ ॥
అతడు లక్ష్మణుని బాణాలతో తృప్తిపరచి పరమలోకాలకు వెళ్ళాడు. ఆ భయంకరమైన వార్త, కుమారుని దారుణ వధ విని (రావణుడు)...
6.92.5
घोरमिन्द्रजितः संख्ये कश्मलं प्राविशन्महत्।
उपलभ्य चिरात् संज्ञां राजा राक्षसपुंगवः ॥ ६.९२.५ ॥
యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్తు భయంకర మరణంతో మహా మూర్ఛలో పడిన రాక్షస శ్రేష్ఠుడైన రాజు, చాలాసేపటికి స్పృహ తిరిగి పొందాడు.
6.92.6
पुत्रशोकाकुलो दीनो विललापाकुलेन्द्रियः।
हा राक्षसचमूमुख्य मम वत्स महाबल ॥ ६.९२.६ ॥
పుత్రశోకంతో కలతచెంది, దీనుడై, ఇంద్రియాలు కలతపడిన అతడు విలపించాడు — "అయ్యో! రాక్షససేనాముఖ్యుడా, నా వత్సా, మహాబలుడా!"
6.92.7
जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशं गतः।
ननु त्वमिषुभिः क्रुद्धो भिन्द्याः कालान्तकावपि ॥ ६.९२.७ ॥
ఇంద్రుడిని జయించిన నీవు ఈరోజు లక్ష్మణుని వశమై ఎలా పడ్డావు? కోపంతో నీ బాణాలతో కాలుడిని, యముడిని కూడా చీల్చగలవు కదా.
6.92.8
मन्दरस्यापि शृङ्गाणि किं पुनर्लक्ष्मणं युधि।
अद्य वैवस्वतो राजा भूयो बहुमतो मम ॥ ६.९२.८ ॥
మందర పర్వత శిఖరాలను కూడా నీవు ఛేదించగలవు; యుద్ధంలో లక్ష్మణుడెంత? ఈరోజు వైవస్వత రాజు యముడు నాకు మరింత గౌరవనీయుడయ్యాడు.
6.92.9
येनाद्य त्वं महाबाहो संयुक्तः कालधर्मणा।
एष पन्थाः सुयोधानां सर्वामरगणेष्वपि।
यः कृते हन्यते भर्तुः स पुमान् स्वर्गमृच्छति ॥ ६.९२.९ ॥
మహాబాహు, ఈరోజు నీవు కాలధర్మంతో కలిశావు; ఇదే మంచి యోధుల మార్గం, దేవతల సమూహాల్లో కూడా. తన ప్రభువు కోసం చంపబడినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
6.92.10
अद्य देवगणाः सर्वे लोकपाला महर्षयः।
हतमिन्द्रजितं श्रुत्वा सुखं स्वप्स्यन्ति निर्भयाः ॥ ६.९२.१० ॥
ఈరోజు దేవతలందరూ, లోకపాలకులు, మహర్షులు ఇంద్రజిత్తు చంపబడ్డాడని విని, భయం లేకుండా సుఖంగా నిద్రపోతారు.
6.92.11
अद्य लोकास्त्रयः कृत्स्ना पृथिवी च सकानना।
एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति मे ॥ ६.९२.११ ॥
ఈరోజు ఇంద్రజిత్తు ఒక్కడు లేకపోవడంతో మూడు లోకాలు, అడవులతో కూడిన పూర్తి భూమి నాకు శూన్యంగా కనిపిస్తున్నాయి.
6.92.12
अद्य नैर्ऋतकन्यानां श्रोष्याम्यन्तःपुरे रवम्।
करेणुसङ्घस्य यथा निनादं गिरिगह्वरे ॥ ६.९२.१२ ॥
ఈరోజు అంతఃపురంలో రాక్షస కన్యల రోదనను వింటాను; పర్వత గుహలో ఆడ ఏనుగుల గుంపు ధ్వనిలా.
6.92.13
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परंतप।
मातरं मां च भार्याश्च क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१३ ॥
ఓ శత్రుతాపకా! యౌవరాజ్యాన్ని, లంకను, రాక్షసులను, తల్లిని, నన్ను, భార్యలను మమ్ములను విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు?
6.92.14
मम नाम त्वया वीर गतस्य यमसादनम्।
प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे ॥ ६.९२.१४ ॥
ఓ వీరా! నా పేరుతో నీవు యమలోకానికి వెళ్లావు; ప్రేతకార్యాలు జరగాల్సినవి ఇప్పుడు విపరీతంగా జరుగుతున్నాయి.
6.92.15
स त्वं जीवति सुग्रीवे लक्ष्मणे च सराघवे।
मम शल्यमनुद्धृत्य क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१५ ॥
సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు, రాఘవునితో (రాముడితో) ఉన్నారు; అయినా నా ముల్లును తీయకుండా మమ్ములను విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు?
6.92.16
एवमादिविलापार्तं रावणं राक्षसाधिपम्।
आविवेश महान् कोपः पुत्रव्यसनसम्भवः ॥ ६.९२.१६ ॥
ఇలా విలపిస్తున్న దుఃఖపీడిత రాక్షసాధిపతి రావణునిలోకి, కుమారుని విపత్తు వల్ల పుట్టిన మహాకోపం ప్రవేశించింది.
6.92.17
प्रकृत्या कोपनं ह्येनं पुत्रस्य पुनराधयः।
दीप्तं संदीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिव रश्मयः ॥ ६.९२.१७ ॥
స్వభావంగానే కోపి అయినవానిని, కుమారుని శోకపు బాధలు మరింతగా రగిలించాయి; వేసవిలో సూర్యుని కిరణాలు అతన్ని మరింత తపింపజేసినట్లు.
6.92.18
ललाटे भ्रुकुटीभिश्च संगताभिर्व्यरोचत।
युगान्ते सह नक्रैस्तु महोर्मिभिरिवोदधिः ॥ ६.९२.१८ ॥
నుదుటిపై కలిసిన కనుబొమ్మ ముడులతో అతడు ప్రకాశించాడు; యుగాంతంలో మొసళ్లతో, మహాతరంగాలతో సముద్రం ప్రకాశించినట్లు.
6.92.19
कोपाद् विजृम्भमाणस्य वक्त्राद् व्यक्तमिव ज्वलन्।
उत्पपात सधूमाग्निर्वृत्रस्य वदनादिव ॥ ६.९२.१९ ॥
కోపంతో ఆవులిస్తున్న అతని ముఖం నుండి పొగతో కూడిన అగ్ని స్పష్టంగా మండుతూ లేచింది; వృత్రుని ముఖం నుండి వలె.
6.92.20
स पुत्रवधसंतप्तः शूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या वैदेह्या रोचयद् वधम् ॥ ६.९२.२० ॥
కుమారుని వధతో సంతప్తుడైన ఆ శూరుడు కోపానికి లోనయ్యాడు. బుద్ధితో ఆలోచించి రావణుడు వైదేహిని వధించాలని నిశ్చయించాడు.
6.92.21
तस्य प्रकृत्या रक्ते च रक्ते क्रोधाग्निनापि च।
रावणस्य महाघोरे दीप्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ ६.९२.२१ ॥
సహజంగానే ఎర్రగా ఉన్న అతని కళ్ళు, కోపాగ్నితో మరింత ఎర్రబడి, రావణుని అతి భయంకరమైన మండే నేత్రాలుగా మారాయి.
6.92.22
घोरं प्रकृत्या रूपं तत् तस्य क्रोधाग्निमूर्च्छितम्।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव दुरासदम् ॥ ६.९२.२२ ॥
సహజంగానే భయంకరమైన అతని రూపం, కోపాగ్నితో కప్పబడి, కోపించిన రుద్రునిలా సమీపించరానిదిగా మారింది.
6.92.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीपाभ्यामिव दीप्ताभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ६.९२.२३ ॥
కోపించిన అతని కళ్ళ నుండి కన్నీటి బిందువులు రాలాయి; మండే రెండు దీపాల నుండి జ్వాలతో కూడిన నూనె బిందువులు రాలినట్లు.
6.92.24
दन्तान् विदशतस्तस्य श्रूयते दशनस्वनः।
यन्त्रस्याकृष्यमाणस्य मथ्नतो दानवैरिव ॥ ६.९२.२४ ॥
పళ్ళు కొరుకుతున్న అతని పళ్ళ శబ్దం వినిపించింది; దానవులచే మథించబడి లాగబడుతున్న యంత్రం శబ్దంలా.
6.92.25
कालाग्निरिव संक्रुद्धो यां यां दिशमवैक्षत।
तस्यां तस्यां भयत्रस्ता राक्षसाः संविलिल्यिरे ॥ ६.९२.२५ ॥
కాలాగ్నిలా అత్యంత కోపంతో అతడు ఏ దిక్కు వైపు చూశాడో, ఆ ఆ దిక్కులో భయంతో వణికిన రాక్షసులు దాక్కున్నారు.
6.92.26
तमन्तकमिव क्रुद्धं चराचरचिखादिषुम्।
वीक्षमाणं दिशः सर्वा राक्षसा नोपचक्रमुः ॥ ६.९२.२६ ॥
యముడిలా కోపించి, చరాచరాలను మ్రింగాలనుకుంటున్న అతడు అన్ని దిక్కులను చూస్తుండగా రాక్షసులు అతనిని సమీపించ సాహసించలేదు.
6.92.27
ततः परमसंक्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये संस्तम्भयिषुराहवे ॥ ६.९२.२७ ॥
అప్పుడు అత్యంత కోపించిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు, యుద్ధంలో రాక్షసులను స్థిరపరచాలనే కోరికతో వారి మధ్య ఇలా అన్నాడు.
6.92.28
मया वर्षसहस्राणि चरित्वा परमं तपः।
तेषु तेष्ववकाशेषु स्वयंभूः परितोषितः ॥ ६.९२.२८ ॥
నేను వేల సంవత్సరాలు పరమ తపస్సు చేశాను; ఆయా ప్రదేశాలలో స్వయంభువు (బ్రహ్మ) నా పట్ల సంతోషించారు.
6.92.29
तस्यैव तपसो व्युष्ट्या प्रसादाच्च स्वयंभुवः।
नासुरेभ्यो न देवेभ्यो भयं मम कदाचन ॥ ६.९२.२९ ॥
ఆ తపస్సు ఫలం వల్ల, స్వయంభువు అనుగ్రహం వల్ల, అసురుల వల్లగానీ దేవతల వల్లగానీ నాకు ఎప్పుడూ భయం లేదు.
6.92.30
कवचं ब्रह्मदत्तं मे यदादित्यसमप्रभम्।
देवासुरविमर्देषु न च्छिन्नं वज्रमुष्टिभिः ॥ ६.९२.३० ॥
బ్రహ్మ నాకిచ్చిన కవచం, సూర్యునితో సమాన కాంతిగలది; దేవాసుర యుద్ధాలలో వజ్రముష్టులతో కూడా అది ఎన్నడూ తెగలేదు.
6.92.31
तेन मामद्य संयुक्तं रथस्थमिह संयुगे।
प्रतीयात् कोऽद्य मामाजौ साक्षादपि पुरंदरः ॥ ६.९२.३१ ॥
ఆ కవచంతో ఈ యుద్ధంలో రథంపై నిలిచిన నన్ను ఈ రోజు ఎవరు ఎదుర్కోగలరు? ఈ రణంలో నన్ను సాక్షాత్తు పురందరుడైనా ఎదుర్కోగలడా?
6.92.32
यत् तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्।
देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयंभुवा ॥ ६.९२.३२ ॥
దేవాసుర యుద్ధాలలో ప్రసన్నుడైన స్వయంభువు బ్రహ్మ నాకు బాణాలతో కూడిన ఆ మహా ధనుస్సును ఇచ్చాడు.
6.92.33
अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां मम।
रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे ॥ ६.९२.३३ ॥
ఈ రోజు వందలాది వాద్యధ్వనులతో నా భయంకర ధనుస్సును ఎత్తండి; పరమ యుద్ధంలో రామలక్ష్మణులను వధించడానికే.
6.92.34
स पुत्रवधसंतप्तः क्रूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत ॥ ६.९२.३४ ॥
పుత్రవధతో సంతప్తుడైన ఆ క్రూరుడు రావణుడు కోపవశుడై, బుద్ధితో ఆలోచించి, సీతను చంపాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
6.92.35
प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनः।
दीनो दीनस्वरान् सर्वांस्तानुवाच निशाचरान् ॥ ६.९२.३५ ॥
ఎర్రని కళ్ళు, అతి భయంకర రూపం కలిగిన అతడు, దీనస్వరంతో ఆ రాక్షసులందరితో ఇలా అన్నాడు.
6.92.36
मायया मम वत्सेन वञ्चनार्थं वनौकसाम्।
किंचिदेव हतं तत्र सीतेयमिति दर्शितम् ॥ ६.९२.३६ ॥
నా కుమారుడు మాయతో వనవాసులను మోసగించడానికి అక్కడ ఏదో చంపినట్లు చూపి, 'ఇది సీత' అని చూపించాడు.
6.92.37
तदिदं तथ्यमेवाहं करिष्ये प्रियमात्मनः।
वैदेहीं नाशयिष्यामि क्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ॥ ६.९२.३७ ॥
ఇది నిజమే; నాకు ప్రియమైనదాన్నే నేను చేస్తాను. ఒక నీచ క్షత్రియునికి అనుకూలంగా ఉన్న ఆ వైదేహిని నేను నాశనం చేస్తాను.
6.92.38
इत्येवमुक्त्वा सचिवान् खड्गमाशु परामृशत्।
उद्धृत्य गुणसम्पन्नं विमलाम्बरवर्चसम् ॥ ६.९२.३८ ॥
ఇలా చెప్పి మంత్రులతో ఉన్న వాడు వెంటనే కత్తిని పట్టుకున్నాడు. గుణసంపన్నమైన, నిర్మల ఆకాశంలా ప్రకాశించే ఆ ఖడ్గాన్ని బయటకు లాగాడు.
6.92.39
निष्पपात स वेगेन सभार्यः सचिवैर्वृतः।
रावणः पुत्रशोकेन भृशमाकुलचेतनः ॥ ६.९२.३९ ॥
అతడు వేగంగా బయలుదేరాడు; భార్య, మంత్రులు చుట్టూ ఉండగా. కుమారుని శోకంతో రావణుని మనస్సు మిక్కిలి కలతచెందింది.
6.92.40
संक्रुद्धः खड्गमादाय सहसा यत्र मैथिली।
व्रजन्तं राक्षसं प्रेक्ष्य सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ६.९२.४० ॥
కోపంతో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని అతడు అకస్మాత్తుగా మైథిలి ఉన్న చోటికి వెళ్ళాడు. ఆ రాక్షసుడు వెళ్తుండటం చూసి వారు సింహనాదం చేసి కేకలు వేశారు.
6.92.41
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्य संक्रुद्धं प्रेक्ष्य राक्षसम्।
अद्यैनं तावुभौ दृष्ट्वा भ्रातरौ प्रव्यथिष्यतः ॥ ६.९२.४१ ॥
వారు ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుని, కోపించిన ఆ రాక్షసుని చూసి అన్నారు: "ఈ రోజు ఆ ఇద్దరు సోదరులు అతన్ని చూసి తీవ్రంగా బాధపడతారు."
6.92.42
लोकपाला हि चत्वारः क्रुद्धेनानेन निर्जिताः।
बहवः शत्रवश्चान्ये संयुगेष्वभिपातिताः ॥ ६.९२.४२ ॥
నాలుగు లోకపాలకులు కూడా ఈ కోపిష్ఠుని చేత ఓడింపబడ్డారు. ఇంకా అనేక మంది శత్రువులు యుద్ధాలలో పడగొట్టబడ్డారు.
6.92.43
त्रिषु लोकेषु रत्नानि भुङ्क्ते आहृत्य रावणः।
विक्रमे च बले चैव नास्त्यस्य सदृशो भुवि ॥ ६.९२.४३ ॥
రావణుడు మూడు లోకాల రత్నాలను అపహరించి అనుభవిస్తున్నాడు. భూమిపై పరాక్రమంలోనూ బలంలోనూ అతనికి సమానుడు ఎవరూ లేరు.
6.92.44
तेषां संजल्पमानानामशोकवनिकां गताम्।
अभिदुद्राव वैदेहीं रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९२.४४ ॥
వారు మాట్లాడుకుంటుండగా, కోపంతో మూర్ఛిల్లిన రావణుడు అశోకవనంలో ఉన్న వైదేహి వైపు పరుగెత్తాడు.
6.92.45
वार्यमाणः सुसंक्रुद्धः सुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः।
अभ्यधावत संक्रुद्धः खे ग्रहो रोहिणीमिव ॥ ६.९२.४५ ॥
హితబుద్ధి గల మిత్రులు వారిస్తున్నా, అతి కోపంతో రావణుడు ఆకాశంలో గ్రహం రోహిణి వైపు పోయినట్లు ముందుకు దూకాడు.
6.92.46
मैथिली रक्ष्यमाणा तु राक्षसीभिरनिन्दिता।
ददर्श राक्षसं क्रुद्धं निस्त्रिंशवरधारिणम् ॥ ६.९२.४६ ॥
రాక్షసస్త్రీలచే కాపాడబడుతున్న నిర్దోషి మైథిలి, శ్రేష్ఠమైన ఖడ్గం ధరించిన కోపోద్రిక్తుడైన రాక్షసుడిని చూసింది.
6.92.47
तं निशम्य सनिस्त्रिंशं व्यथिता जनकात्मजा।
निवार्यमाणं बहुशः सुहृद्भिरनिवर्तिनम् ॥ ६.९२.४७ ॥
కత్తితో ఉన్న అతడిని చూసి జనకుని కుమార్తె వ్యథ చెందింది; మిత్రులు పదేపదే వారించినా అతడు వెనుదిరగలేదు.
6.92.48
सीता दुःखसमाविष्टा विलपन्तीदमब्रवीत्।
यथायं मामभिक्रुद्धः समभिद्रवति स्वयम् ॥ ६.९२.४८ ॥
దుఃఖంలో మునిగిన సీత విలపిస్తూ ఇలా అంది: "ఇతడు అత్యంత కోపంతో స్వయంగా నా వైపు పరుగెత్తుకు వస్తున్నాడు."
6.92.49
वधिष्यति सनाथां मामनाथामिव दुर्मतिः।
बहुशश्चोदयामास भर्तारं मामनुव्रताम् ॥ ६.९२.४९ ॥
దుర్బుద్ధి గల ఇతడు భర్త ఉన్నప్పటికీ అనాథను వలె నన్ను చంపివేస్తాడు. భర్తకు అనుకూలంగా ఉన్న నన్ను అతడు పలుమార్లు ప్రేరేపించాడు.
6.92.50
भार्या मम भवस्वेति प्रत्याख्यातो ध्रुवं मया।
सोऽयं मामनुपस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः ॥ ६.९२.५० ॥
'నా భార్యవు కమ్ము' అని (అతడు అడిగాడు); దానిని నేను నిశ్చయంగా తిరస్కరించాను. అందువల్ల నన్ను చేరలేక ఇతడు స్పష్టంగా నిరాశకు గురయ్యాడు.
6.92.51
क्रोधमोहसमाविष्टो व्यक्तं मां हन्तुमुद्यतः।
अथवा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९२.५१ ॥
కోపమోహాలకు లోనైన ఇతడు స్పష్టంగా నన్ను చంపటానికి సిద్ధమయ్యాడు. లేక, ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులైన సోదరులు రామలక్ష్మణులు...
6.92.52
मन्निमित्तमनार्येण समरेऽद्य निपातितौ।
भैरवो हि महान् नादो राक्षसानां श्रुतो मया ॥ ६.९२.५२ ॥
నా కారణంగా ఆ అనార్యుడు ఈ రోజు యుద్ధంలో వారిద్దరిని పడగొట్టాడు. రాక్షసుల ఆ భయంకరమైన, మహా గర్జనను నేను విన్నాను.
6.92.53
बहूनामिह हृष्टानां तथा विक्रोशतां प्रियम्।
अहो धिङ्मन्निमित्तोऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥ ६.९२.५३ ॥
ఇక్కడ సంతోషించిన అనేకుల, అరుస్తున్న వారి ఆ కోలాహలం వారికి ప్రియమైనది. అయ్యో, ఛీ! నా కారణంగానే ఈ రాజకుమారుల వినాశం జరిగింది.
6.92.54
अथवा पुत्रशोकेन अहत्वा रामलक्ष्मणौ।
विधमिष्यति मां रौद्रो राक्षसः पापनिश्चयः ॥ ६.९२.५४ ॥
లేక, పుత్రశోకంతో, రామలక్ష్మణులను చంపకుండానే, పాపనిశ్చయుడైన ఆ క్రూర రాక్షసుడు నన్ను నాశనం చేస్తాడు.
6.92.55
हनूमतस्तु तद् वाक्यं न कृतं क्षुद्रया मया।
यद्यहं तस्य पृष्ठेन तदायासमनिर्जिता ॥ ६.९२.५५ ॥
హనుమంతుని ఆ మాటను నేను అల్ప బుద్ధితో పాటించలేదు; ఆయన వీపుపై ఎక్కి ఉంటే, ఆ ప్రయాసను నేను జయించి ఉండేదాన్ని కాదు.
6.92.56
नाद्यैवमनुशोचेयं भर्तुरङ्कगता सती।
मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति ॥ ६.९२.५६ ॥
ఈ రోజు భర్త ఒడిలో కూర్చున్న సతినై ఉంటే నేను ఇలా దుఃఖించకపోయేదాన్ని. కానీ కౌసల్య హృదయం పగిలిపోతుందని నేను భావిస్తున్నాను.
6.92.57
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि।
सा हि जन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ॥ ६.९२.५७ ॥
ఏకపుత్రిక అయిన ఆమె, యుద్ధంలో తన కుమారుడు నశించాడని విన్నప్పుడు, ఆ మహాత్ముని జననం, బాల్యం, యౌవనం గుర్తుచేసుకుంటుంది.
6.92.58
धर्मकार्याणि रूपं च रुदती संस्मरिष्यति।
निराशा निहते पुत्रे दत्त्वा श्राद्धमचेतना ॥ ६.९२.५८ ॥
ఆమె అతని ధర్మకార్యాలను, రూపాన్ని తలచుకుంటూ ఏడుస్తుంది; కుమారుడు హతుడైనప్పుడు నిరాశచెంది, శ్రాద్ధం చేసి స్పృహ కోల్పోతుంది.
6.92.59
अग्निमावेक्ष्यते नूनमपो वापि प्रवेक्ष्यति।
धिगस्तु कुब्जामसतीं मन्थरां पापनिश्चयाम् ॥ ६.९२.५९ ॥
ఆమె ఖచ్చితంగా అగ్నిని చూస్తుంది, లేదా నీటిలో ప్రవేశిస్తుంది. కుబ్జ, దుష్ట, పాపసంకల్ప మంథరకు ధిక్కారం!
6.92.60
यन्निमित्तमिमं शोकं कौसल्या प्रतिपत्स्यते।
इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम् ॥ ६.९२.६० ॥
దీని కారణంగా కౌసల్య ఈ శోకాన్ని పొందుతుంది — ఇలా విలపిస్తున్న తపస్విని మైథిలిని చూసి (...).
6.92.61
रोहिणीमिव चन्द्रेण बिना ग्रहवशं गताम्।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य अमात्यः शीलवान् शुचिः ॥ ६.९२.६१ ॥
చంద్రుడు లేక గ్రహవశమైన రోహిణిలా ఉన్న ఆమెను చూసి, ఈ సమయంలో అతని శీలవంతుడు, పవిత్రుడైన అమాత్యుడు
6.92.62
सुपार्श्वो नाम मेधावी रावणं रक्षसां वरम्।
निवार्यमाणः सचिवैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९२.६२ ॥
సుపార్శ్వుడనే మేధావి, మంత్రులు వారిస్తున్నా, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రావణునితో ఈ మాట అన్నాడు
6.92.63
कथं नाम दशग्रीव साक्षाद्वैश्रवणानुज।
हन्तुमिच्छसि वैदेहीं क्रोधाद् धर्ममपास्य च ॥ ६.९२.६३ ॥
దశగ్రీవా, సాక్షాత్తు వైశ్రవణుని తమ్ముడవైన నీవు, కోపంతో ధర్మాన్ని విడిచి వైదేహిని ఎలా చంపాలనుకుంటున్నావు?
6.92.64
वेदविद्याव्रतस्नातः स्वकर्मनिरतस्तथा।
स्त्रियः कस्माद् वधं वीर मन्यसे राक्षसेश्वर ॥ ६.९२.६४ ॥
వేదవిద్య, వ్రతాలలో స్నాతుడవైన, తన కర్మలో నిరతుడవైన నీవు, ఓ వీరా, రాక్షసేశ్వరా, స్త్రీని చంపాలని ఎందుకు భావిస్తున్నావు?
6.92.65
मैथिलीं रूपसम्पन्नां प्रत्यवेक्षस्व पार्थिव।
तस्मिन्नेव सहास्माभिराहवे क्रोधमुत्सृज ॥ ६.९२.६५ ॥
ఓ రాజా, రూపసంపన్నురాలైన మైథిలిని చూడు. మాతో కలిసి ఆ యుద్ధంలోనే నీ కోపాన్ని విడిచిపెట్టు.
6.92.66
अभ्युत्थानं त्वमद्यैव कृष्णपक्षचतुर्दशी।
कृत्वा निर्याह्यमावास्यां विजयाय बलैर्वृतः ॥ ६.९२.६६ ॥
ఈ రోజే బయలుదేరు. కృష్ణపక్ష చతుర్దశిన సిద్ధమై, అమావాస్యనాడు విజయం కోసం సేనలతో చుట్టుముట్టబడి బయలుదేరు.
6.92.67
शूरो धीमान् रथी खड्गी रथप्रवरमास्थितः।
हत्वा दाशरथिं रामं भवान् प्राप्स्यति मैथिलीम् ॥ ६.९२.६७ ॥
శూరుడు, ధీమంతుడు, రథికుడు, ఖడ్గధారి అయి శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని ఎక్కి, దశరథ కుమారుడు రాముడిని చంపి, మీరు మైథిలిని పొందుతారు.
6.92.68
स तद् दुरात्मा सुहृदा निवेदितं
वचः सुधर्म्यं प्रतिगृह्य रावणः।
गृहं जगामाथ ततश्च वीर्यवान्
पुनः सभां च प्रययौ सुहृद्वृतः ॥ ६.९२.६८ ॥
ఆ దుష్టబుద్ధి రావణుడు మిత్రుడు చెప్పిన ఆ ధర్మయుక్తమైన మాటను స్వీకరించి ఇంటికి వెళ్ళాడు; తర్వాత ఆ పరాక్రమశాలి మిత్రులచే చుట్టుముట్టబడి మళ్ళీ సభకు వెళ్ళాడు.