ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततः पौलस्त्यसचिवाः श्रुत्वा चेन्द्रजितो वधम्।
आचचक्षुरभिज्ञाय दशग्रीवाय सत्वराः ॥ ६.९२.१ ॥
そこでパウラスティヤの大臣たちはインドラジットの死を聞き、確かめたうえで、速やかに十頭の王ラーヴァナに報告した。
6.92.2
युद्धे हतो महाराज लक्ष्मणेन तवात्मजः।
विभीषणसहायेन मिषतां नो महाद्युतिः ॥ ६.९२.२ ॥
偉大なる王よ、戦いにおいて、あなたの息子である大いに輝く者は、ヴィビーシャナの助けを得たラクシュマナによって、我々の目の前で殺されました。
6.92.3
शूरः शूरेण संगम्य संयुगेष्वपराजितः।
लक्ष्मणेन हतः शूरः पुत्रस्ते विबुधेन्द्रजित् ॥ ६.९२.३ ॥
あなたの勇猛な息子、神々を征服したインドラジットは、戦いで負けたことのない者だったが、勇士と相まみえ、ラクシュマナに殺された。
6.92.4
गतः स परमाँल्लोकान् शरैः संतर्प्य लक्ष्मणम्।
स तं प्रतिभयं श्रुत्वा वधं पुत्रस्य दारुणम् ॥ ६.९२.४ ॥
彼はラクシュマナを矢で満足させて、至高の世界へ去った。その恐ろしい知らせ、息子の惨たらしい死を聞いて（ラーヴァナは）……
6.92.5
घोरमिन्द्रजितः संख्ये कश्मलं प्राविशन्महत्।
उपलभ्य चिरात् संज्ञां राजा राक्षसपुंगवः ॥ ६.९२.५ ॥
戦いで、インドラジットの恐ろしい死により、羅刹の中の最上の王は大きな失神に陥り、長い時を経て意識を取り戻した。
6.92.6
पुत्रशोकाकुलो दीनो विललापाकुलेन्द्रियः।
हा राक्षसचमूमुख्य मम वत्स महाबल ॥ ६.९२.६ ॥
息子の死の悲しみに苦しみ、哀れにも感覚を乱した彼は嘆いた。「ああ！羅刹軍の長よ、わが子よ、大いなる力の者よ！」
6.92.7
जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशं गतः।
ननु त्वमिषुभिः क्रुद्धो भिन्द्याः कालान्तकावपि ॥ ६.९२.७ ॥
インドラを打ち破ったお前が、今日なぜラクシュマナの支配下に落ちたのか。怒ればお前の矢はカーラやアンタカさえも貫けたはずだ。
6.92.8
मन्दरस्यापि शृङ्गाणि किं पुनर्लक्ष्मणं युधि।
अद्य वैवस्वतो राजा भूयो बहुमतो मम ॥ ६.९२.८ ॥
マンダラ山の峰さえお前は砕けたはずだ。戦場のラクシュマナなど何だというのか。今日、ヴァイヴァスヴァタ王ヤマは私にとって一層尊ぶべき存在となった。
6.92.9
येनाद्य त्वं महाबाहो संयुक्तः कालधर्मणा।
एष पन्थाः सुयोधानां सर्वामरगणेष्वपि।
यः कृते हन्यते भर्तुः स पुमान् स्वर्गमृच्छति ॥ ६.९२.९ ॥
ああ、大臂の者よ、今日お前は時の法則と結ばれた。これは善き戦士の道であり、神々の群れにおいても同じだ。主君のために殺された者は天に至る。
6.92.10
अद्य देवगणाः सर्वे लोकपाला महर्षयः।
हतमिन्द्रजितं श्रुत्वा सुखं स्वप्स्यन्ति निर्भयाः ॥ ६.९२.१० ॥
今日、神々の群れも、世界守護神も、大聖仙たちも、インドラジットが殺されたと聞いて、恐れなく安らかに眠るだろう。
6.92.11
अद्य लोकास्त्रयः कृत्स्ना पृथिवी च सकानना।
एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति मे ॥ ६.९२.११ ॥
今日、あの一人のインドラジットを失い、三界も森を含む大地全体も、私には空虚に見える。
6.92.12
अद्य नैर्ऋतकन्यानां श्रोष्याम्यन्तःपुरे रवम्।
करेणुसङ्घस्य यथा निनादं गिरिगह्वरे ॥ ६.९२.१२ ॥
今日、私は奥の御殿で羅刹の乙女たちの嘆きを聞くだろう。山の洞窟で雌象の群れが鳴くように。
6.92.13
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परंतप।
मातरं मां च भार्याश्च क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१३ ॥
敵を焼く者よ、王太子の位、ラṅカー、羅刹たち、母、私、妻たちを捨てて、どこへ行ってしまったのか。
6.92.14
मम नाम त्वया वीर गतस्य यमसादनम्।
प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे ॥ ६.९२.१४ ॥
勇士よ、お前は私の名のもとに閻魔の館へ行った。本来行うべき葬儀の儀式は、今は逆に行われている。
6.92.15
स त्वं जीवति सुग्रीवे लक्ष्मणे च सराघवे।
मम शल्यमनुद्धृत्य क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१५ ॥
スグリーヴァ、ラクシュマナ、ラガヴァ（ラーマ）が生きている中で、私の棘を抜かずに、我々を捨ててどこへ行ったのか。
6.92.16
एवमादिविलापार्तं रावणं राक्षसाधिपम्।
आविवेश महान् कोपः पुत्रव्यसनसम्भवः ॥ ६.९२.१६ ॥
このように嘆き苦しむ羅刹王ラーヴァナの中へ、息子の災いから生じた大いなる怒りが入り込んだ。
6.92.17
प्रकृत्या कोपनं ह्येनं पुत्रस्य पुनराधयः।
दीप्तं संदीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिव रश्मयः ॥ ६.९२.१७ ॥
生来怒りやすい彼を、息子の悲しみの苦しみがさらに燃え上がらせた。夏に太陽の光線がさらに照りつけるように。
6.92.18
ललाटे भ्रुकुटीभिश्च संगताभिर्व्यरोचत।
युगान्ते सह नक्रैस्तु महोर्मिभिरिवोदधिः ॥ ६.९२.१८ ॥
額に寄せ集まった眉の皺によって彼は輝いた。ユガの終わりに、ワニや大波とともに海が輝くように。
6.92.19
कोपाद् विजृम्भमाणस्य वक्त्राद् व्यक्तमिव ज्वलन्।
उत्पपात सधूमाग्निर्वृत्रस्य वदनादिव ॥ ६.९२.१९ ॥
怒りに大口を開けた彼の口から、煙を伴う炎が明らかに燃え上がった。ヴリトラの口からのように。
6.92.20
स पुत्रवधसंतप्तः शूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या वैदेह्या रोचयद् वधम् ॥ ६.९२.२० ॥
息子を殺されて苦しんだその勇士は、怒りの支配下に入った。知恵で熟考し、ラーヴァナはヴァイデーヒー（シーター）を殺すことを決めた。
6.92.21
तस्य प्रकृत्या रक्ते च रक्ते क्रोधाग्निनापि च।
रावणस्य महाघोरे दीप्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ ६.९२.२१ ॥
もともと赤い彼の目は、怒りの炎によってさらに赤くなり、ラーヴァナの極めて恐ろしく燃える両眼となった。
6.92.22
घोरं प्रकृत्या रूपं तत् तस्य क्रोधाग्निमूर्च्छितम्।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव दुरासदम् ॥ ६.९२.२२ ॥
もともと恐ろしい彼の姿は、怒りの炎に覆われ、激怒したルドラのように近づき難いものとなった。
6.92.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीपाभ्यामिव दीप्ताभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ६.९२.२३ ॥
怒れる彼の両目から涙の滴が落ちた。まるで二つの燃える灯火から炎とともに油の滴が落ちるように。
6.92.24
दन्तान् विदशतस्तस्य श्रूयते दशनस्वनः।
यन्त्रस्याकृष्यमाणस्य मथ्नतो दानवैरिव ॥ ६.९२.२४ ॥
歯を噛みしめる彼の歯の音が聞こえた。ダーナヴァたちが攪拌し引き寄せる機械の音のように。
6.92.25
कालाग्निरिव संक्रुद्धो यां यां दिशमवैक्षत।
तस्यां तस्यां भयत्रस्ता राक्षसाः संविलिल्यिरे ॥ ६.९२.२५ ॥
時間の火のように激怒した彼がどの方角を見ても、恐怖に怯えたラークシャサたちはそこに身を隠した。
6.92.26
तमन्तकमिव क्रुद्धं चराचरचिखादिषुम्।
वीक्षमाणं दिशः सर्वा राक्षसा नोपचक्रमुः ॥ ६.९२.२६ ॥
死神のように怒り、動くものも動かないものも呑み尽くそうとして全方位を見渡す彼に、ラークシャサたちは近づく勇気がなかった。
6.92.27
ततः परमसंक्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये संस्तम्भयिषुराहवे ॥ ६.९२.२७ ॥
そのとき、激しく怒ったラークシャサの王ラーヴァナは、戦いでラークシャサたちを奮い立たせようと、彼らの真ん中で語った。
6.92.28
मया वर्षसहस्राणि चरित्वा परमं तपः।
तेषु तेष्ववकाशेषु स्वयंभूः परितोषितः ॥ ६.९२.२८ ॥
私は幾千年もの至高の苦行を積み、あちこちの地で、自ら生まれし者（ブラフマー）は私に満足された。
6.92.29
तस्यैव तपसो व्युष्ट्या प्रसादाच्च स्वयंभुवः।
नासुरेभ्यो न देवेभ्यो भयं मम कदाचन ॥ ६.९२.२९ ॥
その苦行の果報と自ら生まれし者の恩寵によって、私はアスラからもデーヴァからも決して恐れることはない。
6.92.30
कवचं ब्रह्मदत्तं मे यदादित्यसमप्रभम्।
देवासुरविमर्देषु न च्छिन्नं वज्रमुष्टिभिः ॥ ६.९२.३० ॥
ブラフマーが私に与えた鎧は太陽のように輝き、神々とアスラの戦いでも、雷霆の拳ですら断ち切られたことがない。
6.92.31
तेन मामद्य संयुक्तं रथस्थमिह संयुगे।
प्रतीयात् कोऽद्य मामाजौ साक्षादपि पुरंदरः ॥ ६.९२.३१ ॥
その鎧をまとい戦車に立つ私に、今日この戦いで誰が立ち向かえようか。今日の戦場で、城砦を砕く者インドラ自身であっても、私に対抗できようか。
6.92.32
यत् तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्।
देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयंभुवा ॥ ६.९२.३२ ॥
神々とアスラの戦いの中で、大いに満足した自生神ブラフマーが私に授けた、矢を備えた大弓である。
6.92.33
अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां मम।
रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे ॥ ६.९२.३३ ॥
今日、数百の楽器の響きとともに私の恐ろしい弓を掲げよ。ただ最後の大戦でラーマとラクシュマナを殺すために。
6.92.34
स पुत्रवधसंतप्तः क्रूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत ॥ ६.९२.३४ ॥
息子の死に苦しめられた残忍なラーヴァナは、怒りに支配され、知恵で熟慮した末、シーターを殺すことを決意した。
6.92.35
प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनः।
दीनो दीनस्वरान् सर्वांस्तानुवाच निशाचरान् ॥ ६.९२.३५ ॥
赤い目をし、極めて恐ろしく、見るからに凄まじい彼は、見回してから哀れな声で、その夜の者たちすべてに言った。
6.92.36
मायया मम वत्सेन वञ्चनार्थं वनौकसाम्।
किंचिदेव हतं तत्र सीतेयमिति दर्शितम् ॥ ६.९२.३६ ॥
息子は幻術によって森の住人を欺くため、そこで何かを殺したものを見せ、「これがシーターだ」と示した。
6.92.37
तदिदं तथ्यमेवाहं करिष्ये प्रियमात्मनः।
वैदेहीं नाशयिष्यामि क्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ॥ ६.९२.३७ ॥
これは真実だ。私は自分にとって好ましいことをしよう。卑しいクシャトリヤに従う、あのヴァイデーヒーを滅ぼしてやる。
6.92.38
इत्येवमुक्त्वा सचिवान् खड्गमाशु परामृशत्।
उद्धृत्य गुणसम्पन्नं विमलाम्बरवर्चसम् ॥ ६.९२.३८ ॥
こう言って、彼は大臣たちの前ですばやく剣を手に取った。優れた徳を備え、澄んだ空のように輝くその剣を抜き放ち、
6.92.39
निष्पपात स वेगेन सभार्यः सचिवैर्वृतः।
रावणः पुत्रशोकेन भृशमाकुलचेतनः ॥ ६.९२.३९ ॥
彼は妻と大臣たちに囲まれて素早く飛び出した。息子を失った悲しみに、ラーヴァナの心は大いにかき乱されていた。
6.92.40
संक्रुद्धः खड्गमादाय सहसा यत्र मैथिली।
व्रजन्तं राक्षसं प्रेक्ष्य सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ६.९२.४० ॥
怒りに満ち、剣を取って彼は突然マイティリーのいる所へ向かった。羅刹が進むのを見て、人々は獅子のように吼え、叫び声をあげた。
6.92.41
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्य संक्रुद्धं प्रेक्ष्य राक्षसम्।
अद्यैनं तावुभौ दृष्ट्वा भ्रातरौ प्रव्यथिष्यतः ॥ ६.९२.४१ ॥
互いに抱き合い、怒れる羅刹を見て彼らは言った。「今日、この二人の兄弟は彼を見て、深く悲しむだろう。」
6.92.42
लोकपाला हि चत्वारः क्रुद्धेनानेन निर्जिताः।
बहवः शत्रवश्चान्ये संयुगेष्वभिपातिताः ॥ ६.९२.४२ ॥
四方の守護神さえ、この怒れる者に打ち負かされた。その他の多くの敵も戦いで倒されたのだ。
6.92.43
त्रिषु लोकेषु रत्नानि भुङ्क्ते आहृत्य रावणः।
विक्रमे च बले चैव नास्त्यस्य सदृशो भुवि ॥ ६.९२.४३ ॥
ラーヴァナは三界の宝を奪い取って享受している。地上で武勇と力において彼に並ぶ者はいない。
6.92.44
तेषां संजल्पमानानामशोकवनिकां गताम्।
अभिदुद्राव वैदेहीं रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९२.४४ ॥
彼らが話している間に、怒りで我を失ったラーヴァナは、アショーカ園に行っていたヴァイデーヒーめがけて突進した。
6.92.45
वार्यमाणः सुसंक्रुद्धः सुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः।
अभ्यधावत संक्रुद्धः खे ग्रहो रोहिणीमिव ॥ ६.९२.४५ ॥
善意の友人たちに制止されたが、激怒したラーヴァナは、天空の惑星がローヒニーへ向かうように突き進んだ。
6.92.46
मैथिली रक्ष्यमाणा तु राक्षसीभिरनिन्दिता।
ददर्श राक्षसं क्रुद्धं निस्त्रिंशवरधारिणम् ॥ ६.९२.४६ ॥
羅刹女たちに守られていた無垢なマイティリーは、立派な剣を手にした怒れる羅刹を見た。
6.92.47
तं निशम्य सनिस्त्रिंशं व्यथिता जनकात्मजा।
निवार्यमाणं बहुशः सुहृद्भिरनिवर्तिनम् ॥ ६.९२.४७ ॥
剣を持つ彼を見て、ジャナカの娘は苦悩した。友人たちが何度止めても、彼は引き返さなかったからである。
6.92.48
सीता दुःखसमाविष्टा विलपन्तीदमब्रवीत्।
यथायं मामभिक्रुद्धः समभिद्रवति स्वयम् ॥ ६.९२.४८ ॥
深い悲しみに包まれたシーターは嘆いて言った。「見て、この者が激しい怒りで自ら私めがけて突進してくる。」
6.92.49
वधिष्यति सनाथां मामनाथामिव दुर्मतिः।
बहुशश्चोदयामास भर्तारं मामनुव्रताम् ॥ ६.९२.४९ ॥
邪悪な心の者は、夫がいる私をまるで保護者のない者のように殺すでしょう。夫に尽くす私を、彼は幾度も（その道へと）促しました。
6.92.50
भार्या मम भवस्वेति प्रत्याख्यातो ध्रुवं मया।
सोऽयं मामनुपस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः ॥ ६.९२.५० ॥
「私の妻となれ」と（彼は言った）。私はそれを確かに拒みました。そのため私に近づけず、彼は明らかに絶望に陥ったのです。
6.92.51
क्रोधमोहसमाविष्टो व्यक्तं मां हन्तुमुद्यतः।
अथवा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९२.५१ ॥
怒りと迷いに囚われた彼は、明らかに私を殺そうとしている。あるいは、あの二人の人中の虎、兄弟のラーマとラクシュマナ……
6.92.52
मन्निमित्तमनार्येण समरेऽद्य निपातितौ।
भैरवो हि महान् नादो राक्षसानां श्रुतो मया ॥ ६.९२.५२ ॥
私のせいで、あの卑劣な者は今日、戦いで二人を打ち倒したのです。羅刹たちの恐ろしく大きな咆哮を私は聞きました。
6.92.53
बहूनामिह हृष्टानां तथा विक्रोशतां प्रियम्।
अहो धिङ्मन्निमित्तोऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥ ६.९२.५३ ॥
ここで喜び叫ぶ多くの者たちの喧騒は、彼らにとって喜ばしいものです。ああ、恥ずかしい！私のせいで、この二人の王子に破滅が訪れたのです。
6.92.54
अथवा पुत्रशोकेन अहत्वा रामलक्ष्मणौ।
विधमिष्यति मां रौद्रो राक्षसः पापनिश्चयः ॥ ६.९२.५४ ॥
あるいは、息子の死を悲しみ、ラーマとラクシュマナを殺さぬまま、悪意を決意したあの残忍な羅刹が私を滅ぼすでしょう。
6.92.55
हनूमतस्तु तद् वाक्यं न कृतं क्षुद्रया मया।
यद्यहं तस्य पृष्ठेन तदायासमनिर्जिता ॥ ६.९२.५५ ॥
私は卑小な心から、ハヌマーンの言葉に従いませんでした。もし彼の背に乗っていたなら、あの苦難を私は乗り越えられなかったでしょう。
6.92.56
नाद्यैवमनुशोचेयं भर्तुरङ्कगता सती।
मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति ॥ ६.९२.५६ ॥
今日、夫の膝に座る貞淑な妻であったなら、私はこのように嘆きはしないでしょう。しかしカウサリヤーの心は裂けてしまうと思います。
6.92.57
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि।
सा हि जन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ॥ ६.९२.५७ ॥
ただ一人の息子を持つ彼女は、戦場で息子が滅びたと聞くとき、あの偉大な魂の誕生と幼少期と青年期を思い出すでしょう。
6.92.58
धर्मकार्याणि रूपं च रुदती संस्मरिष्यति।
निराशा निहते पुत्रे दत्त्वा श्राद्धमचेतना ॥ ६.९२.५८ ॥
泣きながら彼の法にかなった行いと姿を思い出すでしょう。息子が殺されると、彼女は絶望し、シュラーッダを行った後に意識を失うでしょう。
6.92.59
अग्निमावेक्ष्यते नूनमपो वापि प्रवेक्ष्यति।
धिगस्तु कुब्जामसतीं मन्थरां पापनिश्चयाम् ॥ ६.९२.५९ ॥
彼女はきっと火を見つめるか、水に身を投じるでしょう。せむしで邪悪、罪深い企みを抱くマンタラーに恥あれ！
6.92.60
यन्निमित्तमिमं शोकं कौसल्या प्रतिपत्स्यते।
इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम् ॥ ६.९२.६० ॥
そのためにカウサリヤーはこの悲しみを味わうことになる——このように苦行者のマイティリーが嘆くのを見て（……）。
6.92.61
रोहिणीमिव चन्द्रेण बिना ग्रहवशं गताम्।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य अमात्यः शीलवान् शुचिः ॥ ६.९२.६१ ॥
月なくして惑星の支配に落ちたローヒニーのような彼女を見て、そのとき彼の徳高く清らかな大臣が
6.92.62
सुपार्श्वो नाम मेधावी रावणं रक्षसां वरम्।
निवार्यमाणः सचिवैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९२.६२ ॥
賢者スパールシュヴァは、大臣たちに制止されたが、羅刹の最たるラーヴァナにこの言葉を語った
6.92.63
कथं नाम दशग्रीव साक्षाद्वैश्रवणानुज।
हन्तुमिच्छसि वैदेहीं क्रोधाद् धर्ममपास्य च ॥ ६.९२.६३ ॥
十頭の王よ、まさしくヴァイシュラヴァナの弟たるお前が、怒りによって法を捨て、ヴァイデーヒーを殺そうとするとは、どういうことか。
6.92.64
वेदविद्याव्रतस्नातः स्वकर्मनिरतस्तथा।
स्त्रियः कस्माद् वधं वीर मन्यसे राक्षसेश्वर ॥ ६.९२.६४ ॥
ヴェーダの学と誓戒に浸り、己の務めに励むお前が、勇士よ、羅刹の王よ、なぜ女を殺すことを良しとするのか。
6.92.65
मैथिलीं रूपसम्पन्नां प्रत्यवेक्षस्व पार्थिव।
तस्मिन्नेव सहास्माभिराहवे क्रोधमुत्सृज ॥ ६.९२.६५ ॥
王よ、容姿端麗なマイティリーを見よ。我らとともに、その戦いでこそ怒りを解き放て。
6.92.66
अभ्युत्थानं त्वमद्यैव कृष्णपक्षचतुर्दशी।
कृत्वा निर्याह्यमावास्यां विजयाय बलैर्वृतः ॥ ६.९२.६६ ॥
今日のうちに出立せよ。暗い半月の十四日に準備を整え、新月の日に軍勢に囲まれて、勝利のために出陣せよ。
6.92.67
शूरो धीमान् रथी खड्गी रथप्रवरमास्थितः।
हत्वा दाशरथिं रामं भवान् प्राप्स्यति मैथिलीम् ॥ ६.९२.६७ ॥
勇敢で賢明な御身は、戦車に乗り剣を持ち、最上の戦車に立ち、ダシャラタの子ラーマを殺して、マイティリーを得られるでしょう。
6.92.68
स तद् दुरात्मा सुहृदा निवेदितं
वचः सुधर्म्यं प्रतिगृह्य रावणः।
गृहं जगामाथ ततश्च वीर्यवान्
पुनः सभां च प्रययौ सुहृद्वृतः ॥ ६.९२.६८ ॥
その邪悪な心のラーヴァナは、友が述べた正しい言葉を受け入れて家に帰った。その後、剛勇なラーヴァナは友人たちに囲まれて再び集会場へ向かった。